Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §39.5.7.pr-39.5.7.6

家子による特有財産の贈与能力とその例外

6222 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

家子が特有財産から贈与または死因贈与を行う能力について論じる。原則として禁止されるが、家父の明示的な許可や、息子の高い社会的地位に基づく黙示の合意がある場合は例外的に認められ、兵役特有財産を有する軍人には一般市民とは異なる完全な処分権が認められる。

[IDEM libro quadragensimo quarto ad Sabinum. ] §39.5.7.prFilius familias donare non potest, neque si liberam peculii administrationem habeat: non enim ad hoc ei conceditur libera peculii administratio, ut perdat.
[同著者の『サビヌス注解』第四十四巻] 家子は、たとえ特有財産の自由な管理権を有している場合であっても、贈与することはできない。 なぜなら、特有財産の自由な管理権は、彼がそれを失うために認められているのではないからである。
§39.5.7.1Quid ergo, si iusta ratione motus donet, numquid possit dici locum esse donationi? quod magis probabitur.
では、もし彼が正当な理由に動かされて贈与するなら、贈与が認められる余地があると言い得るだろうか。 その方がより承認されるであろう。
§39.5.7.2Item uideamus, si quis filio familias liberam peculii administrationem concesserit, ut nominatim adiceret sic se ei concedere, ut donare quoque possit, an locum habeat donatio: et non dubito donare quoque eum posse.
同様に、もし誰かが家子に特有財産の自由な管理権を認めるにあたり、彼が贈与することもできるようにこのように彼に認める、と明示的に付け加えた場合、贈与が成立するかどうかを検討しよう。 そして、私は彼が贈与することもできるということを疑わない。
§39.5.7.3Nonnumquam etiam ex persona poterit hoc colligi: pone enim filium esse senatoriae uel cuius alterius dignitatis: quare non dicas uideri patrem, nisi ei specialiter donandi facultatem ademit, hoc quoque concessisse, dum liberam dat peculii administrationem?
時には、当事者の身分からこのことが推認されることもあり得る。 例えば、息子が元老院階級または他の何らかの尊厳ある身分にあると仮定せよ。 家父が彼から特に贈与の能力を奪ったのでない限り、特有財産の自由な管理権を与えるに際して、このことも認めたとみなされる、となぜ言えないであろうか。
§39.5.7.4Pari autem ratione, qua donare filius familias prohibetur, etiam mortis causa donare prohibebitur: quamuis enim ex patris uoluntate mortis quoque causa donare possit, attamen ubi cessat uoluntas, inhibebitur haec quoque donatio.
また、家子が贈与することを禁じられているのと同様の理由によって、死因贈与することも禁じられるであろう。 なぜなら、家父の意思に基づくなら死因贈与することもできるとはいえ、しかしながら、意思が欠けている場合には、この贈与もまた禁止されるからである。
§39.5.7.5Sed enim meminisse oportet, si cui donare quoque permissum est, nisi specialiter etiam mortis causa donare fuerit permissum, non posse mortis causa donare.
しかしながら、もし誰かに贈与することも許可されている場合であっても、特に死因贈与することも許可されたのでない限り、死因贈与することはできない、ということを心に留めておくべきである。
§39.5.7.6Haec omnia locum habebunt in paganis: ceterum qui habent castrense peculium uel quasi castrense, in ea condicione sunt, ut donare et mortis causa et non mortis causa possint, cum testamenti factionem habeant.
これらすべては、一般市民において適用される。 しかし、兵役特有財産または準兵役特有財産を有している者たちは、遺言能力を有しているため、死因贈与であれ、死因によらない贈与であれ、贈与することができる地位にある。

語釈・文法注

  1. §39.5.7.1quod magis probabitur — 関係代名詞 quod は、直前の疑問文に対する肯定(=正当な理由による贈与には余地があるということ)を先行詞とし、主節全体の主語として機能している。probabitur(未来受動態)は「証明される」ではなく、学説や解釈において「承認される」「支持される」の意で用いられている。
  2. §39.5.7.3quare non dicas — dicas は、不定の2人称単数に対する、可能性や妥当性を表す潜在の接続法現在(「なぜ君は〜と言わないであろうか」=「言えるはずだ」)。続く対格不定詞句 uideri patrem... hoc quoque concessisse は、dicas の目的語節を形成している。
  3. §39.5.7.6in paganis — 名詞 paganus は、キリスト教化以降の「異教徒」の意ではなく、古典期のローマ法においては軍人(miles)に対比される「文官」「一般市民」「民間人」を指す。ここでも castrense peculium(兵役特有財産)を保有する軍人との対比で用いられている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §39.5.7.pr-39.5.7.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:39.5.7.pr-39.5.7.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。