Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §40.1.6.pr

自由買得金の特有財産への帰属と返還義務

6300 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

奴隷が自由を得るために主人に支払った金銭が、主人の死後に特有財産の遺贈とともにどう処理されるべきかについて、主人の会計処理に基づいて返還義務の有無が判断される事例。

[ALFENUS VARUS libro quarto digestorum. ]
[アルフェーヌス・ウァルス、学説彙纂第4巻] 奴隷が自由を得るために一定の金銭を約定し、それを主人に与えていた。
§40.1.6.prSeruus pecuniam ob libertatem pactus erat et eam domino dederat: dominus prius quam eum manumitteret, mortuus erat testamentoque liberum esse iusserat et ei peculium suum legauerat.
主人は彼を解放する前に死亡したが、遺言によって彼が自由になることを命じ、かつ彼にその特有財産を遺贈していた。
consulebat, quam pecuniam domino dedisset ob libertatem, an eam sibi heredes patroni reddere deberent necne.
ある者が、その奴隷が自由のために主人に与えていた金銭について、パトロヌスの相続人たちがそれを彼に返還すべきか否か、相談した。
respondit, si eam pecuniam dominus, posteaquam accepisset, in suae pecuniae rationem habuisset, statim desisse eius peculii esse: sed si interea, dum eum manumitteret, acceptum seruo rettulisset, uideri peculii fuisse et debere heredes eam pecuniam manumisso reddere.
[アルフェーヌスは]答えた。 もし主人がその金銭を受け取った後にそれを自己の金銭の勘定に入れていたのであれば、直ちにそれが彼の特有財産に属することはやめたのである。 しかし、もしその間に、彼を解放するまでの間、奴隷からの受領分として記帳し戻していたのであれば、それは特有財産の一部であったとみなされ、相続人たちはその金銭を解放奴隷に返還しなければならない。

語釈・文法注

  1. §40.1.6.prquam pecuniam domino dedisset ob libertatem, an eam sibi heredes — 先行詞 `pecuniam` が関係節内に引き込まれており、関係節 `quam pecuniam domino dedisset ob libertatem` が `an` 節の前に置かれている。論理的には `an heredes patroni eam pecuniam, quam [seruus] domino ob libertatem dedisset, sibi reddere deberent`(パトロヌスの相続人が、奴隷が自由のために主人に与えたその金銭を彼に返還すべきか否か)という構造になる。
  2. §40.1.6.pracceptum seruo rettulisset — 動詞 `referre` と分詞中性名詞化された `acceptum`(受け取られたもの、受領)を用いたローマの会計用語 `acceptum referre`(受領として記帳する)に基づいている。ここでは与格 `seruo` と組み合わされ、「奴隷のために(彼の特有財産のアカウントに)受領分として記入し直した」ことを意味し、`rettulisset` は `referre` の過去完了接続法である。
  3. §40.1.6.prdesisse eius peculii esse — `desisse` は `desivisse`(`desino` 「やめる、止まる」)の短縮形不定法。これに続く `eius peculii esse` は「(その金銭が)彼の特有財産に属する(ものである)」という性質・所有の属格(`esse` と共に用いられる所有の属格)であり、全体で「直ちに彼の特有財産に属することをやめた」という意味になる。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §40.1.6.pr. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:40.1.6.pr

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。