Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §39.6.42.pr-39.6.42.1

返還合意付死因贈与とファルキディウス法

6292 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

パピニアヌスは、死因贈与における特定の返還合意や、死期に際してなされた無条件の贈与について、それらがファルキディウス法に基づく相続財産への持ち戻し対象になるかどうかの判断基準と、それに関連する訴訟上の取扱いを説明している。

[IDEM libro tertio decimo responsorum. ] §39.6.42.prSeia cum bonis suis traditionibus factis Titio cognato donationis causa cessisset, usum fructum sibi recepit et conuenit, ut, si Titius ante ipsam uita decessisset, proprietas ad eam rediret, si postea superstitibus liberis Titii mortua fuisset, tunc ad eos bona pertinerent.
[同上、答申集第十三巻] セイアは、彼女の財産を引き渡した上で、親族のティティウスに贈与を原因として譲渡した際、自らのために使用収益権を留保し、かつ、もしティティウスが彼女より先に死亡したならば所有権が彼女に復帰し、もしその後、ティティウスの子らが生存する中で彼女が死亡したならば、そのときには財産が彼らに帰属することに合意した。
igitur si res singulas heredes Lucii Titii uindicent, doli non inutiliter opponetur exceptio.
したがって、もしルキウス・ティティウスの相続人たちが個々の物を請求するならば、悪意の抗弁が有効に提出されるであろう。
bonae fidei autem iudicio constituto quaerebatur, an mulier promittere debeat se bona, cum moreretur, filiis Titii restituturam.
しかし、善意の訴えが設定されたとき、その女は自分が死ぬ際に財産をティティウスの子らに返還することを約束すべきであるかどうかが問われていた。
incurrebat haesitatio non extorquendae donationis, quae nondum in personam filiorum initium acceperat.
そこには、いまだ子らの人格において開始されていなかった贈与を強要してはならないという躊躇が生じていた。
sed numquid interposita cautione prior donatio, quae dominio translato pridem perfecta est, propter legem in exordio datam retinetur, non secunda promittitur? utrum ergo certae condicionis donatio fuit an quae mortis consilium ac titulum haberet? sed denegari non potest mortis causa factam uideri.
しかし、保証が介入することによって、所有権の移転によりすでに以前に完成していた第一の贈与が、最初に与えられた約款のために維持されるのであって、第二の贈与が約束されるのではないのだろうか。 それでは、それは特定の条件付きの贈与であったのか、それとも死の意図と名義を有するものであったのか。 しかし、それが死因贈与とみなされることは否定できない。
sequitur, ut soluta priore donatione, quoniam Seia Titio superstes fuit, sequens extorqueri uideatur.
したがって、セイアがティティウスより生存したのであるから、第一の贈与が解消されたことにより、第二の(後続の)贈与が強要されるように見えることになる。
muliere denique postea diem functa liberi Titii si cautionem ex consensu mulieris acceperint, contributioni propter Falcidiam ex persona sua tenebuntur.
最後に、その後その女が死んだとき、ティティウスの子らがその女の同意によって保証を受け取っていたならば、彼らは自らの人格において、ファルキディウス法に基づく持ち戻しの義務を負うであろう。
§39.6.42.1Cum pater in extremis uitae constitutus emancipato filio quaedam sine ulla condicione redhibendi donasset ac fratres et coheredes eius bonis contribui donationes Falcidiae causa uellent, ius antiquum seruandum esse respondi: non enim ad alia constitutionem pertinere, quam quae lege certa donarentur et morte insecuta quodammodo bonis auferrentur spe retinendi perempta: eum autem, qui absolute donaret, non tam mortis causa quam morientem donare.
父親が死に瀕している中で、自立した息子に対して、いかなる返還条件もなしに特定の物を贈与し、その兄弟たちである共同相続人たちが、ファルキディウス法のために、それらの贈与が財産に持ち戻されることを望んだとき、私は古い法が維持されるべきであると答申した。 なぜなら、勅法は、特定の約款のもとで贈与され、死が後に続いたことによって、保持する希望が絶たれて、いわば財産から奪い取られるようなもの以外のものには適用されないからである。 これに対して、無条件に贈与する者は、死因贈与をしているというよりは、むしろ死に際して贈与しているのである。

語釈・文法注

  1. §39.6.42.prhaesitatio non extorquendae donationis — 名詞 `haesitatio` に対する属格。`non extorquendae donationis` は動形容詞(ゲルンディウム的形容詞)の修飾であり、「贈与を(無理に)奪い取るべきではないという(ことに関する)躊躇・疑念」を意味する。この属格は名詞の内容を説明する同格的属格(定義の属格)、あるいは目的格的属格として機能している。
  2. §39.6.42.1alia ... quam quae — 形容詞 `alia`(中性複数)と接続詞 `quam` の組み合わせにより、「~以外の(ほかの)もの」という除外の表現を作る。`quam` の後ろには関係代名詞 `quae` が導く節が続き、全体として `alia ... quam [ea] quae...`(...する[もの]以外のもの)という構造になる。
  3. §39.6.42.1non tam mortis causa quam morientem donare — `non tam A quam B`(AというよりはむしろB)の構文。ここで A には副詞的句 `mortis causa`(死を原因として/死因として)が置かれ、B には現在分詞 `morientem`(死に瀕している[人]が、対格主語 `eum` に一致)が置かれており、非対称な構造になっている。これにより、法的な原因としての「死因(贈与)」と、単に死の間際にあるという「事実上の状態」が対比されている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §39.6.42.pr-39.6.42.1. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:39.6.42.pr-39.6.42.1

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。