Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §39.5.2.pr-39.5.2.7

第三者を介した贈与の約束と条件付贈与の効力

6217 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

第三者への約束や条件付きの引き渡しなど、様々な状況における贈与の有効性と法的処理について、贈与者の死後の効果や受取人の購入意図と条件の区別に焦点を当てて論じている。

[IDEM libro sexagensimo digestorum. ] §39.5.2.prSi, cum filius familias pecuniam donare uellet, patris iussu eam promisit, ualet donatio, perinde ac si fideiussorem dedisset.
[IDEM libro sexagensimo digestorum.] 家子が金を贈与することを望んだ際に、家父の命令によってそれを約束した場合、まるで家父が身元保証人を提供したかのように、その贈与は有効である。
§39.5.2.1Si uero pater donaturus Titio pecuniam iusserit filium suum eam promittere, poterit dici interesse, debitor filius patri suo fuerit nec ne: nam si tantumdem filius patri debuit, quantum promisit, ualere donatio intellegitur, perinde ac si quemlibet alium debitorem pater iussisset pecuniam promittere.
これに対し、もし家父がティティウスに金を贈与しようとして、自分の息子にそれを約束するよう命じた場合、息子がその父の債務者であったか否かが重要であると言い得る。 なぜなら、もし息子が父に対し、約束したのと同額の債務を負っていたならば、まるで父が他の誰でもよい債務者に金を約束するよう命じたかのように、その贈与は有効であると解されるからである。
§39.5.2.2Cum uero ego Titio pecuniam donaturus te, qui mihi tantundem donare uolebas, iussero Titio promittere, inter omnes personas donatio perfecta est.
しかし、私がティティウスに金を贈与しようとして、私に同額を贈与することを望んでいたあなたに対し、ティティウスに約束するよう命じたときには、すべての人の間で贈与は完成している。
§39.5.2.3Aliud iuris erit, si pecuniam, quam me tibi debere existimabam, iussu tuo spoponderim ei cui donare uolebas: exceptione enim doli mali tueri me potero et praeterea incerti condictione stipulatorem compellam, ut mihi acceptum faciat stipulationem.
もし、私があなたに債務を負っていると信じていた金を、あなたの命令によって、あなたが贈与することを望んでいた相手に私が約束したならば、別の法理が適用されるだろう。 なぜなら、私は悪意の抗弁によって身を守ることができ、その上、不確実物の返還請求によって、私に対して約束の免除を行うよう約定者に強制できるからである。
§39.5.2.4Item si ei, quem creditorem tuum putabas, iussu tuo pecuniam, quam me tibi debere existimabam, promisero, petentem doli mali exceptione summouebo et amplius incerti agendo cum stipulatore consequar, ut mihi acceptum faciat stipulationem.
同様に、もしあなたが自分の債権者であると考えていた相手に対して、あなたの命令により、私があなたに債務を負っていると信じていた金を私が約束したならば、請求してきた者を私は悪意の抗弁によって退け、さらに、不確実物に関する訴えを提起して約定者と争うことで、私に対して約束の免除を行うよう獲得するであろう。
§39.5.2.5Si pecuniam mihi Titius dederit absque ulla stipulatione, ea tamen condicione, ut tunc demum mea fieret, cum Seius consul factus esset: siue furente eo siue mortuo Seius consulatum adeptus fuerit, mea fiet.
もしティティウスが、いかなる約定もなしに、ただし「セイウスが執政官になったときに初めて私のものになる」という条件で、私に金を引き渡した場合、彼が狂気に陥っていようと死亡していようと、セイウスが執政官の職を得たならば、それは私のものになる。
§39.5.2.6Sed si quis donaturus mihi pecuniam dederit alicui, ut ad me perferret, et ante mortuus erit quam ad me perferat, non fieri pecuniam dominii mei constat.
しかし、もし誰かが私に贈与しようとして金を誰かに引き渡し、それを私に届ける前にその人が死亡したならば、その金が私の所有権に属するようにはならないことは明らかである。
§39.5.2.7Titio decem donaui ea condicione, ut inde Stichum sibi emeret: quaero, cum homo antequam emeretur mortuus sit, an aliqua actione decem recipiam.
私はティティウスに、「それによって自分のためにスティクスを購入する」という条件で10を贈与した。 その奴隷が購入される前に死亡したとき、私がいずれかの訴えによってその10を回収できるかを問う。
respondit: facti magis quam iuris quaestio est: nam si decem Titio in hoc dedi, ut Stichum emeret, aliter non daturus, mortuo Sticho condictione repetam: si uero alias quoque donaturus Titio decem, quia interim Stichum emere proposuerat, dixerim in hoc me dare, ut Stichum emeret, causa magis donationis, quam condicio dandae pecuniae existimari debebit et mortuo Sticho pecunia apud Titium remanebit.
回答:これは法的な問題というよりはむしろ事実の問題である。 なぜなら、もし私がティティウスに、彼がスティクスを購入するためにこの10を与え、そうでなければ与えなかったであろう場合には、スティクスの死亡後に私は返還請求によってそれを回収するからである。 しかし、もし私が他の場合であってもティティウスに10を贈与するつもりであり、彼がその間にスティクスを購入することを計画していたために、「スティクスを購入するためにこれを与える」と私が言ったにすぎないならば、それは金を与える条件というよりはむしろ贈与の動機とみなされるべきであり、スティクスが死亡しても金はティティウスの手元にとどまるであろう。

語釈・文法注

  1. 39.5.2.1poterit dici interesse, debitor filius patri suo fuerit — 非人称的に用いられる不定詞 interesse(…が重要である)の主語(実質的な主語)として、間接疑問節 debitor filius... fuerit が置かれている。fuerit は接続法完了形である。
  2. 39.5.2.3acceptum faciat stipulationem — acceptum facere は「債務を免除されたものとする、免除する」という意味の法的な慣用語。ここでは対格目的語 stipulationem を伴い、「約束(による債務)の免除の意思表示をする」という構成を取っている。
  3. 39.5.2.5furente eo siue mortuo — eo は奪格独立における主語で、文脈から条件の成就対象である Seius ではなく、金をあらかじめ引き渡した贈与者(Titius)を指す。贈与者が後に精神喪失に陥るか、または死亡しても、条件成就により所有権が移転することを示す。
  4. 39.5.2.7aliter non daturus — 未来能動分詞 daturus が、条件を表す副詞 aliter(そうでなければ)を伴って、仮定・反実仮想の意味(「もしそうでなければ、与えるつもりはなかったであろう」)を表している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §39.5.2.pr-39.5.2.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:39.5.2.pr-39.5.2.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。