Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §39.5.31.pr-39.5.31.4

内縁の妻への贈与と親族間財産移動の効力

6246 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

パピニアヌスは、事実上の配偶者への贈与、母親から娘の名で引き渡された財産、家女への贈与、および神殿への寄託条件や反逆罪が贈与の有効性に及ぼす影響を論じている。

[PAPINIANUS libro duodecimo responsorum. ] §39.5.31.prDonationes in concubinam collatas non posse reuocari conuenit nec, si matrimonium inter eosdem postea fuerit contractum, ad irritum reccidere quod ante iure ualuit.
コンクビナに対してなされた贈与は、取り消され得ないことで合意されている。 また、もし同じ者たちの間で後に婚姻が結ばれたとしても、以前に法的に有効であったものが無効に帰することはない。
an autem maritalis honor et affectio pridem praecesserit, personis comparatis, uitae coniunctione considerata perpendendum esse respondi: neque enim tabulas facere matrimonium.
しかし、夫婦としての尊厳と情愛が以前から先行していたかどうかは、当事者たちを比較し、生活の共同を考慮した上で判断されるべきである、と私は回答した。 なぜなら、契約書が婚姻を作るのではないからである。
§39.5.31.1Species extra dotem a matre filiae nomine uiro traditas filiae quae praesens fuit donatas et ab ea uiro traditas uideri respondi nec matrem offensam repetitionem habere uel eas recte uindicare, quod uir cauisset extra dotem usibus puellae sibi traditas, cum ea significatione non modus donationis declaretur nec ab usu proprietas separetur, sed peculium a dote puellae distingueretur.
持参金以外に、母親から娘の名において夫に引き渡された物品は、同席していた娘に贈与され、娘から夫に引き渡されたものとみなされるべきである、と私は回答した。 また、後に気分を害した母親が返還請求権を有したり、それらを正当に回収したりすることはできない。 夫が、それらの物品は持参金以外に少女の用のために自分に引き渡されたものであると確約していたとしても、その表示によって贈与の態様が表明されるわけでも、使用から所有権が分離されるわけでもなく、ただ少女の持参金から特有財産が区別されているにすぎないからである。
iudicem tamen aestimaturum, si mater iure contra filiam offensa eas reuocare uelit, et uerecundiae maternae congruam bonique uiri arbitrio competentem ferre sententiam.
しかし、もし母親が娘に対して法的に正当な怒りを抱いてそれらを取り消そうとするならば、裁判官がこれを評価し、母親の尊厳にふさわしく、かつ誠実な人の裁量に適合する判決を下すべきである。
§39.5.31.2Pater, qui filiae, quam habuit in potestate, mancipia donauit et peculium emancipatae non ademit, ex post facto donationem uidebatur perfecisse.
自己の支配下にあった娘に奴隷を贈与し、彼女が解放された際に特有財産を剥奪しなかった父親は、事後の事実によって贈与を完成させたものとみなされた。
§39.5.31.3Eiusmodi lege deposita in aede arca, ut eam ipse solus qui deposuit tolleret aut post mortem domini Aelius Speratus, non uideri celebratam donationem respondi.
神殿に、以下のような条件のもとで箱が寄託された場合、すなわち、寄託した本人のみがそれを引き取るか、または主人の死後はアエリウス・スペラトゥスが引き取るという条件であるなら、贈与が成立したとはみなされない、と私は回答した。
§39.5.31.4Ratae donationes esse non possunt post crimen perduellionis contractum, cum heredem quoque teneat, etsi nondum postulatus uita decesserit.
反逆罪が犯された後は、贈与は有効たり得ない。 なぜなら、たとえ本人がまだ告発されないまま死亡したとしても、その罪は相続人をも拘束するからである。

語釈・文法注

  1. §39.5.31.prneque enim tabulas facere matrimonium — 対格不定詞句。名詞 tabulas(「結婚誓約書」または「婚姻契約書」)が不定詞 facere の意味上の主語、matrimonium(「婚姻」)が目的語である。書面という形式的な合意そのものが婚姻を法的に成立させるのではなく、実質的な当事者間の合意と情愛が婚姻の本質であることを示す。
  2. §39.5.31.1Species extra dotem a matre filiae nomine uiro traditas filiae quae praesens fuit donatas et ab ea uiro traditas uideri — 主節の動詞 respondi(私は回答した)に導かれる長い対格不定詞構文。主格に近い主語対格は女性名詞複数形の species(物品)であり、これに過去分詞の traditas, donatas, traditas がすべて一致している。構文の骨格は、「物品(species)が、〜に贈与され(donatas)、〜に引き渡されたものとみなされるべき(uideri)ということ」である。
  3. §39.5.31.3Eiusmodi lege deposita in aede arca — arca と deposita が一致する独立奪格構文(「箱が寄託されたとき」)。eiusmodi lege は「そのような法律で」ではなく「そのような条件(lex)のもとで」という意味の奪格句で、寄託(deposita)の条件を説明している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §39.5.31.pr-39.5.31.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:39.5.31.pr-39.5.31.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。