Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §38.2.50.pr-38.2.50.6

相続利益の取得と遺言に反する遺産占有請求

5986 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

パトローヌスが解放奴隷の遺産に関して、指定相続人としての権利放棄や、支配下にある奴隷・子の相続を通じた不当な利益獲得の有無により、遺言に反する遺産占有を請求できるか否かの判断基準を論じている。

[TRYPHONINUS libro septimo decimo disputationum.
[トリフォニヌス、討論集第17巻において。
] §38.2.50.prNihil interest, ipse patronus scriptus heres ex minore parte adierit hereditatem an seruum suum scriptum iusserit adire hereditatem, quam retinet: nihilo minus enim repulsus erit a contra tabulas bonorum possessione.
] パトローヌス自身が、[法定分より]少ない割合で相続人に指定されて遺産を相続しようと、あるいは自分が保有する、相続人に指定された奴隷に相続するよう命じようと、何の違いもない。 なぜなら、それにもかかわらず彼は、遺言に反する遺産占有から排除されるからである。
§38.2.50.1Si tamen antequam iuberet liberti hereditatem adire, seruum uendiderit aut manumiserit et ita ipse nouus libertus aut emptor heredes extiterint, uerbis edicti non prohibetur patronus accipere contra tabulas bonorum possessionem.
しかし、もし彼が解放奴隷の遺産を相続するよう命じる前に、その奴隷を売却するか、あるいは解放し、そうしてその新たな解放奴隷自身、または買主が相続人となったならば、告示の文言上は、パトローヌスが遺言に反する遺産占有を取得することは禁止されない。
§38.2.50.2Sed numquid praetor ei denegare possessorias actiones debeat, si fraudem edicto eius facere uoluit, ut pretio uberiore percepto uel tacita pactione etiam hereditatis ex institutione delatae commodum et bonorum possessionis contra tabulas haberet? faciliorque suspicio per filium scriptum heredem quamuis emancipatum adeuntem liberti hereditatem ipsum patronum habere, cum omnia, quae nostra sunt, liberis nostris ex uoto paremus.
しかし、もし彼が法務官の告示に対して欺瞞を行おうとし、より高額な対価を受け取るか、あるいは暗黙の合意によって、指定によりもたらされた相続の利益と遺言に反する遺産占有(の利益)の双方を手に入れようとした場合、法務官は彼に占有訴権を拒否すべきであろうか。 また、たとえ解放(分家)されていても相続人に指定された子が解放奴隷の遺産を相続することを通じて、パトローヌス自身が[利益を]得ているという疑いはより生じやすい。 なぜなら、我々の所有するものはすべて、願いを込めて我々の子らのために用意するものだからである。
§38.2.50.3Si tamen clusis adhuc tabulis testamenti liberti, cum ignoraret iudicium eius patronus, eorum quid, quae supra scripta sunt, circa institutum subiectum iuri suo fecit, amota fraudis suspicione suo iure in bonorum possessione contra tabulas utetur.
しかし、解放奴隷の遺言書がまだ閉じられたままで、パトローヌスがその意思を知らなかったときに、自己の権威に服する被指定者に関して、上に書かれたことのいずれかを行った場合、欺瞞の疑いは払拭され、彼は自己の権利として遺言に反する遺産占有を利用するであろう。
§38.2.50.4Si patronus ex debita portione a liberto scriptus rogatusque hereditatem restituere suspectam dixit et compulsus adire, cum retinere posset, restituerit, non poterit accipere contra tabulas bonorum possessionem, et quia adgnouit iudicium liberti et quia spreuit et quasi damnauit eam possessionem.
もしパトローヌスが、解放奴隷から[法定の]義務分について相続人に指定され、遺産を引き渡すよう求められ、[その遺産を]債務超過であると言い、保持できたにもかかわらず、相続することを強制されて[それを]引き渡したならば、彼は遺言に反する遺産占有を受け取ることができない。 それは、彼が解放奴隷の意思を承認したからであり、また、彼がその占有を拒絶し、いわば非難したからである。
§38.2.50.5Longe distat ab hoc patroni filius, quem libertus adrogauit et ex minore parte heredem scripsit, cum nemo ex familia patroni alius esset: quamquam enim hic ipso iure, quippe suus, heres deprehendatur, si tamen se non immiscuit hereditati ut patris, sed abstinuit, quasi patroni tamen filius admittendus est ad contra tabulas bonorum possessionem.
これと大きく異なるのは、パトローヌスの家族に他に誰もいなかったときに、解放奴隷が養子とし、[法定分より]少ない割合で相続人に指定したパトローヌスの子の場合である。 なぜなら、この者は「自らの相続人」として当然に相続人であるとされるものの、もし彼が父の遺産としてこれに介入せず、差し控えたならば、やはりパトローヌスの子として遺言に反する遺産占有に認められるべきだからである。
§38.2.50.6Si debenti patrono certam pecuniam liberationem libertus reliquisset isque usus est aduersus heredem petentem debitum doli exceptione aut acceptilatione liberatus est debito propter legatum, dicendum est eum non posse accipere contra tabulas bonorum possessionem.
もし、一定の金銭を債務としているパトローヌスに対して、解放奴隷が債務免除を[遺贈として]残しており、パトローヌスが、債務を請求する相続人に対して悪意の抗弁を用いたか、あるいは、遺贈を理由として債務消滅の合意によって債務を免除されたならば、彼は遺言に反する遺産占有を受け取ることはできないと言うべきである。

語釈・文法注

  1. §38.2.50.prquam retinet — 関係代名詞 quam は女性単数対格であり、先行詞は男性名詞の seruum suum(自分の奴隷)ではなく、女性名詞の hereditatem(遺産)である。これは、パトローヌスが奴隷を通じて遺産を間接的に支配・保持していることを示す。
  2. §38.2.50.2faciliorque suspicio ... ipsum patronum habere — suspicio に導かれる対格不定詞構文(ipsum patronum habere)。habere の直接目的語は、前文の文脈から引き継がれる commodum(利益)または fraudem(欺瞞・悪意の企て)と解される。
  3. §38.2.50.4suspectam dixit — 遺産が債務超過(suspecta hereditas)の疑いがあると言明することを意味する法技術的表現。相続人が債務による損失を回避するための手続上の主張を指す。
  4. §38.2.50.5ipso iure, quippe suus, heres deprehendatur — 養子縁組(adrogatio)により家父権下に入った子は、被相続人(養父)の死亡に伴い当然に(ipso iure)「自らの相続人(suus heres)」としての地位を得るが、相続への不介入・放棄(abstentio)を選択することが認められている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §38.2.50.pr-38.2.50.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:38.2.50.pr-38.2.50.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。