Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §38.2.14.pr-38.2.14.11

被解放人を告訴したパトロヌスの子の権利喪失

5950 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

パトロヌスの子供が被解放人を死罪で告訴したか奴隷身分として請求した場合に、遺言に反する遺産占有権を失う要件について、未成年、告訴の取り下げや和解、父の死の究明などの例外的事由とともに論じている。

[ULPIANUS libro quadragensimo quinto ad edictum. ] §38.2.14.prQui, cum maior natu esset quam uiginti quinque annis, libertum capitis accusauerit aut in seruitutem petierit, remouetur a contra tabulas bonorum possessione.
[ULPIANUS libro quadragensimo quinto ad edictum.] 25歳より年上であったときに、被解放人を死罪で告訴したか、あるいは奴隷状態へと請求した者は、遺言に反する遺産占有から排除される。
§38.2.14.1Si uero accusauerit minor, dicendum est hunc non excludi, siue ipse siue tutor eius uel curator accusauerit.
しかし、もし未成年者が告訴したならば、彼自身が告訴したにせよ、彼の後見人または保佐人が告訴したにせよ、この者は除外されないと言うべきである。
§38.2.14.2Sed si minor quidem instituerit accusationem, maior autem factus sententiam acceperit, benigne erit dicendum ignosci ei debere, quia minor coepit, neque enim imputare ei possumus, cur non deseruit accusationem uel cur abolitionem non petierit, cum, alterum si fecisset, in Turpillianum incideret, alterum non facile impetretur.
しかし、もし未成年者のときに告訴を開始したが、成年となってから判決を受けたならば、彼が許されるべきであると寛大に言うべきである。 なぜなら未成年のときに開始したからであり、なぜ告訴を放棄しなかったのか、あるいはなぜ告訴の取り消しを請求しなかったのかについて、我々が彼を責めることはできないからである。 なぜなら、前者のことを彼がしていたならばトゥルピリアヌス法に抵触したであろうし、後者のことは容易には認められないからである。
certe si abolitione publice data repetit iamiam maior, dicendum est hunc esse remouendum: maior enim factus potuit sine timore deserere abolitam accusationem.
確実に、もし公的な告訴取り消しが与えられた後に、すでに成年となった者が告訴を再開したならば、この者は排除されるべきであると言うべきである。 なぜなら、成年となった彼は、取り消された告訴を恐れることなく放棄することができたからである。
§38.2.14.3Is demum uidetur capitis accusasse, qui tali iudicio appetit, cuius poena aut supplicium habuit aut exilium, quod sit uice deportationis, ubi ciuitas amittitur.
そのような裁判、すなわち、市民権が失われる永久追放に代わるものである流刑、あるいは死刑を刑罰として伴うような裁判によって相手を告発した者だけが、死罪で告訴したとみなされる。
§38.2.14.4Si tamen quis libertum eo crimine accusauerit, cuius poena non est capitis, uerumtamen iudicanti placuit augere poenam, non obest hoc patroni filio: neque enim imperitia aut seueritas iudicantis obesse debet patroni filio, qui crimen leuius inportauit.
しかし、もし誰かが被解放人を、その刑罰が死罪ではない罪で告訴したが、それにもかかわらず裁判官が刑罰を重くすることを決定したとしても、このことはパトロヌスの息子に不利には働かない。 なぜなら、より軽い罪を提起したパトロヌスの息子に対して、裁判官の未熟さや厳格さが不利に働くべきではないからである。
§38.2.14.5Sed si non accusauerit, sed testimonium in caput liberti dixit aut subiecit accusatorem, puto eum a contra tabulas remoueri.
しかし、もし告訴はしなかったが、被解放人の死罪に対して証言を行ったか、あるいは告訴人をそそのかしたならば、私は彼が遺言に反する遺産占有から排除されると考える。
§38.2.14.6Si libertus maiestatis patroni filium accusauit et patroni filius calumniae eum capitis puniri desiderauit, non debet repelli hoc edicto.
もし被解放人がパトロヌスの息子を大逆罪で告訴し、パトロヌスの息子が、彼が虚偽告訴の罪で死罪に処されることを求めたとしても、彼はこの告示によって排除されるべきではない。
idem puto et si ab eo petitus retorsit in eum crimina: ignoscendum enim est ei, si uoluit se ulcisci prouocatus.
彼から告訴を提起されて、彼に対して罪を投げ返した場合も同様であると私は考える。 なぜなら、挑発されて復讐しようとしたのであれば、彼は許されるべきだからである。
§38.2.14.7Si patris mortem defendere necesse habuerit, an dicendum sit hic quoque ei succurrendum, si libertum paternum propter hoc accusauit, medicum forte patris aut cubicularium aut quem alium, qui circa patrem fuerat? et puto succurrendum, si affectione et periculo paternae substantiae ducente necesse habuit accusationem uel calumniosam instituere.
もし父の死を究明する必要があったとき、もし彼がこのために父の被解放人、たとえば父の医師、あるいは侍従、あるいは父の身の回りにいたその他の者を告訴したならば、ここでも彼が救済されるべきと言うべきであろうか。 そして、もし彼が親愛の情と父の財産の危機に導かれて、告訴を、たとえそれが虚偽告訴となるものであったとしても、開始する必要があったならば、救済されるべきであると私は考える。
§38.2.14.8Accusasse autem eum dicimus, qui crimina obiecit et causam perorari usque ad sententiam effecit: ceterum si ante quieuit, non accusauit: et hoc iure utimur.
しかし、罪を告訴し、判決に至るまで裁判が最後まで弁論されるようにした者を「告訴した」と我々は言う。 しかし、もしその前に告訴を止めたならば、告訴したことにはならない。 そして我々はこの法を用いている。
sed si appellatione interposita desiit, benigne dicetur non pertulisse accusationem.
しかし、もし上訴が提起された後にやめたならば、告訴を最後まで遂行しなかったと寛大に言われるであろう。
si igitur pendente appellatione decessit libertus, patroni filius admittetur ad bonorum possessionem, quia sententiae libertus morte subtractus est.
したがって、もし上訴が係属している間に被解放人が死亡したならば、パトロヌスの息子は遺産占有に認められる。 なぜなら、被解放人は死によって判決から免れたからである。
§38.2.14.9Si patroni filius aduocationem accusatori liberti praestitit, non est repellendus: neque enim aduocatus accusat.
もしパトロヌスの息子が、被解放人の告訴人に対して弁護を提供したとしても、彼は排除されるべきではない。 なぜなら、弁護人は告訴しているのではないからである。
§38.2.14.10Si pater testamento cauerit, ut accusaretur libertus, quasi uenenum sibi parasset aut quid aliud in se admisisset: magis est, ut ignosci liberis deberet, qui non sponte accusauerunt.
もし父が遺言において、被解放人が自分に対して毒を用意したとか、何か他の罪を自分に対して犯したとして、告訴されるべきことを規定していたならば、自発的に告訴したのではない子らは許されるべきであるとするのが、より妥当である。
§38.2.14.11Sed et si accusauerit libertum et probauerit crimen patroni filius posteaque hic libertus sit restitutus, non erit repellendus: crimen enim quod intendit etiam perfecit.
しかしまた、もしパトロヌスの息子が被解放人を告訴して罪を証明し、その後この被解放人が復帰したとしても、彼は排除されるべきではない。 なぜなら、彼が主張した罪を、彼は現に成し遂げたからである。

語釈・文法注

  1. 38.2.14.2alterum si fecisset, in Turpillianum incideret — 「前者のことを彼がしていたならば、トゥルピリアヌス法に抵触したであろう」という意味。alterum... alterum は前文の「告訴の放棄(deserere)」と「取り消しの請求(abolitio)」をそれぞれ指し、si fecisset(接続法過去完了)による過去の反実仮想の条件に対し、incideret(接続法未完了過去)がその帰結として現在の状態(当時から見た継続的帰結)を示している。
  2. 38.2.14.7affectione et periculo paternae substantiae ducente — 現在分詞 ducente を用いた独立奪格構文(主語は奪格の affectione et periculo)。paternae substantiae は periculo に係る属格。直訳すると「親愛の情と、父の財産の危機が導く中で」となり、告訴に至った止むを得ない動機や事情を説明している。
  3. 38.2.14.8causam perorari usque ad sententiam effecit — 動詞 effecit(〜をもたらした)の目的語として、対格不定詞構文 causam perorari(訴訟が最後まで弁論されること)が用いられている。perorari は受動不定詞現在。告訴の定義として、単に告発するだけでなく判決まで法廷手続を完了させたことを意味する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §38.2.14.pr-38.2.14.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:38.2.14.pr-38.2.14.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。