Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §38.4.3.pr-38.4.3.7

孫への解放奴隷の割り当てと自立した子の優先権

5991 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアヌスは、孫や権力下にある家族への解放奴隷の割り当てが認められること、また家主の権力下から自立(エマンツィパツィオ)した子供たちが得る法的な利益や優先権について詳細に論じている。

[ULPIANUS libro quarto decimo ad Sabinum.
[ウルピアヌス、サビヌス註釈第14巻において。
] §38.4.3.prIdem erit dicendum et si is, qui filium et nepotem habebat, nepoti libertum adsignauerit: admittetur nepos ad legitimam hereditatem, licet sit alterius patroni filius, et hoc contingit patrui uita: ceterum si ille non esset, nihil ei prodesset adsignatio ad deminuendum ius alterius patroni filii.
] 息子と孫を持っている者が、孫に解放奴隷を割り当てた場合にも、同じことが言われるべきである。 すなわち、たとえその孫がもう一人のパトローヌスの息子(に等しい立場)であっても、彼は法律上の相続へと認められるのであり、そしてこのことは叔父の生存中に生じる。 しかし、もし彼(叔父)が生存していなかったならば、割り当ては、もう一人のパトローヌスの息子の権利を減少させるために、その孫にとって何の役にも立たなかったであろう。
§38.4.3.1Posse autem et nepoti adsignari certum est et praeferri filio nepotem adsignatoris constat.
また、孫に対しても割り当てられ得ることは確実であり、割り当てをした者の孫が(その者の)息子に優先することは明らかである。
§38.4.3.2Unde quaeri poterit, an, si filium habeat et ex eo nepotem, possit, quasi duos habeat in potestate, ius senatus consulti inducere.
そこから、次のように問われ得る。 もし(解放者が)息子と、その息子から生まれた孫を持っている場合、まるで二人の者を権力下に置いているかのように、元老院決議の法を導入することができるかどうか。
in qua specie cum placeat etiam ei, qui in potestatem recasurus est, adsignari quare non admittimus, cum utrumque esse in potestate negare non possumus?
この事例において、将来(再び)権力下に収まることになる者に対しても割り当てがなされることが認められているのだから、両者が権力下にあることを否定できない以上、なぜ我々はこれを認めないことがあろうか。
§38.4.3.3An autem ad legitimam hereditatem admitti possit hic qui est in potestate, tractari poterit.
しかし、権力下にあるこの者が法律上の相続へと認められ得るかどうかは、議論され得る。
et cum multi sint casus, quibus et libertum habere qui in potestate est possit, cur non hoc quoque admittendum sit, ut per eum pater ad legitimae hereditatis admittatur emolumentum? quod et Pomponio recte uidetur.
そして、権力下にある者が解放奴隷を持つこともできる多くのケースが存在する以上、なぜ彼を通じて父が法律上の相続の利益へと認められるという、このこともまた認められるべきではないだろうか。 このことはポンポニウスにとっても正しく思われる。
habent autem libertos etiam filii familias, ut puta si castrensem seruum eorum quis manumiserit.
また、家子たちも解放奴隷を持つ。 例えば、彼らの兵役特有財産に属する奴隷を誰かが解放した場合がそうである。
§38.4.3.4Emancipatos quoque filios eius, cui adsignatus est libertus, habere commodum senatus consulti puto, non ut ad legitimam hereditatem admittantur, sed ad ea quae possunt.
解放奴隷を割り当てられた者の、自立した息子たちもまた、元老院決議の利益を有すると私は考える。 ただし、彼らが法律上の相続へと認められるためではなく、彼らに可能なこと(に関して利益を得るため)である。
§38.4.3.5Secundum quod liberto intestato defuncto, quoniam ad legitimam hereditatem admitti non possunt, uidendum, ne admittatur filius adsignatoris in familia remanens an non? et putem emancipatos per praetorem praeferendos.
これに従えば、解放奴隷が遺言をせずに死亡したとき、彼らは法律上の相続へと認められ得ないので、割り当てをした者の家族内に留まっている息子が認められるべきかどうか、それとも認められるべきではないかが検討されねばならない。 そして私は、自立した(エマンツィパツィオされた)息子たちが法務官によって優先されるべきであると考える。
§38.4.3.6Liberos autem eius, cui adsignatus est, accipere debemus non solum filios, uerum etiam nepotes et neptes et deinceps descendentes.
また、割り当てられた者の「子供たち」としては、息子たちだけでなく、孫息子や孫娘、そしてその後の卑属たちをも理解せねばならない。
§38.4.3.7Si quis duobus adsignauerit libertum et alter in ciuitate esse sine liberis desierit, alter non,
もしある人が二人の者に解放奴隷を割り当て、一方が子供を持たずに(市民としての)生存を終え、他方はそうでなかった場合、

語釈・文法注

  1. 38.4.3.prpatrui uita — patruus(父方の叔父)の生存を表す奪格。孫(nepos)から見た叔父(生存している息子)が存命であることにより、その孫が共同パトローヌスの立場として割り当てを有効に受給できることを示している。
  2. 38.4.3.prsi ille non esset — 非現実の条件文(接続法未完了過去)。ここでは「もし叔父が(生存して)いなかったならば」という意味で、過去の不成立の事実に基づく非現実の仮定(現代語の過去完了に相当する内容)を表している。
  3. 38.4.3.2qui in potestatem recasurus est — 未来分詞 recasurus を伴う関係節で、「(祖父の)権力下に再び入る予定の者」を指す。例えば自立(エマンツィパツィオ)しているが、将来何らかの法的事由によって再び家父権下に属することになる者を想定している。
  4. 38.4.3.4sed ad ea quae possunt — 関係節の結びにおいて、関係代名詞の先行詞である ea の後に、先行する admitti などの不定詞(あるいはそれと同等の意味の動詞)が省略されている。「彼らに可能なこと(遺産占有の請求など)に関して」と解する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §38.4.3.pr-38.4.3.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:38.4.3.pr-38.4.3.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。