[ULPIANUS libro sexto disputationum. ] §40.1.4.prIs qui suis nummis emitur epistula diuorum fratrum ad Urbium Maximum in eam condicionem redigitur, ut libertatem adipiscatur.
[울피아누스, 논쟁록 제6권] 자신의 돈으로 매수되는 자는, 신성한 형제 황제들이 우르비우스 막시무스에게 보낸 친서에 의하여, 자유를 획득할 수 있는 지위에 놓인다.
§40.1.4.1Et primo quidem nummis suis non proprie uidetur emptus dici, cum suos nummos seruus habere non possit: uerum coniuentibus oculis credendum est suis nummis eum redemptum, cum non nummis eius, qui eum redemit, comparatur.
그리고 우선 첫째로, 노예는 자신의 돈을 가질 수 없으므로, 엄밀한 의미에서는 그 자신의 돈으로 매수되었다고 말해질 수 있는 것으로 보이지는 않는다. 그러나 눈을 감아줌으로써, 그를 매수하여 되찾은 자의 돈으로 매입된 것이 아닐 때에는 그 자신의 돈으로 속량되었다고 믿어져야 한다.
proinde siue ex peculio, quod ad uenditorem pertinet, siue ex aduenticio lucro, siue etiam amici beneficio uel liberalitate uel prorogante eo uel repromittente uel se delegante uel in se recipiente debitum redemptus sit, credendum est suis nummis eum redemptum: satis est enim, quod is, qui emptioni suum nomen accommodauerit, nihil de suo inpendit.
따라서, 판매자에게 속하는 특유재산으로부터이든, 뜻밖의 이득으로부터이든, 혹은 친구의 은혜나 호의에 의해서든, 그 친구가 돈을 융통해주거나, 약속하거나, 자신을 위탁하거나, 채무를 인수하여 속량된 것이든 간에, 자신의 돈으로 속량된 것이라고 믿어져야 한다. 왜냐하면, 매수에 자신의 이름을 빌려준 자가 자신의 재산에서 아무것도 지출하지 않았다는 것으로 충분하기 때문이다.
§40.1.4.2Si ab ignoto emptus sit, postea autem pretium suum optulerit, dicendum erit non esse audiendum: ab initio enim hoc agi debet, ut imaginaria fieret emptio et per fidem contractus inter emptorem et seruum agatur.
만약 낯선 자로부터 매수된 후, 그 뒤에 자신의 대금을 제공했다면, 그의 말은 받아들여져서는 안 된다고 말해야 한다. 왜냐하면 처음부터 매수가 가장된 것이어야 하고, 매수인과 노예 사이의 신뢰 관계를 통하여 계약이 진행되는 것이 의도되어야 하기 때문이다.
§40.1.4.3Siue igitur non hoc ab initio esset actum, ut suis nummis redimeretur, siue hoc acto nummos seruus non dedit, cessabit libertas.
따라서 처음부터 그 자신의 돈으로 속량된다는 것이 의도되지 않았거나, 혹은 이것이 의도되었더라도 노예가 돈을 주지 않았다면, 자유는 인정되지 않을 것이다.
§40.1.4.4Unde quaeri poterit, si, cum hoc ab initio esset actum, emptor festinauit et pretium numerauit, an postea ei satisfacto seruus constitutione uti possit: et puto posse.
그러므로 처음부터 이것이 의도되었을 때, 매수인이 서둘러 대금을 지급한 경우, 그 뒤에 그에게 변제가 이루어짐으로써 노예가 헌령을 이용할 수 있는지 의문이 생길 수 있다. 그리고 나는 이용할 수 있다고 생각한다.
§40.1.4.5Proinde et si ei nummos prorogauit emptor, cum ei pariauerit, poterit ad libertatem peruenire.
따라서 매수인이 그에게 돈을 융통해주고, 그가 정산하였을 때에도, 그는 자유에 도달할 수 있을 것이다.
§40.1.4.6Siue autem exprimetur in contractu (uelut in emptione) hoc 'ut manumittatur' siue non exprimatur, uerius est libertatem competere.
또한 계약(예를 들어 매매)에서 '해방되어야 한다'는 이 사항이 명시되어 있든 명시되어 있지 않든 간에, 자유를 요구할 자격이 있다고 보는 것이 더 타당하다.
§40.1.4.7Ergo et si forte quis sic comparauerit suis nummis, ne eum manumittat, benigna est opinio dicentium hunc ad libertatem peruenire, cum et nomen emptionis imaginarius iste emptor accommodet et praeterea nihil ei absit.
그러므로 만약 누군가가 그를 해방하지 않겠다는 조건 하에 그의 돈으로 매수하였다 하더라도, 그가 자유에 이른다고 말하는 자들의 의견은 온화하다. 왜냐하면 그 가장된 매수인은 매수의 명의를 빌려주는 것뿐이며, 게다가 그에게 아무런 손실이 없기 때문이다.
§40.1.4.8Nihil autem interest, a quo quis suis nummis ematur, a fisco uel ciuitate uel a priuato, cuiusque sit sexus is qui emit.
그러나 누가 자신의 돈으로 누구로부터 매수되든, 즉 국고로부터든, 도시로부터든, 개인으로부터든, 그리고 매수하는 자의 성별이 무엇이든 간에 아무런 상관이 없다.
sed et si minor sit uiginti annis qui uendidit, interueniet constitutio.
또한 판매한 자가 20세 미만일지라도 헌령이 적용될 것이다.
nec comparantis quidem aetas spectatur: nam et si pupillus emat, aequum est eum fidem implere, cum sine damno eius hoc sit futurum.
매수하는 자의 연령 역시 고려되지 않는다. 왜냐하면 피후견인이 매수하더라도 그에게 손해 없이 이 일이 이루어질 것이므로, 그가 신뢰를 이행하는 것이 공평하기 때문이다.
idem et si seruus est.
그가 노예인 경우에도 마찬가지이다.
§40.1.4.9In illis sane seruis non interuenit constitutio, qui in totum perduci ad libertatem non possunt, ut puta si exportandus uel hac lege uenierit (uel testamento hanc condicionem acceperat), ne umquam manumitteretur.
물론 결코 자유에 이를 수 없는 노예들, 예를 들어 수출되어야 한다거나 혹은 결코 해방되지 않아야 한다는 조건으로 판매되었거나(혹은 유언으로 이 조건을 받았거나) 한 경우에는, 헌령이 적용되지 않는다.
§40.1.4.10Suis autem nummis redemptus etsi totum pretium non numerauit, ex operis tamen ipsius accesserit aliquid, ut repleri pretium possit, uel si quid suo merito adquisierit, dicendum est libertatem competere.
자신의 돈으로 속량된 자가 비록 대금의 전액을 지급하지 못했더라도, 대금을 충당하기 위해 그의 노동으로부터 무언가가 추가되었거나, 혹은 자신의 공적으로 무언가를 취득하였다면, 자유를 요구할 자격이 있다고 말해야 한다.
§40.1.4.11Quod si partem suis nummis redimeret, cum partem serui haberet, ad constitutionem non pertinebit, non magis quam qui, cum proprietatem haberet, usum fructum redemit.
반면에 만약 그가 노예의 일부를 가지고 있으면서 자신의 돈으로 일부를 속량했다면, 이는 소유권을 가지고 있는 자가 용익권을 속량한 것과 다를 바가 없으므로 헌령에 해당하지 않을 것이다.
§40.1.4.12Sed qui, cum fructuarius esset, proprietatem redemit, in ea condicione est, ut ad constitutionem pertineret.
그러나 용익권자이면서 소유권을 속량한 자는 헌령이 적용될 수 있는 지위에 있다.
§40.1.4.13Sed et si duo seruum redemerint, alter propriis nummis, alter nummis serui, dicendum erit constitutionem cessare: nisi forte is qui propriis nummis redemit manumittere fuerit paratus.
또한 만약 두 사람이 노예를 속량했는데, 한 사람은 자신의 돈으로, 다른 한 사람은 노예의 돈으로 속량했다면, 헌령의 적용은 중지된다고 말해야 한다. 다만 자신의 돈으로 속량한 자가 해방할 준비가 되어 있는 경우는 예외로 한다.
§40.1.4.14Sed et si partem quis redemit, pars altera ex causa lucratiua accesserit, dicendum erit constitutionem locum habere.
그러나 만약 누군가가 일부를 속량하고, 다른 일부가 무상원인에 의해 추가되었다면, 헌령이 적용된다고 말해야 한다.