[ULPIANUS libro sexto disputationum. ] §40.1.4.prIs qui suis nummis emitur epistula diuorum fratrum ad Urbium Maximum in eam condicionem redigitur, ut libertatem adipiscatur.
[ウルピアーヌス、論議書第6巻] 自己の金で買い取られる者は、神聖なる兄弟皇帝たちのウルビウス・マクシムス宛ての親書により、自由を獲得しうる地位に置かれる。
§40.1.4.1Et primo quidem nummis suis non proprie uidetur emptus dici, cum suos nummos seruus habere non possit: uerum coniuentibus oculis credendum est suis nummis eum redemptum, cum non nummis eius, qui eum redemit, comparatur.
そして、まず第一に、奴隷は自己の金を持つことができないのであるから、本来の意味では彼自身の金で買い取られたと言われうるようには思われない。 しかし、見て見ぬふりをして、彼を買い戻した者の金によって購入されたのではない場合には、彼の金によって買い戻されたと信じられるべきである。
proinde siue ex peculio, quod ad uenditorem pertinet, siue ex aduenticio lucro, siue etiam amici beneficio uel liberalitate uel prorogante eo uel repromittente uel se delegante uel in se recipiente debitum redemptus sit, credendum est suis nummis eum redemptum: satis est enim, quod is, qui emptioni suum nomen accommodauerit, nihil de suo inpendit.
したがって、売主に属する特有財産からであれ、不慮の利得からであれ、あるいは友人の恩恵や厚意からであれ、あるいは友人がその金を貸し、若しくは約束し、若しくは自らを委託し、若しくはその債務を自ら引き受けて彼が買い戻された場合であれ、彼自身の金によって買い戻されたと信じられるべきである。 なぜなら、買入れにその名前を貸した者が、自己の財産から何も支出していないことで十分だからである。
§40.1.4.2Si ab ignoto emptus sit, postea autem pretium suum optulerit, dicendum erit non esse audiendum: ab initio enim hoc agi debet, ut imaginaria fieret emptio et per fidem contractus inter emptorem et seruum agatur.
もし見ず知らずの者から買い取られ、その後に自己の代金を提供したとすれば、彼の言うことは聞き入れられるべきではないと言わねばならない。 なぜなら、最初から、買入れが仮装のものであり、買主と奴隷との間での信託関係を通じて取引が行われることが意図されていなければならないからである。
§40.1.4.3Siue igitur non hoc ab initio esset actum, ut suis nummis redimeretur, siue hoc acto nummos seruus non dedit, cessabit libertas.
したがって、最初から彼自身の金で買い戻されるということが意図されていなかったか、あるいはこれが意図されていたとしても奴隷が金を与えなかった場合には、自由は生じない。
§40.1.4.4Unde quaeri poterit, si, cum hoc ab initio esset actum, emptor festinauit et pretium numerauit, an postea ei satisfacto seruus constitutione uti possit: et puto posse.
それゆえ、これが最初から意図されていたときに、買主が急いで代金を支払った場合、その後に彼(買主)への弁済がなされたことで、奴隷が憲令を利用することができるか、という疑問が生じうる。 そして私は利用できると考える。
§40.1.4.5Proinde et si ei nummos prorogauit emptor, cum ei pariauerit, poterit ad libertatem peruenire.
したがって、買主が彼に金を貸し付け、彼が清算したときにも、彼は自由に至ることができる。
§40.1.4.6Siue autem exprimetur in contractu (uelut in emptione) hoc 'ut manumittatur' siue non exprimatur, uerius est libertatem competere.
また、契約(例えば売買)において、「解放されるべきこと」というこのことが明記されているか、明記されていないかにかかわらず、自由を求める資格があるとする方がより正しい。
§40.1.4.7Ergo et si forte quis sic comparauerit suis nummis, ne eum manumittat, benigna est opinio dicentium hunc ad libertatem peruenire, cum et nomen emptionis imaginarius iste emptor accommodet et praeterea nihil ei absit.
それゆえ、もし仮に誰かが、彼を解放しないという条件で、彼の金によって買い取ったとしても、その者は自由に至ると言う者たちの意見は温厚である。 なぜなら、その仮装の買主は買入れの名義を貸しているだけであり、さらに彼(買主)に損失は全くないからである。
§40.1.4.8Nihil autem interest, a quo quis suis nummis ematur, a fisco uel ciuitate uel a priuato, cuiusque sit sexus is qui emit.
しかし、誰が誰から自身の金で買い取られるか、すなわち、国庫からであれ、市からであれ、私人からであれ、また買い取る者の性別が何であるかは、何ら問題ではない。
sed et si minor sit uiginti annis qui uendidit, interueniet constitutio.
また、売却した者が20歳未満であっても、憲令が適用される。
nec comparantis quidem aetas spectatur: nam et si pupillus emat, aequum est eum fidem implere, cum sine damno eius hoc sit futurum.
買い入れる者の年齢も考慮されない。 なぜなら、被後見人が買い入れたとしても、彼に損害なくこれが行われるのであるから、彼が信託を果たすことは公平だからである。
idem et si seruus est.
彼が奴隷である場合も同様である。
§40.1.4.9In illis sane seruis non interuenit constitutio, qui in totum perduci ad libertatem non possunt, ut puta si exportandus uel hac lege uenierit (uel testamento hanc condicionem acceperat), ne umquam manumitteretur.
むろん、まったく自由に導かれ得ない奴隷たち、例えば、輸出されるべきこと、あるいは決して解放されないという条件のもとで売却された(あるいは遺言でこの条件を受け取っていた)ような場合には、憲令は適用されない。
§40.1.4.10Suis autem nummis redemptus etsi totum pretium non numerauit, ex operis tamen ipsius accesserit aliquid, ut repleri pretium possit, uel si quid suo merito adquisierit, dicendum est libertatem competere.
自身の金で買い戻された者が、たとえ代金の全額を支払わなかったとしても、代金を補填するために彼自身の労働から何かが付け加えられた場合、あるいは彼自身の功績によって何かを獲得した場合には、自由を求める資格があると認められるべきである。
§40.1.4.11Quod si partem suis nummis redimeret, cum partem serui haberet, ad constitutionem non pertinebit, non magis quam qui, cum proprietatem haberet, usum fructum redemit.
これに対し、もし彼が奴隷の一部を有しており、自分の金で一部を買い戻した場合は、憲令には該当しない。 これは、所有権を有している者が、用益権を買い戻した場合と何ら異ならない。
§40.1.4.12Sed qui, cum fructuarius esset, proprietatem redemit, in ea condicione est, ut ad constitutionem pertineret.
しかし、用益権者でありながら、所有権を買い戻した者は、憲令が適用される地位にある。
§40.1.4.13Sed et si duo seruum redemerint, alter propriis nummis, alter nummis serui, dicendum erit constitutionem cessare: nisi forte is qui propriis nummis redemit manumittere fuerit paratus.
しかし、もし二人が一人の奴隷を買い戻し、一人が自己の金で、他方が奴隷の金で買い戻した場合、憲令の適用は除外されると言うべきである。 ただし、自己の金で買い戻した者が解放する用意がある場合は別である。
§40.1.4.14Sed et si partem quis redemit, pars altera ex causa lucratiua accesserit, dicendum erit constitutionem locum habere.
しかし、ある者が一部を買い戻し、他の部分が無償原因によって付け加えられた場合には、憲令が適用されると言うべきである。