[IULIANUS libro uicensimo quinto digestorum. ]
[ユリアヌス、学説彙纂第25巻] 解放奴隷が、法務官が通常免除する宣誓の条件のもとで、パトローヌスを相続人に指定した。
§38.2.20.prLibertus sub condicione iurisiurandi, quam praetor remittere solet, patronum instituit heredem: non puto dubitandum, quin a bonorum possessione submoueatur: uerum est enim eum heredem factum.
彼が遺産占有から排除されるべきであることは疑う余地がないと私は考える。 なぜなら、彼が相続人となったことは真実だからである。
§38.2.20.1Si Titio legatum fuisset eiusque fidei commissum, ut patrono restitueret, denegatur legatorum actio Titio, si patrono pro debita parte a scripto herede fuerit satisfactum.
もしティティウスに遺贈がなされ、かつ、それをパトローヌスに引き渡すことが彼の信託に委ねられていた場合、指定相続人からパトローヌスに対してその帰属すべき割合について満足が与えられたならば、ティティウスに対する遺贈の訴えは拒絶される。
§38.2.20.2Libertus patronum et extraneum coniunctim ex parte dimidia heredem scripsit: quadrans, ex quo institutus erat patronus, totus ipsi imputari debebit, residuum ex debita sibi parte omnibus heredibus pro portione cuiusque aufert.
解放奴隷が、パトローヌスと第三者を共同で、2分の1の割合について相続人に指定した。 パトローヌスが指定されていた4分の1は、そのすべてが彼自身に算入されるべきであり、彼の帰属すべき割合の残りの部分は、すべての相続人からそれぞれの取り分に応じて彼が奪い取る。
§38.2.20.3Idem seruari conueniet in legato, quod patrono coniunctim et Titio datum fuerit, ut pars legati in portionem debitam patrono imputetur, ex reliqua parte tantum Titio detrahatur, quantum ab herede, pro rata portione.
パトローヌスとティティウスに共同で与えられた遺贈においても、同じことが適用されるのが適当である。 すなわち、遺贈の分け前はパトローヌスに帰属すべき割合に算入され、残りの分け前からは、相続人から差し引かれるのと同様に、比例配分でティティウスから差し引かれる。
§38.2.20.4Si libertinus filium emancipatum sub condicione heredem instituerit et deficiente condicione substitutus adierit, quaero, utrum patrono aduersus substitutum in partem debitam praetor an emancipato filio in totam hereditatem succurrere debeat.
もし解放自由人が、自活した息子を条件付きで相続人に指定し、条件が成就しなかったために予備的相続人が相続を承認した場合、法務官は、予備的相続人に対して、パトローヌスにその帰属すべき割合について救済を与えるべきか、それとも自活した息子に全相続財産について救済を与えるべきか、私は問う。
respondi, cum pater filium sub condicione primo gradu heredem instituit, si deficiente condicione, sub qua filius heres institutus est, ad secundum gradum hereditas pertinet uel adhuc pendente condicione filius decesserit, patrono partis debitae bonorum possessionem aduersus substitutum competere.
私は次のように答えた。 父が第1順位において息子を条件付きで相続人に指定したとき、息子が相続人に指定された条件が成就しないことによって、相続が第2順位に帰属するか、あるいは条件がなお未定の間に息子が死亡した場合、予備的相続人に対してパトローヌスに帰属すべき割合の遺産占有が認められる。
idemque est et si filius uel non petierit bonorum possessionem tempore exclusus uel repudiauerit.
息子が遺産占有を請求しなかったために期間経過により除斥された場合、あるいはそれを放棄した場合も同様である。
uero deficiente condicione hereditas ad filium pertineat, emancipatum potius tuebitur praetor aduersus substitutum.
しかし、条件が成就しないことによって相続が息子に帰属するならば、法務官は予備的相続人に対してむしろ自活した息子を保護するであろう。
existimo autem, quotiens sub condicione heres filius scribitur, alias necessariam esse exheredationem a substitutis, alias superuacuam: nam si id genus condicionis fuerit, quae in potestate filii esset, ueluti 'cum testamentum fecerit', puto etiam omissa condicione filium locum substitutis facere: si uero condicio non fuerit in potestate filii, ueluti 'si Titius consul factus fuerit', tunc substitutus non admittitur, nisi filius ab eo nominatim exheredatus fuerit.
しかし、息子が条件付きで相続人に指定される場合、予備的相続人らによる廃除が必要となる場合もあれば、不要となる場合もあると私は考える。 なぜなら、もしその条件が、息子の権能内にあるような種類のもの(例えば「彼が遺言を作成したとき」など)であれば、条件が無視された場合でも、息子は予備的相続人のために地位を譲ることになると考えるからである。 しかし、もし条件が息子の権能内にないもの(例えば「ティティウスが執政官になったならば」など)であれば、息子が彼によって名指しで廃除されていない限り、予備的相続人は認められない。
§38.2.20.5Si libertus filium emancipatum heredem instituerit eiusque fidei commiserit, ut totam hereditatem Sempronio restitueret, et filius, cum suspectam sibi hereditatem diceret, iussu praetoris adierit eam et Sempronio restituerit: non inique patrono bonorum possessio partis debitae dabitur, perinde ac si non filius, sed is cui hereditas restituta est liberto heres exstitisset.
もし解放奴隷が自活した息子を相続人に指定し、相続財産すべてをセンプローニウスに引き渡すよう彼の信託に委ねており、息子がその相続財産を自分にとって疑わしいと主張して、法務官の命令によってそれを承認し、センプローニウスに引き渡したならば、パトローヌスに対して帰属すべき割合の遺産占有が与えられることは不当ではない。 それはあたかも、息子ではなく、相続財産が引き渡された相手が、解放奴隷の相続人となったかのようである。
§38.2.20.6Item cum filius hereditatem liberti patris omiserit et coheres eius totius hereditatis onus susceperit, danda erit patrono bonorum possessio.
同様に、息子が解放奴隷である父の相続を放棄し、彼の共同相続人が全相続財産の負担を引き受けた場合にも、パトローヌスに遺産占有が与えられるべきである。
utroque enim casu non filio, sed extraneo pars eripitur.
なぜなら、どちらの場合も、息子からではなく、第三者から部分が奪われるからである。