Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §4.4.11.pr-4.4.11.7

取引や奴隷解放等における未成年者の原状回復要件

713 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

未成年者が奴隷の解放、取引、遺産の相続、後見人の免除などに関して被った不利益に対する原状回復(救済)の適用条件について、具体的な事例や学説(ユリアヌス、ポンポニウス等)を交えて論じている。

[ULPIANUS libro undecimo ad edictum. ] §4.4.11.prUerum uel de dolo uel utilis actio erit in id quod minoris interfuit non manumitti: proinde quidquid hic haberet, si non manumisisset, id ei nunc praestabitur.
[ウルピアーヌス『告示注解』第十一巻] しかし、詐欺訴権または構成的訴権が、奴隷が解放されないことについて未成年者が有していた利益の額において認められるであろう。 したがって、もし彼が解放していなかったならば、ここで得られたであろうあらゆるものが、今や彼に支払われる。
sed et nomine earum rerum, quas dominicas seruus manumissus supprimebat, competunt aduersus eum actiones ad exhibendum et furti et condictio, uidelicet quoniam et manumissus eas contrectabat.
しかしまた、解放された奴隷が隠匿していた主人の財産の名目においても、彼に対して提出訴権、窃盗訴権、および返還請求が競合する。 というのも、解放された後もなお彼がそれらを侵害していたからである。
ceterum ex delicto in seruitutem facto domino aduersus eum post libertatem actio non competit: et hoc rescripto diui Seueri continetur.
もっとも、奴隷状態において犯された不法行為については、自由を得た後の彼に対して、主人に訴権は認められない。 そしてこのことは、神聖なるセウェルスの勅答に盛り込まれている。
§4.4.11.1Quid si minor uiginti quinque annis, maior uiginti hac lege uendiderit, ut manumittatur? ideo proposui maiorem uiginti, quoniam et Scaeuola scribit libro quarto decimo quaestionum et magis est, ut sententia constitutionis diui Marci ad Aufidium Uictorinum hunc, id est minorem uiginti annis non complectatur.
もし25歳未満、20歳超の未成年者が、解放されるという条件で売却した場合はどうなるか。 私が20歳超と提示したのは、スカエウォラも『疑義集』第十四巻に書いており、また神聖なるマルクスがアウフィディウス・ウィクトリヌスに宛てた諭告の趣旨が、この者、すなわち20歳未満の者を含まないとする方がより妥当だからである。
quare uidendum, an maiori uiginti annis subueniatur: et si quidem ante desideret, quam libertas competat, audietur: sin uero postea, non possit.
したがって、20歳超の者に救済が与えられるべきかどうかが検討されるべきである。 そして、もし自由が認められる前に彼が望むのであれば、その言い分は聞き入れられるであろう。 しかし、もしその後であるならば、認められえない。
item quaeri potest, si is qui emit hac lege minor sit, an restitui possit.
同様に、もしこの条件で購入した者が未成年者である場合、原状回復が認められうるかが問われうる。
et si quidem nondum libertas competit, erit dicendum posse ei subueniri: sin uero posteaquam dies uenit, uoluntas maioris uenditoris libertatem imponit.
そして、もし自由がまだ認められていないならば、彼に救済が与えられうると言うべきである。 しかし、期限が到来した(日が満ちた)後であれば、年長の売主の意思が自由を強制する。
§4.4.11.2Ex facto quaesitum est: adulescentes quidam acceperant curatorem Saluianum quendam nomine: hic cum curam administrasset, beneficio principis urbicam procurationem erat adeptus et apud praetorem se a cura adulescentium excusauerat absentibus eis: adulescentes adierant praetorem desiderantes in integrum aduersus eum restitui, quod esset contra constitutiones excusatus.
事実から次のような問いが生じた。 ある若者たちが、サルウィアヌスという名の後見監督人を得ていた。 彼が監督業務を管理していた際、皇帝の恩恵により都市の代理官の地位を獲得し、若者たちの不在中にプラエトルの前で若者たちの監督業務の免除を申し立てていた。 若者たちは、勅令に反して彼が免除されたという理由で、彼に対して原状回復を求めてプラエトルのもとへ赴いた。
cum enim susceptam tutelam non alii soleant deponere, quam qui trans mare rei publicae causa absunt uel hi qui circa principem sunt occupati, ut in consiliarii Menandri Arrii persona est indultum, meruisset autem Saluianus excusationem, adulescentes quasi capti in integrum restituti a praetore desiderauerant.
というのも、いったん引き受けた後見を辞することは、海外へ国家の用務で赴く者や、顧問官メナンデル・アリウスの身に認められたように皇帝の身辺で忙殺されている者を除いて通常は認められないが、サルウィアヌスは免除を勝ち取っており、若者たちは、欺かれたかのようにプラエトルによって原状回復されることを望んだからである。
Aetrius Seuerus quia dubitabat, ad imperatorem Seuerum rettulit: ad quam consultationem successori eius Uenidio Quieto rescripsit nullas partes esse praetoris: neque enim contractum proponi cum minore annis uiginti quinque: sed principes interuenire et reducere hunc ad administrationem, qui perperam esset a praetore excusatus.
アエトリウス・セウェルスは疑念を抱いたため、皇帝セウェルスに諮問した。 この諮問に対し、皇帝は彼の後継者であるウェニディウス・クィエトゥスに、プラエトルの役割は存在しないと答えた。 なぜなら、25歳未満の者との契約が提示されているのではないからである。 しかし、皇帝たちが介入し、プラエトルによって誤って免除された者を管理業務に引き戻すのである。
§4.4.11.3Sciendum est autem non passim minoribus subueniri, sed causa cognita, si capti esse proponantur.
しかし、未成年者に対して無差別に救済が与えられるのではなく、彼らが欺かれたことが提示され、事由審理がなされた上で与えられることを知るべきである。
§4.4.11.4Item non restituetur, qui sobrie rem suam administrans occasione damni non inconsulte accidentis, sed fato uelit restitui: nec enim euentus damni restitutionem indulget, sed inconsulta facilitas.
同様に、自らの財産を慎重に管理しつつ、軽率に生じたのではない、宿命による損失の機会に原状回復を望む者は、回復されないであろう。 なぜなら、損失の結果が原状回復を許すのではなく、軽率なだまされやすさがそれを許すからである。
et ita et Pomponius libro uicensimo octauo scripsit.
そしてこのことは、ポンポニウスも第二十八巻に書いている。
unde Marcellus apud Iulianum notat, si minor sibi seruum necessarium comparauerit, mox decesserit, non debere eum restitui: neque enim captus est emendo sibi rem pernecessariam, licet mortalem.
それゆえ、マルケルスはユリアヌスの箇所で注記している。 もし未成年者が自らにとって必要な奴隷を購入し、その奴隷が間もなく死亡した場合、彼は原状回復されるべきではない。 なぜなら、いつかは死ぬべき存在であるとはいえ、自らにとって極めて必要なものを購入したことにおいて、彼は欺かれていないからである。
§4.4.11.5Si locupleti heres extitit et subito hereditas lapsa sit (puta praedia fuerunt quae chasmate perierunt, insulae exustae sunt, serui fugerunt aut decesserunt): Iulianus quidem libro quadragensimo sexto sic loquitur, quasi possit minor in integrum restitui.
もし資産家の相続人となり、突然に遺産が消失した場合(たとえば、地割れによって消滅した土地があった、あるいはアパートが焼失した、あるいは奴隷たちが逃亡したか死亡したと仮定せよ)、ユリアヌスは第四十六巻で、あたかも未成年者が原状回復されうるかのように語っている。
Marcellus autem apud Iulianum notat cessare in integrum restitutionem: neque enim aetatis lubrico captus est adeundo locupletam hereditatem, et quod fato contingit, cuiuis patri familias quamuis diligentissimo possit contingere.
しかし、マルケルスはユリアヌスの箇所で、原状回復は適用されないと注記している。 なぜなら、彼は資産のある遺産を承認したことにおいて年齢の不安定さによって欺かれたわけではなく、また宿命によって生じることは、いかに勤勉であっても、いかなる家父長にも生じうるからである。
sed haec res adferre potest restitutionem minori, si adiit hereditatem, in qua erant multae mortales uel praedia urbana, aes autem alienum graue, quod non prospexit posse euenire, ut demoriantur mancipia, praedia ruant, uel quod non cito distraxerit haec, quae multis casibus obnoxia sunt.
しかし、この事情は、未成年者が多くのいつか死ぬべきものや都市の不動産を含み、かつ重大な債務のある遺産を承認したものの、奴隷たちが死に絶え、不動産が崩壊すること、あるいはこれら多くの事故に晒されやすいものを速やかに処分しなかったことが予測できなかった場合には、未成年者に原状回復をもたらしうる。
§4.4.11.6Item quaeritur, si minor aduersus minorem restitui desiderat, an sit audiendus.
同様に、未成年者が未成年者に対して原状回復を求める場合、聞き入れられるべきかが問われる。
et Pomponius simpliciter scribit non restituendum.
ポンポニウスは単純に原状回復されないと書いている。
puto autem inspiciendum a praetore, quis captus sit: proinde si ambo capti sunt, uerbi gratia minor minori pecuniam dedit et ille perdidit, melior est causa secundum Pomponium eius, qui accepit et uel dilapidauit uel perdidit.
しかし、私はプラエトルによって誰が欺かれたのかが審査されるべきであると考える。 したがって、もし双方が欺かれたのであれば(たとえば未成年者が未成年者にお金を支払い、後者がそれを失った場合)、ポンポニウスに従えば、それを受け取って浪費したか失った者の立場の方が有利である。
§4.4.11.7Plane si minor annis cum filio familias maiore contraxerit, et Iulianus libro quarto digestorum et Marcellus libro secundo digestorum scribit posse in integrum restitui, ut magis aetatis ratio quam senatus consulti habeatur.
明らかに、未成年者が年長の家子と契約した場合、ユリアヌスは『学説彙纂』第四巻で、マルケルスは『学説彙纂』第二巻で、元老院決議よりも年齢の考慮がより重んじられるように、原状回復されうると書いている。

語釈・文法注

  1. §4.4.11.prminoris interfuit — 非人称動詞 interess(過去形 interfuit)は関心を持つ人を属格で取るため、未成年者を表す minoris が属格になっている。主語は non manumitti(解放されないこと)である。
  2. §4.4.11.1non complectatur — 名詞節を導く ut に続く接続法現在形。この ut 節は magis est(〜がより妥当である)の実質的な主語(主語節)として機能している。
  3. §4.4.11.2excusatus — quod 節内の接続法 esset は、若者たちがプラエトルに赴いた主観的な理由(言い分)を表すために用いられている(間接話法における理由の接続法)。
  4. §4.4.11.5quasi possit — 接合詞 quasi に導かれる接続法現在形であり、あたかも〜であるかのようにという反実仮想的・仮定的な解釈、あるいはユリアヌスの主観的な見解の提示を表す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §4.4.11.pr-4.4.11.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:4.4.11.pr-4.4.11.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。