[PAULUS libro primo decretorum. ] §4.4.38.prAemilius Larianus ab Ouinio fundum Rutilianum lege commissoria emerat data parte pecuniae, ita ut si intra duos menses ab emptione reliqui pretii partem dimidiam non soluisset, inemptus esset, item si intra alios duos menses reliquum pretium non numerasset, similiter esset inemptus.
[パウルス『決定集』第1巻] エミリウス・ラリアヌスは、オウィニウスから、代金の一部を支払い、失権約款付きでルティリウス地所を購入した。 すなわち、購入から二か月以内に残代金の半分を支払わなかった場合には売買は無効(不売)となり、同様に、さらに別の二か月以内に残代金を支払わなかった場合にも同様に無効となるという条件であった。
intra priores duos menses Lariano defuncto Rutiliana pupillaris aetatis successerat, cuius tutores in solutione cessauerunt.
最初の二か月の間にラリアヌスが死亡したため、未成年のルティリアナが相続人となったが、彼女の後見人たちは支払いを怠った。
uenditor denuntiationibus tutoribus saepe datis post annum eandem possessionem Claudio Telemacho uendiderat.
売主は、後見人たちに何度も催告を行った後、一年の経過後にその土地の占有をクラウディウス・テレマクスに売却した。
pupilla in integrum restitui desiderabat: uicta tam apud praetorem quam apud praefectum urbi prouocauerat.
被後見女子は原状回復を望んだが、法務官の前でも都市長官の前でも敗訴したため、上訴していた。
putabam bene iudicatum, quod pater eius, non ipsa contraxerat: imperator autem motus est, quod dies committendi in tempus pupillae incidisset eaque effecisset, ne pareretur legi uenditionis.
私は、契約したのは彼女自身ではなく彼女の父親であったため、判決は正当であると考えた。 しかし、皇帝は、失権の期日が被後見女子の期間中に到来し、そのことが売買約款を履行させない原因となったという理由から、心を動かされた。
dicebam posse magis ea ratione restitui eam, quod uenditor denuntiando post diem, quo placuerat esse commissum, et pretium petendo recessisse a lege sua uideretur: non me moueri quod dies postea transissent, non magis quam si creditor pignus distraxisset, post mortem debitoris die solutionis finita.
私は、売主が失権することに合意されていた期日の後に催告を行い、かつ代金を請求したことによって、自らの設けた約款を放棄したとみなされるという理由によってであれば、彼女を原状回復させることがむしろ可能である、と述べた。 後になって期日が経過したという事実によって私が動かされることはない、それは債務者の死後に弁済期が終了して債権者が質物を売却した場合と変わらない、と(私は述べた)。
quia tamen lex commissoria displicebat ei, pronuntiauit in integrum restituendam.
しかしながら、皇帝は失権約款を嫌っていたため、彼女は原状回復されるべきであると宣告した。
mouit etiam illud imperatorem, quod priores tutores, qui non restitui desiderassent, suspecti pronuntiati erant.
さらに、原状回復を請求しなかった前任の後見人たちが「不適格」と宣告されていたことも、皇帝を動かした。
§4.4.38.1Quod dicitur non solere filiis familias post emancipationem adhuc minoribus succurri in his, quae omississent manentes in potestate, tunc recte dicitur, cum patri adquirere possunt.
自権を得た後もなお未成年である家子たちに対して、彼らが権力下にとどまっていた間に怠った事柄について、救済が与えられないのが通常であると言われるのは、彼らが父親のために獲得することができた場合にのみ、正しく言われているのである。