Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §39.3.11.pr-39.3.11.6

雨水排除訴えにおける共有者の責任と工作物の復旧

6184 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

雨水排除訴えや共有地における工作物の設置・復旧をめぐり、共有者相互の間で提起される訴えの範囲、各人の責任の範囲(全額賠償か持分に応じた賠償か)、および人為工作物と自然現象による変化における義務の違いについて論じている。

[PAULUS libro quadragesimo nono ad edictum. ] §39.3.11.prSupra iter alienum arcus aquae ducendae causa non iure fiet: nec is, cui iter actus debetur, pontem, qua possit ire agere, iure extruet.
[PAULUS libro quadragesimo nono ad edictum.] 他人の通行路の上に、水を引く目的でアーチを造ることは、適法にはなされない。 また、通行・牛馬通行の地役権を負っている者も、通行や牛馬通行ができるような橋を適法に建設することはない。
at si specus (non cuniculum) sub riuo aget, aqua corrumpetur, quia suffosso eo aqua manabit et riuus siccatur.
しかし、もし溝の下に(暗渠ではなく)水路を通すならば、水は損なわれる。 なぜなら、そこが下から掘られることによって水が流出し、溝が干上がるからである。
§39.3.11.1Cassius ait, siue ex communi fundo siue communi aqua noceat, uel unum cum uno agere posse uel unum separatim cum singulis uel separatim singulos cum uno uel singulos cum singulis.
カッシウスは、共有地からであれ、共有の水からであれ害が生じる場合、一人が一人の相手に対して訴えることも、一人が個別に各々の相手に対して訴えることも、各々が個別に一人の相手に対して訴えることも、各々が各々の相手に対して訴えることもできると言う。
si unus egerit et restitutio operis litisque aestimatio facta sit, ceterorum actionem euanescere: item si cum uno actum sit et si praestiterit, ceteros liberari idque, quod sociorum nomine datum sit, per arbitrum communi diuidundo reciperari posse.
もし一人が訴えを提起し、工作物の復旧と訴訟物の評価額の支払がなされたならば、他の者たちの訴権は消滅する。 同様に、もし一人の相手に対して訴えが提起され、その者が履行したならば、他の者たちも免責され、共有者たちの名において支払われたものは、共有物分割の仲裁人を通じて回収されうる。
§39.3.11.2Et ex sociis non utique cum eo agendum qui opus fecerit nec minus eum quoque damnum restituere debere, qui auctor operis fuit, apud Ferocem Proculus ait: si cum uno dominorum actum sit, qui opus non fecerit, debere eum opus restituere sua impensa, quia communi diuidundo actionem habet.
そして、プロクルスはフェロクスのもとで、共有者のうち必ずしも実際に工作物を作った者に対して訴えを提起すべきなのではなく、工作物の発案者であった者も同様に損害を復旧する義務があると述べている。 もし工作物を作っていない所有者の一人に対して訴えが提起された場合、その者は自己の費用で工作物を復旧すべきである、なぜなら共有物分割の訴権を有しているからである(とフェロクスは言う)。
sed sibi magis placere patientiam dumtaxat eum praestare oportere, quia sua culpa actor id patiatur, qui non agit cum eo, a quo opus factum sit.
しかし、プロクルス自身には、その者は容認すること(撤去を妨げないこと)のみを履行すべきであるという説がより好ましく思われる。 なぜなら、実際に工作物を作った者に対して訴えを提起しないのは、原告自身の過失によるからである。
et est iniquum eum, qui non fecit, id restituere oportere, quoniam communi diuidundo agere potest: quid enim fiet, si socius eius soluendo non fuerit?
そして、工作物を作らなかった者が、共有物分割(の訴え)を提起できるからという理由でそれを復旧しなければならないのは不当である。 なぜなら、もしその共有者が支払不能であったなら、どうなるというのか。
§39.3.11.3Officium autem iudicis inter duos accepti quale futurum sit, dubitare se Iulianus ait, si forte unius fundus fuerit cui aqua noceat, si uero in quo opus factum sit, plurium et cum uno eorum agatur: utrum et eius damni nomine, quod post litem contestatam datum sit, et operis non restituti in solidum condemnatio fieri debeat, quemadmodum, cum serui communis nomine noxali iudicio cum uno agitur, condemnatio in solidum fiet, quoniam quod praestiterit, potest a socio recipere? an uero is cum quo agitur pro parte sua et damni dati et operis non restituti nomine damnandus sit, ut in actione damni infecti fiat, cum eius praedii, ex quo damnum metuatur, plures domini sint et cum uno eorum agatur? licet opus, ex quo damnum futurum sit, indiuiduum sit et ipsae aedes solumque earum non potest pro parte dumtaxat damnum dare, nihilo minus eum cum quo agitur pro sua parte condemnari.
ユリアヌスは、もし仮に、水が害を及ぼしている土地が一個人の所有であり、他方、工作物が作られた土地が複数人の共有であって、そのうちの一人に対して訴えが提起された場合、二人の間に選任された裁判官の任務がどのようなものになるか疑問を抱いている、と言う。 訴訟係属の後に生じた損害の名目、および工作物が復旧されなかった名目の双方について、全額の敗訴判決がなされるべきなのだろうか。 あたかも、共有奴隷に関して、加害訴訟において一人の共有者に対して訴えが提起されたとき、その者が履行したものを共有者から回収できるがゆえに、全額の敗訴判決がなされるのと同じように。 あるいは、訴えられた者が、自身の持分に応じて、生じた損害および工作物が復旧されなかった名目の双方について敗訴を命じられるべきなのだろうか。 あたかも、未発生損害担保訴えにおいて、損害が懸念される土地の所有者が複数おり、そのうちの一人に対して訴えが提起される場合と同じように。 たとえ損害をもたらすであろう工作物が不可分であり、建物自体やその敷地が一部についてのみ損害を与えることができないとしても、訴えられた者はそれにもかかわらず自身の持分に応じて敗訴判決を受けるのである。
magisque existimat id seruandum in.
そして彼は、雨水排除訴えにおいても、未発生損害担保訴えにおけるのと同様のルールが遵守されるべきだとより強く考えている。
aquae pluuiae arcendae actione, quod in actione damni infecti, quia utrubique non de praeterito, sed de futuro damno agitur.
なぜなら、どちらの場合も過去の損害についてではなく、将来の損害について争われるからである。
§39.3.11.4Quod si is fundus, cui aqua pluuia nocet, plurium sit, agere quidem uel singulos posse: sed damni, quod post litem contestatam datum sit, non amplius parte sua consecuturum: item si opus restitutum non fuerit, non amplius, quam quod pro parte eorum interfuerit opus restitui, condemnationem fieri oportere.
しかし、もし雨水が害を及ぼしている土地が複数人の共有であるならば、各自が訴えを提起することはできる。 しかし、訴訟係属の後に生じた損害については、自身の持分を超えて受け取ることはできない。 同様に、もし工作物が復旧されない場合、工作物が復旧されることについての彼らの持分に応じた利益を超えない範囲で、敗訴判決がなされるべきである。
§39.3.11.5Si ex priuato agro in agrum communem aqua immittatur, Ofilius ait socium cum eo agere posse:
もし私有地から共有地へと水が流し込まれる場合、オフィリウスは、共有者がその者に対して訴えを提起できると言う。
§39.3.11.6Trebatius existimat, si de eo opere agatur, quod manu factum sit, omnimodo restituendum id esse ab eo, cum quo agitur: si uero ui fluminis agger deletus sit aut glarea iniecta aut fossa limo repleta, tunc patientiam dumtaxat praestandam.
トレバティウスは、もし人為的に作られた工作物について争われるならば、それは訴えられた者によってあらゆる方法で復旧されるべきであると考える。 しかし、もし川の勢いによって堤防が破壊されたか、砂利が投げ込まれたか、あるいは溝が泥で埋まったならば、そのときは容認することのみが履行されるべきである。

語釈・文法注

  1. §39.3.11.prcui — 与格の関係代名詞 cui は地役権(servitus)の受益者(通行・牛馬通行権を有する者)を指す。"debetur" は受動態で地役権が「(〜に対して)負われている」ことを意味し、供役地側から見た義務を表す。
  2. §39.3.11.2soluendo — 「支払う」を意味する動詞 soluo の動形容詞(gerundive)の与格で、能力や適格性を示す。"soluendo esse" で「資力がある(支払能力がある)」、否定を伴う "soluendo non esse" で「支払不能(債務超過)である」という法的な慣用表現となる。
  3. §39.3.11.3in solidum — 「全体として、連帯して」を意味する副詞句。部分的な賠償(pro parte)ではなく、債務全体または全額についての賠償義務を負わせる敗訴判決(condemnatio)を指す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §39.3.11.pr-39.3.11.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:39.3.11.pr-39.3.11.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。