Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §4.8.21.pr-4.8.21.12

複数紛争の仲裁判断と命令の不当性による罰則免除

842 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアーヌスは、複数の紛争を扱う仲裁契約における判決の変更可能性や、「完全な仲裁契約」の解釈、そして仲裁人が命じた出席場所や履行期限が妥当でない場合の違約罰の不発生条件について解説している。

[ULPIANUS libro tertio decimo ad edictum. ] §4.8.21.prQuid tamen si de pluribus controuersiis sumptus est nihil sibi communibus et de una sententiam dixit, de aliis nondum, numquid desiit esse arbiter? uideamus igitur, an in prima controuersia possit mutare sententiam, de qua iam dixerat.
[ウルピアーヌス、『告示註釈』第13巻] しかしながら、もし互いに何ら共通点のない複数の紛争について(仲裁人が)選ばれ、そのうちの1つについて判決を下し、他のものについてはまだ(下して)いない場合、彼が仲裁人であることをやめたことになるだろうか。 したがって、彼がすでに判決を下した最初の紛争について、その判決を変更できるかどうかを見てみよう。
et multum interest, de omnibus simul ut dicat sententiam compromissum est, an non: nam si de omnibus, poterit mutare (nondum enim dixit sententiam): quod si et separatim, quasi plura sunt compromissa, et ideo quantum ad illam controuersiam pertinet, arbiter esse desierat.
そして、すべての件について同時に判決を下すように合意(仲裁契約)されたのか、そうではないのかによって、大きな違いがある。 なぜなら、もしすべての件について(同時に下すべき)であれば、変更できるからである(なぜなら、彼はまだ判決を[全体として]下したわけではないから)。 これに対して、もし個別にも(下せるとされた)のであれば、あたかも複数の仲裁契約があるかのようであり、したがって、その紛争に関する限り、彼はすでに仲裁人であることをやめていたのである。
§4.8.21.1Si arbiter ita pronuntiasset nihil uideri Titium debere Seio: tametsi Seium non uetuisset petere, tamen si quid petisset, uideri contra sententiam arbitri fecisse: et id Ofilius et Trebatius responderunt.
もし仲裁人が「ティティウスはセイウスに対して何も債務を負っていないと見なされる」と宣告した場合、たとえ彼がセイウスに対して請求することを禁じていなかったとしても、それでもセイウスが何かを請求したならば、それは仲裁人の判決に反して行動したと見なされる。 そして、このことをオフィリウスとトレバティウスは回答した。
§4.8.21.2Solutioni diem posse arbitrum statuere puto: et ita et Trebatius uidetur sentire.
私は、仲裁人が支払いのための期日を定めることができると考える。 そして、トレバティウスも同様に考えているように思われる。
§4.8.21.3Pomponius ait inutiliter arbitrum incertam sententiam dicere, ut puta: 'quantum ei debes redde': 'diuisioni uestrae stari placet': 'pro ea parte, quam creditoribus tuis soluisti, accipe'.
ポンポニウスは、仲裁人が不確定な判決を下すのは無効であると言う。 例えば「お前が彼に負っているだけの額を返還せよ」、「お前たちの分割に合意されるのがよい」、「お前が自身の債権者たちに支払った割合に応じて受け取れ」といったものである。
§4.8.21.4Item si arbiter poenam ex compromisso peti uetuerit, in libro trigensimo tertio apud Pomponium scriptum habeo non ualere: et habet rationem, quia non de poena compromissum est.
同様に、もし仲裁人が仲裁契約に基づく違約罰を請求することを禁じた場合、私はポンポニウスの著作第33巻において、それが無効であると書かれているのを見出している。 そしてそれには理由がある。 なぜなら、違約罰について仲裁契約が結ばれたわけではないからである。
§4.8.21.5Papinianus libro tertio quaestionum ait, si cum dies compromissi finiretur, prolato die litigatores denuo in eum compromiserint nec secundi compromissi arbitrium receperit, non esse cogendum recipere, si ipse in mora non fuit, quo minus partibus suis fungeretur: quod si per eum factum est, aequissimum esse cogi eum a praetore sequens recipere.
パピニアヌスは『質問集』第3巻において、もし仲裁契約の期限が満了しようとするときに、期限が延長され、訴訟当事者たちが再び彼について仲裁することに合意したものの、彼が第2の仲裁契約の仲裁を引き受けなかった場合、もし彼自身に、自分の職務を果たすことを妨げるような遅延がなかったのであれば、引き受けるよう強制されるべきではないと言う。 しかし、もし彼に起因してそうなったのであれば、彼が後に続く仲裁を引き受けるよう政務官によって強制されるのが最も公平である。
quae quaestio ita procedit, si nihil in priore compromisso de die proferendo caueatur: ceterum si cauebatur et ipse protulit, mansit arbiter.
この問題は、もし先の仲裁契約において期限の延長について何も規定されていなかった場合にのみ生じる。 しかし、もし規定されており、彼自身が延長したのであれば、彼は仲裁人のままであった。
§4.8.21.6Plenum compromissum appellatur, quod 'de rebus controuersiisue' compositum est: nam ad omnes controuersias pertinet.
「完全な仲裁契約」とは、「諸々の事項または紛争について」結ばれたもののことを言う。 なぜなら、それはすべての紛争に関係するからである。
sed si forte de una re sit disputatio, licet pleno compromisso actum sit, tamen ex ceteris causis actiones superesse: id enim uenit in compromissum, de quo actum est ut ueniret.
しかし、もし偶然1つの事項についてのみ争いがある場合、完全な仲裁契約によって手続きが行われたとしても、それ以外の原因に基づく訴訟は存続する。 なぜなら、仲裁契約の対象となるのは、対象にされるように合意されたものだからである。
sed est tutius, si quis de certa re compromissum facturus sit, de ea sola exprimere in compromisso.
しかし、もし誰かが特定の事項について仲裁契約を結ぼうとする場合、その事項のみを仲裁契約の中に明記するのがより安全である。
§4.8.21.7Non debent autem obtemperare litigatores, si arbiter aliquid non honestum iusserit.
しかし、もし仲裁人が何か道徳的でないことを命じた場合、訴訟当事者たちはそれに従うべきではない。
§4.8.21.8Si intra diem compromissi aditus arbiter post diem compromissi adesse iusserit, poena non committetur.
もし仲裁契約の期限内に求められた仲裁人が、仲裁契約の期限後に出席するように命じた場合、違約罰は発生しない。
§4.8.21.9Si quis ex litigatoribus ideo non adfuerit, quod ualetudine uel rei publicae causa absentia impeditus sit aut magistratu aut alia iusta de causa, poenam committi Proculus et Atilicinus aiunt: sed si paratus sit in eundem compromittere, actionem denegari aut exceptione tutum fore.
もし訴訟当事者のうち誰かが、病気のため、あるいは国家のための不在によって妨げられたため、あるいは政務官職のため、あるいは他の正当な理由のために出席しなかった場合、違約罰は発生するとプロクルスとアティリキヌスは言う。 しかし、もし彼が同じ人について再び仲裁契約を結ぶ用意があるならば、訴えは却下されるか、あるいは抗弁によって保護されるだろう。
sed hoc ita demum uerum erit, si arbiter recipere in se arbiterium fuerit paratus: nam inuitum non esse cogendum Iulianus libro quarto digestorum recte scribit: ipse autem nihilo minus poena absoluitur.
しかし、このことは、仲裁人が自らその仲裁を引き受ける用意がある場合にのみ真実となる。 なぜなら、嫌がっている者に強制すべきではないと、ユリアヌスが『学説彙纂』第4巻において正しく書いているからである。 しかし、当事者自身はそれにもかかわらず違約罰を免除される。
§4.8.21.10Si arbiter iussit puta in prouincia adesse litigatores, cum Romae esset in eum compromissum, an ei impune non pareatur, quaeritur.
もし、例えばローマにおいて彼を対象とする仲裁契約が結ばれたにもかかわらず、仲裁人が属州において出席するように訴訟当事者たちに命じた場合、彼に罰せられることなく従わないことができるかどうかが問われる。
et est uerius, quod Iulianus ait libro quarto, eum locum compromisso inesse, de quo actum sit ut promitteretur: impune igitur ei non parebitur, si alio loci adesse iusserit.
そして、ユリアヌスが第4巻で言っていること、すなわち(仲裁の履行を)約束するように合意された場所が仲裁契約に含まれているということがより正しい。 したがって、もし彼が他の場所に出席するように命じたのであれば、罰せられることなく従わないことができる。
quid ergo, si non appareat, de quo loco actum sit? melius dicetur eum locum contineri, ubi compromissum est.
では、どの場所について合意されたかが明らかでない場合はどうなるか? 仲裁契約が結ばれた場所が含まれていると解するのがよりよい。
quid tamen si in eo loco, qui sit circa urbem, adesse iusserit? Pegasus admittit ualere iussum.
しかし、もし彼が都の周辺にある場所に出席するように命じた場合はどうなるか? ペガススは、その命令が有効であることを認めている。
quod puto ita uerum esse, si et eius sit auctoritatis arbiter, ut in secessibus soleat agere, et litigatores facile eo loci uenire possint.
私は、このことは、仲裁人が避暑地で執務を行う習慣があるような権威の持ち主であり、かつ訴訟当事者たちが容易にその場所に赴くことができる場合にのみ真実であると考える。
§4.8.21.11Sed si in aliquem locum inhonestum adesse iusserit, puta in popinam uel in lupanarium, ut Uiuianus ait, sine dubio impune ei non parebitur: quam sententiam et Celsus libro secundo digestorum probat.
しかし、もし彼が何か不名誉な場所、例えばヴィヴィアヌスが言うように、居酒屋や売春宿に出席するように命じた場合、疑いなく、罰せられることなく従わないことができる。 そしてこの見解を、ケルススも『学説彙纂』第2巻において承認している。
unde eleganter tractat, si is sit locus, in quem alter ex litigatoribus honeste uenire non possit, alter possit, et is non uenerit, qui sine sua turpitudine eo uenire possit, is uenerit, qui inhoneste uenerat, an committatur poena compromissi an quasi opera non praebita.
そこから、彼は次のように洗練された議論を展開している。 もしその場所が、訴訟当事者の一方は品位を保って行くことができないが、他方は行くことができる場所であり、自己の不名誉なしにそこへ行くことができる者が現れず、不名誉を伴って行くことのできる者が現れた場合、仲裁契約の違約罰が発生するのか、それとも職務が提供されなかったものとされるのか。
et recte putat non committi: absurdum enim esse iussum in alterius persona ratum esse, in alterius non.
そして彼は、違約罰は発生しないと正しく考えている。 なぜなら、命令が一方の人物については有効であり、他方については有効でないというのは不条理だからである。
§4.8.21.12Intra quantum autem temporis, nisi detur quod arbiter iusserit, committatur stipulatio, uidendum est.
では、仲裁人が命じたことが履行されない場合、どれほどの時間の内に約束が効力を生じるかについて、見なければならない。
et si quidem dies adiectus non sit, Celsus scribit libro secundo digestorum inesse quoddam modicum tempus: quod ubi praeterierit, poena statim peti potest: et tamen, inquit, et si dederit ante acceptum iudicium, agi ex stipulatu non poterit:
そして、もし期限が付加されていなかった場合、ケルススは『学説彙纂』第2巻において、ある適度な時間が含まれていると書いている。 それが経過したときには、直ちに違約罰を請求することができる。 そしてそれにもかかわらず、彼は言う、たとえ訴訟の引き受けの前にそれを履行したとしても、約束に基づく訴えを起こすことはできないだろう。

語釈・文法注

  1. 4.8.21.pret multum interest, de omnibus simul ut dicat sententiam compromissum est, an non — 主節の動詞 `multum interest` が `an non` で導かれる間接疑問節を支配する。`ut` 節(`de omnibus simul ut dicat sententiam`)は非人称受動態 `compromissum est`(「合意された」)の実質的な内容(主語)を表している。
  2. 4.8.21.1nihil uideri Titium debere Seio — 対格不定詞(AcI)構文。`uideri`(「〜と見なされる」)が主動詞(ここでは接続法過去完了 `pronuntiasset` に従属する不定詞)であり、その意味上の主語が対格の `Titium`、`debere` は `uideri` を補足する不定詞である。
  3. 4.8.21.5nec secundi compromissi arbitrium receperit — 等位接続詞 `nec` は、`si` 条件節(`si cum dies...`)の中で2つ目の動詞となる `receperit` を繋いでいる。したがって、これも条件の一部(「第2の仲裁を引き受けなかったならば」)となる。
  4. 4.8.21.10eum locum compromisso inesse, de quo actum est ut promitteretur — 間接話法における対格不定詞(AcI)構文。`eum locum` が `inesse` の主語。関係節内の `actum est ut promitteretur` は非人称構文(「〜について交渉された、合意された」)であり、`ut` 節がその実質的な主語を構成する。
  5. 4.8.21.11unde eleganter tractat, si is sit locus, in quem alter ex litigatoribus honeste uenire non possit, alter possit... an committatur poena compromissi — 長大な複文構造。主節の動詞 `tractat` が、後方の `an committatur poena...` という間接疑問節を支配し、その間に `si` 条件節(`si is sit locus...`)が挿入されている。条件節内は、さらに二つの対照的なケース(`is non uenerit...` と `is uenerit...`)が並置されるという複雑な構造になっている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §4.8.21.pr-4.8.21.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:4.8.21.pr-4.8.21.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。