Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §39.6.18.pr-39.6.18.3

第三者の死亡を条件とする死因贈与と債務の委託

6268 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

他人の死を条件とする死因贈与、債務の委託や借用証書の授受を巡る第三者が介在する死因贈与の効力、および担保付きの物を死因取得した場合の価値評価について論じる。

[IDEM libro sexagensimo digestorum. ] §39.6.18.prMortis causa capimus non tunc solum, cum quis suae mortis causa nobis donat, sed et si propter alterius mortem id faciat: ueluti si quis filio uel fratre suo moriente donet Maeuio ea condicione, ut, si conualuerit alteruter eorum, reddatur sibi res, si decesserit, maneat apud Maeuium.
[同著者、学説第60巻] 我々が死因によって取得するのは、誰かが自らの死を理由に我々に贈与するときだけでなく、他人の死を理由にそうする場合もある。 例えば、誰かが、自らの息子あるいは兄弟が死にかけているときに、彼らの一方が回復したならばその物が自らに返還され、死亡したならばマエウィウスのもとに留まるという条件で、マエウィウスに贈与する場合である。
§39.6.18.1Si donaturus mihi mortis causa debitorem tuum creditori meo delegaueris, omnimodo capere uidebor tantam pecuniam, quanta a creditore meo liberatus fuero.
もしあなたが私に死因贈与をするつもりで、あなたの債務者を私の債権者に委託したならば、私は私の債権者から免除された額と同額のお金を全面的に取得したとみなされる。
quod si ab eodem ego stipulatus fuero, eatenus capere existimandus ero, quatenus debitor soluendo fuerit: nam et si conualuisset creditor idemque donator, condictione aut in factum actione debitoris obligationem dumtaxat reciperet.
これに対して、もし私が同じ債務者から約束させたならば、私は、その債務者に支払能力があった限度において取得したとみなされるべきである。 なぜなら、たとえ債権者であり同時に贈与者であるあなたが回復していたとしても、彼は不当利得返還請求または事実に基づく訴えによって、債務者の債権を取り戻すにすぎないからである。
§39.6.18.2Titia chirographa debitorum suorum Septicii et Maeuii donatura illis Ageriae dedit et rogauit eam, ut ea, si decessisset, illis daret, si conualuisset, sibi redderet: morte secuta Maeuia Titiae filia heres extitit: Ageria autem, ut rogata erat, chirographa Septicio et Maeuiio supra scriptis dedit.
ティティアは、自らの債務者であるセプティキウスとマエウィウスに対する借用証書を彼らに贈与するつもりでアゲリアに引き渡し、自分が死亡したならばそれを彼らに与え、回復したならば自分に返還するよう彼女に頼んだ。 死が続き、ティティアの娘マエウィアが相続人となった。 アゲリアは頼まれていた通り、上述のセプティキウスとマエウィウスに借用証書を引き渡した。
quaeritur, si Maelluia heres summam, quae debebatur ex chirographis supra scriptis, petat uel ipsa chirographa, an exceptione excludi possit? respondit Maeuiam uel pacti conuenti uel doli mali exceptione summoueri posse.
そこで、もし相続人マエウィアが、上述の借用証書から支払われるべき金額、または借用証書それ自体を請求した場合、抗弁によって排除され得るかが問われる。 マエウィアは合意の抗弁または悪意の抗弁によって退けられ得ると回答した。
§39.6.18.3Qui hominem noxae nomine uel alias obligatum mortis causa acceperit, tantum cepisse intellegendus est, quanti is homo uenire potuisset.
加害の名目またはその他の理由で義務を負わされている奴隷を死因によって受け取った者は、その奴隷が売却され得たであろう額だけを取得したと理解されるべきである。
idem in fundo qui obligatus est obseruari poterit, ut pretium excutiatur.
担保に入っている土地についても同様のことが適用され、その価格が査定される。

語釈・文法注

  1. 39.6.18.prfilio uel fratre suo moriente — 名詞 filius, frater および所有形容詞 suus と現在分詞 moriens(morior の分詞)からなる奪格絶対構文で、時または状況を示す。「自らの息子または兄弟が死にかけているときに」の意。これにより贈与者自身の死だけでなく、他人の死(propter alterius mortem)を条件とする死因贈与の具体例を提示している。
  2. 39.6.18.1donaturus — 動詞 dono(贈与する)の未来能動分詞。主節の二人称単数完了未来の動詞 delegaueris(あなたが委託したならば)の主語を修飾する形容詞的用法で、意図や目的(「私に死因贈与をするつもりで」)を表す。
  3. 39.6.18.1soluendo fuerit — soluendo は動形容詞(gerundive)soluendus の与格で、非人称的な目的・能力を示す。soluendo esse は「支払能力がある、資力がある」を意味する法的な慣用表現。接続法完了(または直説法完了未来)fuerit とともに、quatenus 節(「〜の限度において」)の中で条件的な実質的価値を表す。
  4. 39.6.18.2morte secuta — 名詞 mors(死)と、動詞 sequor(続く、起こる)の完了分詞 secuta からなる奪格絶対構文。直訳すると「死が続いたので、死がその後に起こったので」となり、ティティアの死が実際に発生したという事実上の前提を示す。
  5. 39.6.18.3hominem noxae nomine uel alias obligatum — obligatum は完了受動分詞で、hominem(この文脈では奴隷)を修飾する。noxae nomine は「加害行為の名目において、加害責任に基づいて」の意。奴隷が不法行為の賠償(noxae deditio)のために引き渡される義務を負っているか、あるいは他の理由(質権など)で拘束されている状態を示す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §39.6.18.pr-39.6.18.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:39.6.18.pr-39.6.18.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。