Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §38.2.3.pr-38.2.3.20

パトローヌスによる遺言に反する遺産占有の要件と算定

5939 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

解放自由人の遺言に反する遺産占有をパトローヌスが請求する権利について、その資格条件(金指輪の特権等の地位変化、解放の経緯、相続の承認状況など)や、法定割合の補填方法(遺贈や贈与など)、評価基準となる財産の算定時期(死亡時)などを詳細に論じる。

[ULPIANUS libro quadragensimo primo ad edictum. ] §38.2.3.prEtiamsi ius anulorum consecutus sit libertus a principe, aduersus huius tabulas uenit patronus, ut multis rescriptis continetur: hic enim uiuit quasi ingenuus, moritur quasi libertus.
[ウルピアーヌス、告示註釈第四十一巻] たとえ解放自由人が皇帝から金指輪の特権を獲得したとしても、多くの勅答に記載されているように、パトローヌスは彼の遺言に反して立ち入る。 なぜなら、この者は自由生まれの者のように生き、解放自由人のように死ぬからである。
§38.2.3.1Plane si natalibus redditus sit, cessat contra tabulas bonorum possessio:
言うまでもなく、もし彼が出生権を回復されたならば、遺言に反する遺産占有は認められない。
§38.2.3.2Idem et si a principe liberam testamenti factionem impetrauit.
皇帝から自由な遺言作成権を獲得した場合も同様である。
§38.2.3.3Sed si hac lege emit quis, ut manumittat, ad hanc partem edicti pertinebit.
しかし、もしある者が「解放する」という条件で奴隷を購入したならば、彼は告示のこの部分に関係することになる。
§38.2.3.4Si quis nummos accepit, ut manumitteret, non habet contra tabulas bonorum possessionem.
もしある者が「解放する」ために金銭を受け取ったならば、彼は遺言に反する遺産占有を有しない。
§38.2.3.5Ut patronus contra tabulas bonorum possessionem accipere possit, oportet hereditatem aditam esse aut bonorum possessionem petitam: sufficit autem uel unum ex heredibus adisse hereditatem bonorumue possessionem petisse.
パトローヌスが遺言に反する遺産占有を受け取ることができるためには、相続が承認されているか、あるいは遺産占有が請求されていることが必要である。 しかし、共同相続人のうちの一人だけでも相続を承認したか、あるいは遺産占有を請求したことで十分である。
§38.2.3.6Patronus contra ea bona liberti omnino non admittitur, quae in castris sunt quaesita.
パトローヌスは、解放自由人の財産のうち、陣営において獲得されたものに対しては、一切認められない。
§38.2.3.7Si deportatus patronus restitutus sit, liberti contra tabulas bonorum possessionem accipere potest.
もし流刑に処されたパトローヌスが回復されたならば、彼は解放自由人の遺言に反する遺産占有を受け取ることができる。
idemque et in liberto deportato et restituto dicendum est.
そして、流刑に処され回復された解放自由人の場合についても同様のことが言われるべきである。
§38.2.3.8Si quis filius familias seruum de castrensi peculio manumiserit, ex constitutione diui Hadriani patronus est admittique poterit ad contra tabulas bonorum possessionem ut patronus.
もし家子の者が陣営特有財産から奴隷を解放したならば、神君ハドリアヌスの勅令に基づき、彼はパトローヌスであり、パトローヌスとして遺言に反する遺産占有に立ち入ることができる。
§38.2.3.9Si capitis libertum accusauerit is, cui adsignatus est, non potest is petere contra tabulas bonorum possessionem fratribusque suis non obstabit: sed hi contra tabulas bonorum possessionem petent, quemadmodum peterent, si ex altero filio nepotes essent: libertus enim, qui alteri ex filiis adsignatur, non desinit alterius filii libertus esse.
もし、解放自由人が割り当てられていた者が、その解放自由人を死罪で告発したならば、その者は遺言に反する遺産占有を請求することができず、また彼の兄弟たちの障害にもならない。 すなわち、彼らは、まるで別の息子から生まれた孫であるかのように、遺言に反する遺産占有を請求する。 なぜなら、息子たちのうちの一人に割り当てられた解放自由人は、他方の息子の解放自由人であることをやめないからである。
amplius dicendum est: etiamsi omiserit frater bonorum possessionem, alter frater, cui adsignatus non est, potest succedere et contra tabulas bonorum possessionem petere.
さらに、たとえ(割り当てられた)兄弟が遺産占有(の請求)を怠ったとしても、割り当てられなかった他方の兄弟が相続し、遺言に反する遺産占有を請求することができる、と言われるべきである。
§38.2.3.10Totiens ad bonorum possessionem contra tabulas inuitatur patronus, quotiens non est heres ex debita portione institutus.
パトローヌスが遺言に反する遺産占有へと招かれるのは、彼が法定の割合に基づいて相続人に指定されていない場合に限る。
§38.2.3.11Si patronus sub condicione sit institutus eaque condicio uiuo testatore extitit, contra tabulas bonorum possessionem accipere non potest.
もしパトローヌスが条件付きで指定され、その条件が遺言者の生存中に成就したならば、彼は遺言に反する遺産占有を受け取ることはできない。
§38.2.3.12Quid ergo, si mortis tempore pependit, extitit tamen, antequam patrono deferatur bonorum possessio, hoc est ante aditam hereditatem, an inuitetur ex hac parte edicti? et magis est, ut aditae hereditatis tempus spectetur: hoc enim iure utimur.
では、もし(条件が)死亡の時点においては未決であり、しかしながら、パトローヌスに遺産占有が提供される前、すなわち相続が承認される前に成就したならば、彼は告示のこの部分に基づいて招かれるであろうか。 そして、相続が承認された時点が考慮されるべきであるという意見がより有力である。 なぜなら、我々はこの法を用いているからである。
§38.2.3.13Si tamen in praeteritum collata sit condicio uel ad praesens, non uidetur sub condicione institutus: aut enim impleta est et pure institutus est, aut non est et nec heres institutus est.
しかしながら、もし条件が過去または現在に向けられたものであるならば、彼は条件付きで指定されたとはみなされない。 なぜなら、条件が満たされていて無条件に指定されているか、あるいは満たされておらず、相続人として指定されてもいないかのいずれかだからである。
§38.2.3.14Si libertus patronum suum ita heredem scripserit: 'si filius meus me uiuo morietur, patronus heres esto', non male uidetur testatus: nam si decesserit filius, poterit hic existente condicione accipere bonorum possessionem.
もし解放自由人が彼のパトローヌスを次のように相続人として記載したならば、すなわち「もし私の息子が私の生存中に死亡するならば、パトローヌスが相続人たれ」と。 これは悪くない遺言作成とみなされる。 なぜなら、もし息子が死亡したならば、彼は条件が成就したことにより遺産占有を受け取ることができるからである。
§38.2.3.15Si debita patrono portio legata sit, etsi scriptus heres non fuerit, satis ei factum est.
もし法定の割合がパトローヌスに遺贈されたならば、たとえ彼が相続人として記載されていなかったとしても、彼に対して十分な措置がなされたことになる。
§38.2.3.16Sed et si institutus sit ex parte minore quam ei debetur, residua uero pars suppleta est ei legatis siue fideicommissis, et ita satisfactum ei uidetur.
しかしまた、もし彼が自分に義務づけられている割合より少ない部分について指定されており、しかし残りの部分が遺贈または遺言信託によって彼に補填されたならば、そのようにして彼に対して十分な措置がなされたとみなされる。
§38.2.3.17Sed et mortis causa donationibus poterit patrono debita portio suppleri: nam mortis causa donationes uice legatorum funguntur.
しかしまた、死因贈与によっても、パトローヌスに法定割合を補填することができる。 なぜなら、死因贈与は遺贈の役割を果たすからである。
§38.2.3.18Sed et si non mortis causa donauit libertus patrono, contemplatione tamen debitae portionis donata sunt, idem erit dicendum: tunc enim uel quasi mortis causa imputabuntur uel quasi adgnita repellent patronum a contra tabulas bonorum possessione.
しかし、たとえ解放自由人がパトローヌスに死因贈与としてでなく贈与したとしても、それが法定割合を見越して贈与されたものであるならば、同様のことが言われるべきである。 なぜならその場合、それらは死因贈与のように算入されるか、あるいは承認されたものとみなされて、パトローヌスを遺言に反する遺産占有から排除するからである。
§38.2.3.19Si patrono condicionis implendae causa quid datum sit, in portionem debitam imputari debet, si tamen de bonis sit liberti profectum.
もし条件を成就させるために何かがパトローヌスに与えられたならば、それは法定の割合に算入されなければならない。 ただし、それが解放自由人の財産から出たものである場合に限る。
§38.2.3.20Debitam autem partem eorum, quae cum moritur libertus habuit, patrono damus: mortis enim tempus spectamus.
しかし、我々はパトローヌスに対し、解放自由人が死亡した時に所有していた財産の法定部分を与える。 なぜなら、我々は死亡の時点を考慮するからである。
sed et si dolo malo fecit, quo minus haberet, hoc quoque uoluit praetor pro eo haberi, atque si in bonis esset.
しかしまた、もし彼が自分の所有を減少させるために悪意をもって行動したならば、法務官はこの財産についても、まるで財産の中に存在しているかのように扱われることを望んだ。

語釈・文法注

  1. 38.2.3.prhic enim uiuit quasi ingenuus, moritur quasi libertus — 皇帝から「金指輪の特権(ius anulorum)」を授与された解放自由人の法的地位を特徴づける有名な法格言。この特権により、彼は生前は自由生まれ(ingenuus)と同等の私法上の諸権利を享受するが、パトローヌス権を完全に消滅させるわけではないため、死亡した(相続が発生した)時点では依然として解放自由人(libertus)として扱われ、パトローヌスは遺言に反する遺産占有を請求できる。
  2. 38.2.3.3hac lege ... ut manumittat — hac lege(この条件で)の具体的内容を、同格の ut 節(接続法現在または未完了過去、ここでは manumittat)が導いている。ここでの lex は売買契約の「付加条項(条件)」を意味する。
  3. 38.2.3.9capitis — 告発・裁判を意味する動詞 accusare の目的語(罪状、あるいは刑罰)を表す「属格(罪状の属格)」。ここでは「死罪(あるいは自由権・市民権喪失に関わる重大な罪)」で解放自由人を告発したことを意味する。
  4. 38.2.3.20fecit, quo minus haberet — fecit の後に続く quo minus +接続法未完了過去(haberet)は、「〜しないように仕向ける」「〜するのを妨げる」という行為の意図・結果を表す。解放自由人が死亡時にパトローヌスに渡る財産を「意図的に(悪意で)減少させた(より少なく所有するようにした)」状況を指す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §38.2.3.pr-38.2.3.20. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:38.2.3.pr-38.2.3.20

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。