Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §38.2.12.pr-38.2.12.7

パトロヌスの子の廃除と被解放人の財産占有権

5948 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアーヌスは、パトロヌスの子に対する廃除が、被解放人の財産に対する権利(遺産占有権)に不利益を及ぼすか否かについて、軍人遺言、信託、既判力、一部敗訴、共同相続などの具体的事例を挙げつつ論じている。

[ULPIANUS libro quadragensimo quarto ad edictum. ] §38.2.12.prSi patronus testamento iure militari facto filium silentio exheredauerit, debebit nocere ei exheredatio: uerum est enim hunc exheredatum esse.
[ULPIANUS libro quadragensimo quarto ad edictum.] もしパトロヌスが、軍人のやり方による遺言によって、黙秘によって息子を廃除したならば、廃除は彼に不利益を及ぼすべきである。 なぜなら、この者が廃除されたということは真実だからである。
§38.2.12.1Si quis libertum filio suo adsignauerit eumque exheredauerit, admitti potest ad bonorum liberti possessionem.
もし誰かが、被解放人を自己の息子に割り当て、かつその(息子)を廃除したならば、その(息子)は被解放人の財産の遺産占有を認められうる。
§38.2.12.2Si quis non mala mente parentis exheredatus sit, sed alia ex causa, exheredatio ipsi non nocet: ut puta pone furoris causa exheredatum eum uel ideo, quia impubes erat, heredemque institutum rogatum ei restituere hereditatem.
もし誰かが、親の悪意によってではなく、他の原因によって廃除されたならば、廃除は彼自身に不利益を及ぼさない。 例えば、彼が狂気のゆえに、あるいは未成年であったために廃除され、かつ指定された相続人が彼に遺産を返還するよう求められていたと仮定せよ。
§38.2.12.3Si quis, cum esset exheredatus, pronuntiatus uel perperam sit exheredatus non esse, non repellitur: rebus enim iudicatis standum est.
もし誰かが、廃除されていたにもかかわらず、誤ってであっても廃除されていないと宣告されたならば、彼は排除されない。 なぜなら、既判力は維持されねばならないからである。
§38.2.12.4Si filius patroni exheredatus in partem optinuerit de inofficioso, in partem uictus sit, uideamus, an noceat ei exheredatio.
もしパトロヌスの廃除された息子が、義務に反する遺言の訴えにおいて、一部について(勝訴して)獲得し、一部については敗訴したならば、廃除が彼に不利益を及ぼすかどうかを検討しよう。
et nocere arbitror, quia testamentum ualet, a quo exheredatus est.
そして、不利益を及ぼすと私は考える。 なぜなら、彼がそこから廃除された遺言は有効だからである。
§38.2.12.5Ex testamento autem, ex quo neque adita hereditas est neque petita bonorum possessio, liberis exheredatio non nocet: absurdum est enim in hoc tantum ualere testamentum, ut exheredatio uigeat, cum alias non ualeat.
しかし、それに基づいて相続が承認されず、遺産占有も請求されなかった遺言においては、子らに対して廃除は不利益を及ぼさない。 なぜなら、他の点では遺言が有効でないのに、廃除が効力を持ち続けるという、この点においてのみ遺言が有効であるとするのは不条理だからである。
§38.2.12.6Si patroni filius priore gradu sit heres scriptus, secundo exheredatus, huic non nocet exheredatio, cum uoluntate patris uel extiterit heres uel existere potuerit: neque enim debet uideri pater indignum existimasse filium bonis libertorum, quem ad hereditatem suam primum uocauerit.
もしパトロヌスの息子が、第一順位において相続人として記載され、第二順位において廃除されているならば、この者に対して廃除は不利益を及ぼさない。 なぜなら、父の意思によって、彼が実際に相続人となったか、あるいはなることができたからである。 なぜなら、自己の相続に最初に呼び出した息子を、被解放人の財産にふさわしくないと父が見なしたとは考えられるべきではないからである。
ac ne eum quidem existimandum est summoueri a bonis liberti, qui a primo gradu exheredatus et idem substitutus est.
そして、第一順位から廃除され、かつ予備相続人(代替相続人)に指定された者も、被解放人の財産から排除されるべきであると見なされるべきではない。
ergo is, qui institutus sit heres uel primo gradu uel sequenti uel alio quo gradu, licet exheres sit eodem testamento, non est summouendus a liberti bonis.
したがって、同じ遺言において廃除されているとしても、第一順位、あるいは後続の順位、あるいは他のいずれかの順位において相続人に指定された者は、被解放人の財産から排除されるべきではない。
§38.2.12.7Si patroni filius emancipatus noluerit adire hereditatem uel qui in potestate est retinere, nihilo minus liberti bonorum possessionem habebit.
もしパトロヌスの解放された息子が相続を承認することを望まなかった場合、あるいは権力下にある息子が相続を維持することを望まなかった場合であっても、それにもかかわらず彼は被解放人の遺産占有を得るであろう。

語釈・文法注

  1. §38.2.12.prsilentio — 軍人遺言(testamento iure militari facto)において、名前を明示して廃除するのではなく、言及せずに黙殺することによって(silentio)実質的に廃除することを指す。
  2. §38.2.12.1eumque — この対格代名詞の先行詞は直前の filio suo(与格)であり、主語であるパトロヌス(quis)が、被解放人を息子に割り当て(adsignauerit)、かつその「息子を」廃除した(exheredauerit)という二重の行為を表す。
  3. §38.2.12.2heredemque institutum rogatum — 動詞 pone(仮定せよ)に依存する対格不定詞(A.C.I.)構文の一部。省略された esse を伴い、'heredem institutum [esse] rogatum [ut] ei restituere[t]...' と再構成される。指定された相続人が、廃除された息子に遺産を返還するように遺言信託(fideicommissum)で求められていたという状況を表す。
  4. §38.2.12.4de inofficioso — 'de inofficioso testamento'(義務に反する遺言に関する訴え、すなわち querela inofficiosi testamenti)の法学的な省略表現。遺言によって不当に廃除された近親者が遺言の無効を訴える手続を指す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §38.2.12.pr-38.2.12.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:38.2.12.pr-38.2.12.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。