Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §4.9.1.pr-4.9.1.8

船主・宿屋・厩舎主の保管責任に関する告示の趣旨と要件

875 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

船主、宿屋、厩舎の主人に対する法務官告示を巡り、その高い実用性と合理性を解説した上で、責任主体の範囲、対象となる物品、保管引き受けの成立要件についてウルピアヌスが論じる。

[ULPIANUS libro quarto decimo ad edictum. ]
[ウルピアヌス、告示注解第14巻] 法務官は言う。
§4.9.1.prAit praetor: 'Nautae caupones stabularii quod cuiusque saluum fore receperint nisi restituent, in cos iudicium dabo'.
「船主、宿屋、厩舎の主人が、各人の物について安全に保管することを引き受け、もし返還しないならば、私は彼らに対して訴訟を与えるであろう。
§4.9.1.1Maxima utilitas est huius edicti, quia necesse est plerumque eorum fidem sequi et res custodiae eorum committere.
」この告示の有用性は極めて大きい。 なぜなら、多くの場合、彼らの信頼に頼り、物品を彼らの保管に委ねることが必要不可欠だからである。
ne quisquam putet grauiter hoc aduersus eos constitutum: nam est in ipsorum arbitrio, ne quem recipiant, et nisi hoc esset statutum, materia daretur cum furibus aduersus eos quos recipiunt coeundi, cum ne nunc quidem abstineant huiusmodi fraudibus.
これが彼らにとって過酷に定められたものであると誰も思わないように。 というのも、誰をも受け入れないことは彼らの裁量にあり、また、もしこれが規定されていなかったならば、彼らが受け入れる人々に対して泥棒たちと結託する機会が与えられてしまうからであり、現に今でさえ、彼らはこの種の不正から遠ざかってはいないのである。
§4.9.1.2Qui sunt igitur, qui teneantur, uidendum est.
では、責任を負うべき者は誰であるかを見るべきである。
ait praetor 'nautae'.
法務官は「船主(nautae)」と言う。
nautam accipere debemus eum qui nauem exercet: quamuis nautae appellantur omnes, qui nauis nauigandae causa in naue sint: sed de exercitore solummodo praetor sentit.
我々は、船主(nauta)を、船を運航する者として解釈しなければならない。 船を航行させるために船内にいる者全員が「nautae」と呼ばれるとしても、法務官は運航者(exercitor)のみを意図している。
nec enim debet, inquit Pomponius, per remigem aut mesonautam obligari, sed per se uel per nauis magistrum: quamquam si ipse alicui e nautis committi iussit, sine dubio debeat obligari.
なぜならポンポニウスが言うには、漕ぎ手や補助乗組員を通じて義務を負うべきではなく、彼自身または船長を通じて義務を負うべきだからである。 もっとも、彼自身が船乗りの誰かに委ねられることを命じたならば、疑いなく義務を負わされるべきであるが。
§4.9.1.3Et sunt quidam in nauibus, qui custodiae gratia nauibus praeponuntur, ut ναυφύλακεκ et diaetarii.
また、船内には、保管のために船に配置されている者たちがおり、例えば船番(nauphylakes)や客室係(diaetarii)である。
si quis igitur ex his receperit, puto in exercitorem dandam actionem, quia is, qui eos huiusmodi officio praeponit, committi eis permittit, quamquam ipse nauicularius uel magister id faciat, quod χειρέμβολον appellant.
したがって、もし彼らの誰かが受け取ったならば、私は船の運航者に対して訴権が与えられるべきであると考える。 なぜなら、彼らをそのような任務に配置した者が、彼らに委ねられることを許容しているからである。 もっとも、船主自身または船長が、彼らが「受領証(cheirembolon)」と呼ぶものを作成する場合であっても同様である。
sed et si hoc non exercet, tamen de recepto nauicularius tenebitur.
しかし、たとえ(運航者が)これを行っていないとしても、やはり船主は引き受けたものについて責任を負うであろう。
§4.9.1.4De exercitoribus ratium, item lyntrariis nihil cauetur: sed idem constitui oportere Labeo scribit, et hoc iure utimur.
いかだの運航者、またボートの運航者については何も規定されていない。 しかし、同様のことが規定されるべきであるとラベオは書いており、我々はこの法を用いている。
§4.9.1.5Caupones autem et stabularios aeque eos accipiemus, qui cauponam uel stabulum exercent, institoresue eorum.
また、宿屋の主人および厩舎の主人についても同様に、宿屋や厩舎を経営する者たち、または彼らの支配人として我々は理解する。
ceterum si qui opera mediastini fungitur, non continetur, ut puta atriarii et focarii et his similes.
しかし、下働きの使用人の職務を果たす者は含まれない。 例えば玄関番や火焚き、およびこれらに類する者である。
§4.9.1.6Ait praetor: 'quod cuiusque saluum fore receperint’: hoc est quamcumque rem siue mercem receperint.
法務官は言う。 「各人の物について安全に保管することを引き受けた」と。 これは、彼らが引き受けた如何なる物または商品をも意味する。
inde apud Uiuianum relatum est ad eas quoque res hoc edictum pertinere, quae mercibus accederent, ueluti uestimenta quibus in nauibus uterentur et cetera quae ad cottidianum usum habemus.
それゆえ、ヴィウィアヌスにおいては、この告示が商品に付随する物、例えば船内で用いられる衣類や、その他我々が日常の使用のために携えている物にも及ぶと報告されている。
§4.9.1.7Item Pomponius libro trigensimo quarto scribit parui referre, res nostras an alienas intulerimus, si tamen nostra intersit saluas esse: etenim nobis magis, quam quorum sunt, debent solui.
同様にポンポニウスは第34巻で、我々が持ち込んだものが我々自身の物であるか他人の物であるかは、もしそれらが安全であることが我々にとって利益になるならば、ほとんど問題にならないと書いている。 なぜなら、それらが誰のものであるかということよりも、我々に対して(賠償が)支払われるべきだからである。
et ideo si pignori merces accepero ob pecuniam nauticam, mihi magis quam debitori nauta tenebitur, si ante eas suscepit.
それゆえ、もし私が船舶融資のために商品を質として受け取ったならば、もし船主がそれらを事前に引き受けていたのであれば、債務者よりも私に対して船主は責任を負うであろう。
§4.9.1.8Recipit autem saluum fore utrum si in nauem res missae ei adsignatae sunt: an et si non sint adsignatae, hoc tamen ipso, quod in nauem missae sunt, receptae uidentur? et puto omnium eum recipere custodiam, quae in nauem illatae sunt, et factum non solum nautarum praestare debere, sed et uectorum,
しかし、安全に保管することを引き受けるというのは、船に送り込まれた物品が彼に委ねられた場合なのか、それとも委ねられていなくとも、船に送り込まれたというまさにその事実によって、引き受けられたとみなされるのか。 そして私は、船に持ち込まれたすべての物品の保管を彼が引き受けるのであり、船員たちの行為だけでなく、乗客の行為に対しても責任を負わなければならないと考える。

語釈・文法注

  1. 4.9.1.prsaluum fore receperint — receperint(引き受けた)の目的語となる対格付不定詞句(主語は先行詞を包含した関係代名詞 quod )。fore は futurum esse を意味する未来不定詞であり、直訳すると「安全に保たれるであろうということを引き受けた」となる。
  2. 4.9.1.1ne quisquam putet — 独立節における接続法現在で、否定の小辞 ne とともに用いられており、読者や公衆に対する「誰も〜と思わないように」という否定的命令・勧告、または「思わないために」という目的文的な性質を持つ挿入節として機能している。
  3. 4.9.1.7intersit — 非人称動詞 interest の接続法現在。条件節 si の中に置かれているが、文全体が Pomponius scribit による間接話法(伝聞)の中にあるため、従属節の動詞として接続法が選ばれている。
  4. 4.9.1.8utrum si... an et si... — utrum... an... を用いた二重疑問の構文であり、ここでは2つの条件節(si... と et si...)を対比させている。引き受け(recipit)が成立する状況の範囲を自問する形式をとっている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §4.9.1.pr-4.9.1.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:4.9.1.pr-4.9.1.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。