[GAIUS ad edictum praetoris urbani titulo de liberali causa. ] §40.12.25.prSi cui de libertate litiganti optio legata sit, quaecumque hereditate ei relicta dicuntur, eadem et de optione tractari possunt.
[ガイウス、都市法務官告示解説、「自由訴訟について」の章] 自由について争っている者に選択遺贈がなされた場合、遺産相続によって彼に遺贈されたものに関して言われるすべてのことは、選択遺贈についても同様に扱うことができる。
§40.12.25.1Interdum ex integro datur ad libertatem proclamatio, ueluti eius, qui adfirmat ideo se primo iudicio uictum, quod statuta libertas nondum ei optigerat, quam nunc dicit sibi optigisse.
時には、改めて最初から自由への請求を行うことが認められる。 例えば、最初の裁判において敗訴したのは、定められた自由がまだ自分に到来していなかったからであり、それが今や自分に到来したのだと主張する者の場合がこれに当たる。
§40.12.25.2Licet uulgo dicatur post ordinatum liberale iudicium hominem, cuius de statu controuersia est, liberi loco esse, tamen, si seruus sit, certum est nihilo minus eum, quod ei tradatur uel stipuletur, perinde domino adquirere atque si non de libertate eius quaerebatur.
自由訴訟が開始された後は、その身分について争いがある者は自由人の地位にあると一般に言われるが、そうであっても、もし彼が(実際には)奴隷であるならば、彼に引き渡され、あるいは彼が(問答契約で)約束したものは、彼の自由が争われていなかった場合と全く同様に、彼が主人に取得させることは確実である。
tantum de possessione uidebimus, cum ipsum post litem ordinatam desinat dominus possidere: sed magis est, ut adquirat, licet ab eo non possideatur.
ただ占有については検討を要する。 なぜなら、主人は訴訟開始後、その者自体を占有することをやめるからである。 しかし、主人によって占有されていなくとも、彼が取得させる(と解する)方がより妥当である。
et cum placuit per fugitiuum quoque nos possessionem adquirere posse, quid mirum etiam per hunc, de quo quaeramus, adquiri?
そして、我々が逃亡奴隷を介しても占有を取得できると認められている以上、我々が(身分を)争っているこの者を介しても(占有が)取得されることに何の不思議があろうか。