Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §38.2.47.pr-38.2.47.4

廃除や告発とパトロヌスの子孫の遺産占有権

5983 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

本チャンクは、廃除された孫、父の指示で告発を行ったパトロヌスの娘、解放奴隷に自由な遺言作成権を付与しようとしたパトロヌスの息子、および軍人の父に黙過された子の、解放奴隷に対するパトロヌスとしての権利について論じている。

[IDEM libro undecimo responsorum.
[同じ著者、答弁集第11巻において。
] §38.2.47.prPaulus respondit exheredationem nepotis, quae non notae gratia, sed alio consilio adiecta est, nocere ei non oportere, quo minus contra tabulas libertorum aui bonorum possessionem petere possit.
] パウルスは答弁した。 非難のためではなく、他の目的で付け加えられた孫の廃除は、彼が祖父の解放奴隷たちの遺言書に反する遺産占有を請求できることを妨げるほどに、彼を害するべきではない。
§38.2.47.1Quaero, an, si Titia patroni filia iactat Titium patrem suum, priusquam moreretur, litteras ad se fecisse, quibus adicerets per libertos suos maleficiis appetitum easque litteras se secutam post mortem patris libertos accusare, an aliquid ei prodesse possit haec excusatio.
パトロヌスの娘であるティティアが、父ティティウスが死ぬ前に自分宛てに書簡を送り、その中で「自分は解放奴隷たちによって犯罪行為の標的にされた」と書き加えており、彼女は父の死後にその書簡に従って解放奴隷たちを告発したと主張する場合、この弁明が彼女に何らか利益をもたらし得るかを尋ねる。
Paulus respondit eam, quae ex uoluntate patris accusauit, non debere repelli a bonorum possessione contra tabulas, quoniam non suum iudicium, sed alienum exsecuta est.
パウルスは、父の意思に基づいて告発した女性は、彼女自身の判断ではなく他人の判断を実行したのであるから、遺言書に反する遺産占有から排除されるべきではないと答弁した。
§38.2.47.2Patroni filius epistulam talem liberto emisit: 'Sempronius Zoilo liberto suo salutem.
パトロヌスの息子が、解放奴隷に次のような書簡を送った。 「センプローニウスから、その解放奴隷ゾーイルスへ、挨拶を送る。
ob merita tua fidemque tuam, quam mihi semper exhibuisti, concedo tibi liberam testamenti factionem'.
お前が私に常に示してくれた功績と忠実のゆえに、お前に自由な遺言作成権を認める。
quaero, an patroni filio nihil relinquere debeat.
」解放奴隷はパトロヌスの息子に何も残す義務がないかを尋ねる。
§38.2.47.3Paulus respondit eum libertum, de quo quaeritur, liberam testamenti factionem consecutum non uideri.
パウルスは、問題となっている解放奴隷が自由な遺言作成権を獲得したとはみなされないと答弁した。
Paulus respondit nepotem etiam post mortem aui conceptum superstite liberto bonorum possessionem contra tabulas liberti auiti petere posse et ad hereditatem legitimam eius admitti: responsum enim Iuliani tantum ad hereditatem legitimam, item bonorum possessionem aui petendam pertinere.
パウルスは、祖父の死後に懐胎された孫であっても、解放奴隷が生存している限り、祖父の解放奴隷の遺言書に反する遺産占有を請求することができ、かつその法定相続に預かることを認められると答弁した。 なぜなら、ユリアーヌスの答弁は、祖父自身の法定相続、および同様に請求されるべき祖父の遺産占有にのみ関係するからである。
§38.2.47.4Paulus respondit, quamuis filii a patre milite praeteriti pro exheredatis habeantur, tamen non eo usque silentium patris eis nocere debere, ut et a bonis libertorum auitorum repelli debeant.
パウルスは、軍人である父によって黙過された(遺言で言及されなかった)息子たちが、廃除された者とみなされるとしても、父の沈黙が、彼らが祖父の解放奴隷の財産からも排除されるべきであるほどにまで、彼らを害するべきではないと答弁した。
idem responsum est etiam de bonis libertorum paternorum.
同じ答弁は、父の解放奴隷の財産についてもなされた。

語釈・文法注

  1. §38.2.47.prnotae gratia — notaeは、不名誉や社会的非難(nota censoria等)を意味する属格。gratia(〜のために)と共に用いられ、「懲戒や非難を目的として」という意味になる。ここでは、単に形式的または便宜的な理由(alio consilio)で孫を排除した場合、パトロヌスとしての権利に影響を与えないという判断を示す。
  2. §38.2.47.1adicerets — テキストの adicerets は adiceret se または adiceret の誤記と考えられる。関係節 quibus adiceret... の中で、伝聞(対格不定詞構文)の主語 se(父ティティウス自身)が省略されているか、あるいは adicerets 自体が adiceret se の縮約的誤記。文脈上「父が、自分が犯罪行為の標的にされたと書き加えた」と解釈するのが一意的である。
  3. §38.2.47.3responsum enim Iuliani... — responsum ... pertinere は間接話法で、パウルスの答弁の理由説明。aui は hereditatem および bonorum possessionem の両方に係る所有属格であり、「祖父自身の(財産の)法定相続、および(祖父自身の財産の)遺産占有の請求」を指す。
  4. §38.2.47.4quamuis filii a patre milite praeteriti pro exheredatis habeantur — quamuis に導かれる譲歩節。軍役中の父が遺言で子供を黙過(praeteriti)した場合、特別ルール(軍人遺言の特権)により彼らは「廃除された者」として扱われるが、その不利益は祖父の解放奴隷の財産に対する権利にまでは及ばないという対比構造を示す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §38.2.47.pr-38.2.47.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:38.2.47.pr-38.2.47.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。