Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §4.4.3.4-4.4.3.11

未成年の家子に対する原状回復の適用範囲

705 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

家子が未成年の場合における原状回復の可否について、特有財産、持参金、養子縁組、遺贈などの具体例を挙げて論じ、さらに奴隷にはこれが適用されないことを示す。

[IDEM libro undecimo ad edictum. ] §4.4.3.4Sed utrum solis patribus familiarum an etiam filiis familiarum succurri debeat, uidendum.
しかし、家父にのみ救済が与えられるべきか、それとも家子にも与えられるべきか、検討されねばならない。
mouet dubitationem, quod si quis dixerit etiam filiis familiarum in re peculiari subueniendum, efficiet, ut per eos etiam maioribus subueniatur, id est patribus eorum: quod nequaquam fuit praetori propositum: sententiam existimantium, filium familias minorem annis in integrum restitui posse ex his solis causis quae ipsius intersint, puta si sit obligatus.
疑義を生じさせるのは、もし誰かが特有財産に関する事柄において家子にも援助が与えられるべきだと言うなら、彼らを通じて成年者、すなわち彼らの家父にも援助が与えられることになり、これが法務官の意図するところでは決してなかったという点である。 [我々は]、二十五歳未満の家子は、彼自身に関係する原因、例えば彼が義務を負っている場合においてのみ原状回復されうる、と考える者たちの見解[を支持する]。
proinde si iussu patris obligatus sit, pater utique poterit in solidum conueniri: filius autem cum et ipse possit uel in potestate manens conueniri uel etiam emancipatus uel exheredatus in id quod facere potest, et quidem in potestate manens etiam inuito patre ex condemnatione conueniri: auxilium impetrare debebit, si ipse conueniatur.
したがって、もし彼が父の命令によって義務を負ったのであれば、父はいずれにせよ全額について訴追されうる。 一方、息子自身も、権力下にとどまっている間にも訴追されうるし、あるいは自立され、もしくは相続人から除外された場合でも、彼が支払い得る限度において訴追され、しかも権力下にとどまっている間には父の意に反してでも判決に基づいて訴追されうるのであるから、もし彼自身が訴追されるのであれば、援助を求めるべきである。
sed an hoc auxilium patri quoque prosit, ut solet interdum fideiussori eius prodesse, uideamus: et non puto profuturum.
しかし、この援助が、時に彼の保証人に役立つことがあるように、父にとっても役立つかどうか検討しよう。 そして、私は役立たないと考える。
si igitur filius conueniatur, postulet auxilium: si patrem conueniat creditor, auxilium cessat: excepta mutui datione: in hanc enim si iussu patris mutuam pecuniam accepit, non adiuuatur.
それゆえ、もし息子が訴追されるなら、彼は援助を求めるべきである。 もし債権者が父を訴追するなら、援助は認められない。 ただし消費貸借による給付は例外である。 なぜなら、これについては、もし彼が父の命令で消費貸借による金銭を受け取ったのであれば、援助されないからである。
proinde et si sine iussu patris contraxit et captus est, si quidem pater de peculio conueniatur, filius non erit restituendus: si filius conueniatur, poterit restitui.
したがってまた、もし彼が父の命令なしに契約を結んで欺かれた場合、もし父が特有財産に関して訴追されるのであれば、息子は原状回復されるべきではないが、もし息子が訴追されるのであれば、原状回復されうる。
nec eo mouemur, quasi intersit filii peculium habere: magis enim patris quam filii interest, licet aliquo casu ad filium peculium spectet: ut puta si patris eius bona a fisco propter debitum occupata sunt: nam peculium ei ex constitutione Claudii separatur.
また、息子が特有財産を保持することに関係があるかのように見えるという点によって、私たちは動かされない。 なぜなら、ある場合に特有財産が息子に帰属することがあるとしても、特有財産を持つことは、息子よりもむしろ父に関係があるからである。 例えば、彼の父の財産が債務のために国庫によって差し押さえられた場合がそれであり、クラウディウスの勅法に基づき、特有財産は彼のために分離されるのである。
§4.4.3.5Ergo etiam filiam familias in dote captam, dum patri consentit stipulanti dotem non statim quam dedit, uel adhibenti aliquem qui dotem stipularetur, puto restituendam, quoniam dos ipsius filiae proprium patrimonium est.
それゆえ、持参金に関して欺かれた家女についても、持参金を約束する父、あるいは持参金を約束する誰かを同席させる父に同意している間であれば、原状回復されるべきであると私は考える。 なぜなら、持参金は娘自身の固有の財産だからである。
§4.4.3.6Si quis minor uiginti quinque annis adrogandum se dedit et in ipsa adrogatione se circumuentum dicat (finge enim a praedone eum hominem locupletem adrogatum): dico debere eum audiri in integrum se restituentem.
もし二十五歳未満の者が、自己を養子とするに任せ、その養子縁組において自分が欺かれたと主張する場合(例えば、その富裕な者が略奪者によって養子とされたと仮定せよ)、私は、原状回復を求める彼の言い分が聴取されるべきであると主張する。
§4.4.3.7Si quid minori fuerit filio familias legatum post mortem patris uel fideicommissum relictum et captus est, forte dum consentit patri paciscenti, ne legatum peteretur: potest dici in integrum restituendum, quoniam ipsius interest propter spem legati, quod ei post mortem patris competit.
もし未成年の家子に対して、父の死後に遺贈され、あるいは信託遺贈として残されたものがあり、彼が(例えば、遺贈を請求しないよう合意を結ぼうとする父に同意している間に)欺かれたのであれば、父の死後に彼に帰属することになる遺贈への期待があるがゆえに、彼自身に利益があるため、原状回復されるべきであると言うことができる。
sed et si ei legatum sit aliquid quod personae eius cohaeret, puta ius militiae, dicendum est posse eum restitui in integrum: interfuit enim eius non capi, cum hanc patri non adquireret, sed ipse haberet.
しかしまた、彼の人格に密着しているもの、例えば兵役の権利が彼に遺贈され、それを彼が父のために取得するのではなく、彼自身が保持することになる場合、彼は騙されないことに関係があったのであるから、彼が原状回復されうるというべきである。
§4.4.3.8Et si heres sit institutus, si a patre in diebus centum sit emancipatus: mox patrem debuerit certiorare nec fecerit cum posset: qui eum emancipasset, si cognouisset: dicendum erit posse eum restitui in integrum parato patre eum emancipare.
また、もし彼が相続人に指定され、百日以内に父から自立されることになっていたが、すぐに父に知らせるべきであったのに、彼ができるのに行わなかった場合(もし父がそれを知っていたならば、彼を解放したであろうが)、父が彼を解放する準備があるならば、彼は原状回復されうると言うべきである。
§4.4.3.9Pomponius adicit ex his causis, ex quibus in re peculiari filii familias restituuntur, posse et patrem quasi heredem nomine filii post obitum eius impetrare cognitionem.
ポンポニウスは、家子が特有財産に関して原状回復されるのと同じ原因から、彼らの死後に父もまた、相続人のようなものとして息子の名において、審理を求めうる、と付け加えている。
§4.4.3.10Si autem filius familias sit, qui castrense peculium habeat, procul dubio ex his, quae ad castrense peculium spectant, in integrum restituendus erit quasi in proprio patrimonio captus.
しかし、もし家子が陣中特有財産を有する者であるならば、疑いなく、陣中特有財産に関する事柄から、彼自身の固有の財産において欺かれたかのように、原状回復されるべきである。
§4.4.3.11Seruus autem minor annis uiginti quinque nullo modo restitui poterit, quoniam domini persona spectatur, qui sibi debebit imputare, cur minori rem commisit.
しかし、二十五歳未満の奴隷は、いかなる方法によっても原状回復されえない。 なぜなら、主人の人格が考慮されるからであり、主人はなぜ未成年者に事項を委ねたのかについて自ら責任を負うべきだからである。
quare et si per impuberem contraxerit, idem erit dicendum, ut et Marcellus libro secundo digestorum scribit.
それゆえ、もし彼が思春期未満の者を介して契約した場合であっても、同じように言うべきである。 マルケルスも『学説彙纂』第二巻にそう書いている。
et si forte libera peculii administratio minori seruo sit concessa, maior dominus ex hac causa non restituetur.
そして、もし仮に、特有財産の自由な管理が未成年の奴隷に認められていたとしても、成年の主人はこの原因に基づいて原状回復されることはない。

語釈・文法注

  1. 4.4.3.4sententiam existimantium — この対格句は、主動詞(probamus や sequimur など)が省略された形であり、「〜と考える人々の見解を(私たちは支持する)」と解される。前の文の quod nequaquam fuit praetori propositum(これは法務官の意図するところでは決してなかった)に続く法的な判断を直接的に提示している。
  2. 4.4.3.4in id quod facere potest — 「彼が支払い得る限度において」という意味であり、債務者が自らの資力の範囲内でのみ責任を負うという「資力に応じた給付の恩恵」(beneficium competentiae)を指す、ローマ法上の定型表現。
  3. 4.4.3.8qui eum emancipasset, si cognouisset — 関係代名詞 qui は pater(父)を先行詞とする「関係詞による文の連結」(relative connection)として機能している。条件節 si cognouisset(もし知っていたならば)を伴う、接続法過去完了 emancipasset による過去の事実に反する仮定(反実仮想)の帰結節であり、「もし(父が)知っていたならば、彼を解放したであろう(父)」と訳される。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §4.4.3.4-4.4.3.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:4.4.3.4-4.4.3.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。