Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §39.3.1.pr-39.3.1.14

雨水排除訴訟の成立要件と工作物による損害

6173 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

雨水排除訴訟(actio aquae pluuiae arcendae)の要件や適用範囲について、農業のための工作物、排水溝の設置、水源の変更、および上流・下流の所有者間の関係を含め、複数の法学者の見解が論じられている。

[ULPIANUS libro quinquagensimo tertio ad edictum. ] §39.3.1.prSi cui aqua pluuia damnum dabit, actione aquae pluuiae arcendae auertetur aqua.
[ULPIANUS libro quinquagensimo tertio ad edictum.] もし雨水が誰かに損害を及ぼすならば、雨水排除訴訟によって水はそらされることになる。
aquam pluuiam dicimus, quae de caelo cadit atque imbre excrescit, siue per se haec aqua caelestis noceat, ut Tubero ait, siue cum alia mixta sit.
私たちが雨水と呼ぶのは、天から降り、雨によって増量する水のことである。 それは、トゥベロが言うように、この天から降る水がそれ自体で害を及ぼす場合であっても、あるいは他の水と混ざり合っている場合であっても同様である。
§39.3.1.1Haec autem actio locum habet in damno nondum facto, opere tamen iam facto, hoc est de eo opere, ex quo damnum timetur: totiensque locum habet, quotiens manu facto opere agro aqua nocitura est, id est cum quis manu fecerit, quo aliter flueret, quam natura soleret, si forte immittendo eam aut maiorem fecerit aut citatiorem aut uehementiorem aut si comprimendo redundare effecit.
しかしながら、この訴訟は、損害がまだ発生していないものの、工作物がすでに作られている場合、すなわち、それによって損害が懸念される工作物に関して適用される。 そして、人工的な工作物によって水が土地に害を及ぼそうとするときはいつでも適用される。 すなわち、人が人工的に、本来自然に流れるはずであったのとは異なる方法で流れるようにした場合である。 例えば、水を呼び込むことによって、それをより増量させ、より急速に、あるいはより激しくした場合、あるいは、せき止めることによって溢れ返るようにさせた場合である。
quod si natura aqua noceret, ea actione non continentur.
だが、もし水が自然のままに害を及ぼすのであれば、それらはこの訴訟の対象には含まれない。
§39.3.1.2Neratius scribit: opus, quod quis fecit, ut aquam excluderet, quae exundante palude in agrum eius refluere solet, si ea palus aqua pluuia ampliatur eaque aqua repulsa eo opere agris uicini noceat, aquae pluuiae actione cogetur tollere.
ネラティウスは次のように書いている。 沼が氾濫した際に自分の土地に逆流してくる水を遮断するためにある人が作った工作物について、もしその沼が雨水によって増水し、その工作物によって押し返された水が隣人の土地に害を及ぼすならば、その人は雨水排除訴訟によってそれを取り壊すよう強制される。
§39.3.1.3De eo opere, quod agri colendi causa aratro factum sit, Quintus Mucius ait non competere hanc actionem.
土地を耕作する目的で、犁によってなされた工作物については、クィントゥス・ムキウスはこの訴訟は提起できないと言っている。
§39.3.1.4Trebatius autem non quod agri, sed quod frumenti dumtaxat quaerendi causa aratro factum solum excepit.
しかしトレバティウスは、土地のためではなく、もっぱら穀物を得る目的で、犁によってなされたもののみを除外した。
§39.3.1.5Sed et fossas agrorum siccandorum causa factas Mucius ait fundi colendi causa fieri, non tamen oportere corriuandae aquae causa fieri: sic enim debere quem meliorem agrum suum facere, ne uicini deteriorem faciat.
さらにまた、土地を乾燥させる目的で作られた溝についても、ムキウスは、土地を耕作するために作られるものであるとしながらも、水を一所に集める目的で作られるべきではないと言っている。 なぜなら、人は、隣人の土地を悪くしないようにして、自分の土地を改良すべきだからである。
§39.3.1.6Sed et si quis arare et serere possit etiam sine sulcis aquariis, teneri eum, si quid ex his, licet agri colendi causa uideatur fecisse: quod si aliter serere non possit, nisi sulcos aquarios fecerit, non teneri.
また、もし排水溝がなくても耕作や播種ができるのにもかかわらずそれらを作り、たとえそれが土地の耕作のために行われたと見なされうるとしても、何か害が生じたならばその人は責任を負う。 しかし、排水溝を作らなければ播種ができないのであれば、責任を負わない。
§39.3.1.7Ofilius autem ait sulcos agri colendi causa directos ita, ut in unam pergant partem, ius esse facere.
一方オフィリウスは、土地を耕作するために、一方向に進むよう直線的に作られた溝は、それを作る権利があると言っている。
§39.3.1.8Sed apud Seruii auditores relatum est, si quis salicta posuerit et ob hoc aqua restagnaret, aquae pluuiae arcendae agi posse, si ea aqua uicino noceret.
しかしセルウィウスの門弟たちの間では、次のように伝えられている。 もし誰かがヤナギ林を植え、これによって水が滞留するに至った場合、もしその水が隣人に害を及ぼすならば、雨水排除訴訟を提起することができる。
§39.3.1.9Labeo etiam scribit ea, quaecumque frugum fructuumque recipiendorum causa fiunt, extra hanc esse causam neque referre, quorum fructuum percipiendorum causa id opus fiat.
ラベオもまた、農作物や収穫物を収取するために行われる一切のことは、この対象外であり、いかなる収穫物を収取する目的でその工作物が作られたかは問題にならない、と書いている。
§39.3.1.10Item Sabinus Cassius opus manu factum in hanc actionem uenire aiunt, nisi si quid agri colendi causa fiat: Sulcos tamen aquarios, qui ἕλικες appellantur, si quis faciat, aquae pluuiae actione eum teneri ait.
同様に、サビヌスとカッシウスは、土地を耕作するために行われる場合を除き、人工の工作物はすべてこの訴訟の対象に入ると言っている。 しかしながら、ヘリケスと呼ばれる排水溝を誰かが作る場合には、雨水排除訴訟によってその人は責任を負うと彼らは言っている。
§39.3.1.11Idem aiunt, si aqua naturaliter decurrat, aquae pluuiae arcendae actionem cessare: quod si opere facto aqua aut in superiorem partem repellitur aut in inferiorem deriuatur, aquae pluuiae arcendae actionem competere.
彼らはまた、もし水が自然に流れ下るならば、雨水排除訴訟は提起できないと言っている。 しかし、工作物が作られたことによって、水が上流側に押し返されるか、あるいは下流側に誘導されるならば、雨水排除訴訟が提起できる。
§39.3.1.12Idem aiunt aquam pluuiam in suo retinere uel superficientem ex uicini in suum deriuare, dum opus in alieno non fiat, omnibus ius esse (prodesse enim sibi unusquisque, dum alii non nocet, non prohibetur) nec quemquam hoc nomine teneri.
彼らはまた、他人の土地に工作物が作られない限り、雨水を自分の土地に留めること、あるいは隣人の土地から溢れ出る水を自分の土地に誘導することは、すべての人に認められた権利であり(なぜなら、他人に害を及ぼさない限り、誰もが自分の利益を図ることを禁じられないからである)、誰もこの件で責任を負うことはないと言っている。
§39.3.1.13Denique Marcellus scribit cum eo, qui in suo fodiens uicini fontem auertit, nihil posse agi, nec de dolo actionem: et sane non debet habere, si non animo uicino nocendi, sed suum agrum meliorem faciendi id fecit.
最後にマルケッルスは、自分の土地を掘ることで隣人の泉を枯らしてしまった者に対しては、何も提起できず、悪意訴訟さえも提起できないと書いている。 そして実際、彼が隣人を害する意図からではなく、自分の土地を改良する目的でそれを行ったのであれば、訴訟が認められるべきではないのは当然である。
§39.3.1.14Item sciendum est hanc actionem uel superiori aduersus inferiorem competere, ne aquam, quae natura fluat, opere facto inhibeat per suum agrum decurrere, et inferiori aduersus superiorem, ne aliter aquam mittat, quam fluere natura solet.
同様に知っておくべきこととして、この訴訟は、自然に流れる水を工作物によって自分の土地を通り抜けて流れ下るのを妨げないように、上流の者が下流の者に対して提起することも、また、自然に流れるのとは異なる方法で水を流し込まないように、下流の者が上流の者に対して提起することもできる。

語釈・文法注

  1. §39.3.1.practione aquae pluuiae arcendae — 「雨水排除訴訟によって」の意味。`actione` は手段の奪格。`aquae pluuiae arcendae` は属格の動形容詞(Gerundive)構文で、名詞 `actione` を修飾する役割を果たしている。
  2. §39.3.1.1quotiens manu facto opere agro aqua nocitura est — `manu facto opere` は絶対奪格(「人工の工作物が作られたことにより」)。`agro` は与格で、自動詞 `nocere` の未来分詞 `nocitura` に支配される。`nocitura est` は能動未来迂言変化で、損害が発生する見込みや意図を表す。
  3. §39.3.1.2opus, quod quis fecit... cogetur tollere — 文頭の `opus`(対格)は先行詞であり、構造上は末尾の不定詞 `tollere` の直接目的語となるが、主節の主動詞 `cogetur` の主語は関係節内の `quis`(工作物を作った人)に一致する。文法的倒置(先取り)の構造をとる。
  4. §39.3.1.10Sabinus Cassius opus manu factum in hanc actionem uenire aiunt — `Sabinus` と `Cassius` の間に接続詞のない並列(アシンデトン)があり、両者が複数動詞 `aiunt` の主語となる。`opus ... uenire` は `aiunt` の目的語となる対格不定詞構文(A.C.I.)である。
  5. §39.3.1.13si non animo uicino nocendi, sed suum agrum meliorem faciendi id fecit — `animo` は意図を示す奪格(「〜の意図で」)。`nocendi` は自動詞 `nocere`(与格 `uicino` 支配)の動名詞属格。`faciendi` は `suum agrum meliorem` と性数格が一致する動形容詞(Gerundive)の属格。双方が並列されて `animo` を修飾する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §39.3.1.pr-39.3.1.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:39.3.1.pr-39.3.1.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。