[ULPIANUS libro quadragensimo quarto ad edictum.
[ウルピアヌス『告示注解』第44巻において。
] §38.5.1.prSi quid dolo malo liberti factum esse dicetur, siue testamento facto siue intestato libertus decesserit, quo minus quam pars debita bonorum ad eorum quem perueniat, qui contra tabulas bonorum possessionem accipere possunt: cognoscit praetor et operam dat, ne ea res ei fraudi sit.
]解放奴隷が遺言を作成して死亡したのであれ無遺言で死亡したのであれ、遺言に反する遺産占有を取得できる者たちの誰かに届く財産の割合が義務的割合よりも少なくなるように、解放奴隷の何らかの行為が悪意によってなされたと言われるならば、法務官は審理し、そのことが彼にとって不利益にならないように努める。
§38.5.1.1Si alienatio dolo malo facta sit, non quaerimus, utrum mortis causa facta sit an non sit: omni enim modo reuocatur.
もし譲渡が悪意でなされたのであれば、それが死因としてなされたのか否かは問わない。 なぜなら、それはいかなる方法であれ取り消されるからである。
si uero non sit dolo malo facta, sed alias, tunc actori probandum erit mortis causa factam alienationem.
しかし、もし悪意でなされたのではなく、別の方法でなされたのであれば、そのときは原告が、その譲渡が死因としてなされたことを立証しなければならない。
si enim proponas mortis causa factam alienationem, non requirimus, utrum dolo malo facta sit an non sit: sufficit enim docere mortis causa factam, nec immerito: mortis causa enim donationes comparantur legatis et sicut in legatis non quaerimus, dolo malo factum sit an non sit, ita nec in mortis causa donationibus.
というのも、もしあなたが譲渡が死因としてなされたと提示するのであれば、それが悪意でなされたのか否かは問わないからである。 なぜなら、それが死因としてなされたことを示せば十分であり、それは当然のことだからである。 すなわち、死因贈与は遺贈と比較されるものであり、遺贈において悪意でなされたか否かを問わないのと同様に、死因贈与においても問わないからである。
§38.5.1.2Quod autem mortis causa filio donatum est, non reuocatur: nam cui liberum fuit legare filio quantumquantum uellet, is donando non uidetur fraudasse patronum.
しかし、死因として息子に贈与されたものは取り消されない。 なぜなら、息子に対して望むだけの額を遺贈することが自由であった者は、贈与することによってパトローヌスを詐害したとはみなされないからである。
§38.5.1.3Omne autem, quodcumque in fraudem patroni gestum est, reuocatur.
パトローヌスを詐害するために行われたことは、いかなることであれすべて取り消される。
§38.5.1.4Dolum accipere nos oportet eius qui alienauit, non eius cui alienatum est: et ita euenit, ut qui fraudis uel doli conscius non fuit, carere debeat re in fraudem patroni alienata, etsi putauit ingenuum nec credidit libertinum.
私たちは、譲渡した者の悪意を考慮すべきであり、譲渡された相手の悪意を考慮すべきではない。 したがって、詐害や悪意を知らなかった者であっても、たとえその相手を自由生まれの者と思い、解放奴隷とは信じていなかったとしても、パトローヌスを詐害して譲渡された物を失わなければならないということになる。
§38.5.1.5Aduersus conpatronum, qui contra tabulas bonorum possessionem omisit, Fauiana non competit, si non plus sit in eo quod donatum est quam pars debita patrono.
遺言に反する遺産占有を怠った共同パトローヌスに対しては、贈与されたものの中にパトローヌスに帰属すべき義務的割合を超える分がない限り、ファウィアヌス訴訟は適格とならない。
quare si mortis causa ei donatum sit, partem faciet conpatrono, quemadmodum legatarius patronus facit.
それゆえ、もし死因として彼に贈与されたのであれば、遺贈を受けたパトローヌスがそうするように、彼は共同パトローヌスに分け前を与えることになる。
§38.5.1.6Utrum autem ad ea sola reuocanda Fauiana pertinet, quae quis libertus de bonis deminuit, an etiam ad ea, quae non adquisiit, uidendum est.
ファウィアヌス訴訟が、解放奴隷が自己の財産から減少させたもののみを取り消すことに及ぶのか、それとも彼が取得しなかったものにも及ぶのかは、検討されなければならない。
et ait Iulianus libro uicensimo sexto digestorum, si hereditatem libertus non adierit fraudandi patroni causa uel legatum reppulerit, Fauianam cessare: quod mihi uidetur uerum.
そしてユリアヌスは『学説彙纂』第26巻において、もし解放奴隷がパトローヌスを詐害する目的で相続を承認しなかったり、遺贈を拒絶したりした場合、ファウィアヌス訴訟は行われないと言う。 これは私にとっても正しいと思われる。
quamuis enim legatum retro nostrum sit, nisi repudietur, attamen cum repudiatur, retro nostrum non fuisse palam est.
なぜなら、遺贈は、拒絶されない限り遡及的に私たちのものとなるが、拒絶されたときには、遡及的に私たちの物ではなかったことが明らかだからである。
in ceteris quoque liberalitatibus, quas non admisit is libertus cui quis donatum uoluit, idem erit probandum Fabianam cessare: sufficit enim patrono, si nihil de suo in necem eius libertus alienauit, non si non adquisiit: proinde et si, cum sub condicione ei legatum esset, id egit, ne condicio existeret, uel, si sub condicione stipulatus fuerit, maluit deficere condicionem, dicendum est Fauianam cessare.
誰かが贈与したいと望んだのに、その解放奴隷が受け入れなかった他の無償行為についても、同様にファウィアヌス訴訟は行われないと判断されるべきである。 なぜなら、パトローヌスにとっては、解放奴隷が自己の財産から彼を害するために何も譲渡しなければ十分であり、彼が取得しなかった場合はそうではないからである。 したがって、条件付きで彼に遺贈されていたときに、条件が成就しないように彼が画策した場合や、あるいは、条件付きで約束していたときに、条件が不成就になることを望んだ場合にも、ファウィアヌス訴訟は行われないと言うべきである。
§38.5.1.7Quid si in lite uinci uoluit? si quidem condemnatus est data opera uel in iure confessus, dicendum erit Fauianam locum habere: quod si noluit optinere, cum peteret, hic uidendum.
もし彼が訴訟においてわざと敗北することを望んだ場合はどうなるか。 もし意図的に敗訴の判決を受けたか、あるいは法廷において自白したのであれば、ファウィアヌス訴訟が適用されると言うべきである。 しかし、もし彼が請求した際、勝訴することを望まなかったのであれば、これについては検討を要する。
et puto hunc deminuise de patrimonio: actionem enim de bonis deminuit, quemadmodum si passus esset actionis diem abire.
そして私は、この者が財産を減少させた(減少行為を行った)と考える。 なぜなら、彼は訴権を財産から減少させたからであり、それはあたかも訴権の行使期間が経過するのを放置したかのようである。
§38.5.1.8Sed si puta querellam inofficiosi, quam potuit, uel quam aliam, forte iniuriarum uel similem instituere noluit, non potest patronus ob eam rem Fauiana experiri.
しかし、たとえば彼が提起できたはずの遺言無効の訴え、あるいは他の何か、おそらく不法行為の訴えや類似の訴えを提起することを好まなかったのであれば、パトローヌスはそのことを理由にファウィアヌス訴訟を試みることはできない。
§38.5.1.9At si transegit in fraudem patroni, poterit patronus Fauiana uti.
しかし、もし彼がパトローヌスを詐害して和解したのであれば、パトローヌスはファウィアヌス訴訟を用いることができる。
§38.5.1.10Sed si libertus filiam dotauit, hoc ipso, quod dotauit, non uidetur fraudare patronum, quia pietas patris non est reprehendenda.
しかし、もし解放奴隷が娘に持参金を与えたのであれば、持参金を与えたというそのこと自体によって、彼がパトローヌスを詐害したとはみなされない。 なぜなら、父親の愛情は非難されるべきではないからである。
§38.5.1.11Si pluribus in fraudem libertus donauerit uel pluribus mortis causa, aequaliter patronus aduersus omnes in partem sibi debitam siue Fauiana siue Caluisiana experietur.
もし解放奴隷が複数人に対して詐害のために贈与し、あるいは複数人に死因として贈与したのであれば、パトローヌスは全員に対して、自分に帰属すべき割合のために、ファウィアヌス訴訟またはカルウィシウス訴訟を等しく試みることになる。
§38.5.1.12Si quis in fraudem patronorum rem uendiderit uel locauerit uel permutauerit, quale sit arbitrium iudicis, uideamus.
もし誰かがパトローヌスを詐害して物を売却し、賃貸し、あるいは交換した場合、裁判官の裁定がいかなるものであるべきかを見てみよう。
et in re quidem distracta deferri condicio debet emptori, utrum malit rem emptam habere iusto pretio an uero a re discedere pretio recepto: neque omnimodo rescindere debemus uenditionem, quasi libertus ius uendendi non habuerit, nec fraudemus pretio emptorem, maxime cum de dolo eius non disputetur, sed de dolo liberti.
そして売却された物については、買主に対して選択肢が提示されなければならない。 すなわち、適正な価格で買い取った物をそのまま所有することを望むか、それとも支払った代金を受け取ってその物から離れることを望むか。 私たちは、あたかも解放奴隷に売却権限がなかったかのように一律に売買を取り消すべきではなく、また買主から代金を詐取すべきでもない。 とりわけ買主の悪意が争点ではなく、解放奴隷の悪意が争点である場合にはそうである。
§38.5.1.13Sed si emerit in fraudem patroni libertus, aeque dicendum, si magno emit, in pretio releuandum patronum, condicione non ipsi delata, an uelit ab emptione discedere, sed uenditori, utrum malit de pretio remittere an potius rem quam uendidit recipere persoluto pretio.
しかし、もし解放奴隷がパトローヌスを詐害して購入したのであれば、同様に言うべきである。 もし高値で購入したのであれば、代金においてパトローヌスは救済されるべきであり、その際、彼自身に購入から離脱したいかどうかの選択権が与えられるのではなく、売主に対して、代金から値引きすることを望むか、あるいはむしろ支払われた代金を受け取って売却した物を回収することを望むかの選択権が与えられるべきである。
et in permutatione et in locatione et conductione similiter idem obseruabimus.
そして交換、および賃貸借においても同様に私たちはこれと同じことを遵守する。