[IDEM libro tertio decimo ad Sabinum. ] §38.17.2.prSiue ingenua sit mater siue libertina, Filium autem uel filiam accipere debemus, siue iuste sint procreati uel uulgo quaesiti: idque in uulgo quaesitis et Iulianus libro quinquagensimo nono digestorum scripsit.
[同じ著者、『サビヌス註釈』第13巻] 母親が自由生まれであろうと解放自由人であろうと。 ところで、我々は「息子」または「娘」を、適法に産まれた者であれ、あるいは庶出子であれ、受け入れるべきである。 そして、このことは庶出子についても、ユリアーヌスが『学説彙纂』第59巻に書いている。
§38.17.2.1Sed si filius uel filia libertini sint effecti, mater legitimam hereditatem uindicare non poterit, quoniam mater esse huiusmodi filiorum desiit: idque et Iulianus scripsit et constitutum est ab imperatore nostro.
しかし、もし息子または娘が解放自由人とされた場合、母親は法定相続財産を請求することができない。 なぜなら、彼女はこのような子供たちの母親であることをやめたからである。 このことはユリアーヌスも書いており、また我らの皇帝によって定められている。
§38.17.2.2Sed si in seruitute concepit filium et manumissa ediderit, ad legitimam eius hereditatem admittetur: idemque et si serua poenae concepit et restituta edidit: hoc idem et si libera concepit, edidit serua poenae, mox restituta est: sed et si libera concepit et in seruitutem redacta edidit, mox manumissa est, ad legitimam hereditatem eius admittetur.
しかし、もし彼女が奴隷身分において息子を懐胎し、解放された後に産んだならば、その法定相続財産に認められるであろう。 もし刑罰奴隷として懐胎し、復権された後に産んだ場合も同様である。 もし自由な状態で懐胎し、刑罰奴隷として産み、その後に復権された場合もこれと同じである。 しかしまた、もし自由な状態で懐胎し、奴隷身分に落とされて産み、その後に解放された場合も、彼女はその法定相続財産に認められるであろう。
item si adhuc praegnas manumissa est, dicendum erit prodesse.
同様に、まだ妊娠している間に彼女が解放された場合も、有益であると言うべきである。
et in seruitute editi filii ad legitimam hereditatem mater admittetur, ut puta si post moram factam in fideicommissa libertate peperit, uel apud hostes et cum eo rediit, uel si redempta edidit.
そして、奴隷身分において産まれた息子の法定相続財産に対しても、母親は認められるであろう。 例えば、信託解放において遅滞が生じた後に彼女が産んだ場合、あるいは敵国において産んで彼と共に帰還した場合、あるいは買い戻された後に彼女が産んだ場合がこれである。
§38.17.2.3Si mulier sit famosa, ad legitimam hereditatem liberorum admittetur.
もし女性が悪名高い者であっても、子供たちの法定相続財産に認められるであろう。
§38.17.2.4Impuberem, cui pater secundas tabulas fecit, tunc certum est intestatum decessisse, cum omiserint substituti hereditatem eius.
父親が補充遺言書を作成してあげた未成年者が無遺言で死亡したことが確実になるのは、代替指定された相続人たちが彼の相続を放棄した時である。
quare et si impubes adrogatus sit, dicendum est matrem ad bona eius admitti, quae haberet, si intestatus decessisset.
それゆえ、たとえ未成年者が養子縁組された場合であっても、彼が無遺言で死亡したならば有していたであろう彼の財産に、母親が認められると言うべきである。
§38.17.2.5Liberi defuncti sui quidem obstabunt matri eius tam uirilis sexus quam feminini, tam naturales quam adoptiui matremque excludunt, bonorum possessores uero etiam non sui et quidem soli naturales.
被相続人の「自己の相続人」である子供たちは、男性であれ女性であれ、実子であれ養子であれ、その母親の障害となり、彼女を排除する。 しかし、遺産占有者は、たとえ「自己の相続人」でなくとも、それらは実子のみである。
adoptiui autem liberi post emancipationem ita admittuntur, si ex liberis naturalibus fuerint, ut puta nepos naturalis ab auo adoptatus: nam licet sit emancipatus, bonorum possessione accepta matri obstabit.
他方、養子は解放された後は、彼らが実の子供たちの出身である場合にのみ認められる。 例えば、実の孫が祖父によって養子とされた場合である。 なぜなら、たとえ彼が解放されたとしても、遺産占有を受け取ることで母親の障害となるからである。
§38.17.2.6Si uero apud hostes est filius uel nasci speratur, pendet ius matris, donec redierit uel nascatur.
しかし、もし息子が敵国にいるか、あるいは出生が期待されている場合、彼が帰還するか、あるいは出生するまで、母親の権利は未定のままとなる。
§38.17.2.7Sed si sint sui heredes, uerum hereditas ad eos non pertineat, uideamus, an mater admittatur, ut puta abstinuit se hereditate.
しかし、もし「自己の相続人」はいるものの、相続財産が彼らに帰属しない場合、母親が認められるかどうかを見てみよう。 例えば、彼らが相続から離脱した場合である。
§38.17.2.8Africanus et Publicius temptant dicere in casum, quo se abstinent sui, matrem uenire, et tunc ei obstent, quotiens rem haberent, ne nudum nomen sui heredis noceat matri: quae sententia aequior est.
アフリカーヌスとプブリキウスは、「自己の相続人」が自ら離脱する場合に母親が来ること、そして彼らが実際に財産を手にする限りにおいてのみ彼女を阻むのであって、「自己の相続人」という名ばかりの名前が母親の害にならないようにすべきである、と主張しようとしている。 この見解の方がより公平である。
§38.17.2.9Sed si quis decessisset relicta filia, quam in adoptionem legitime dederat, relicta et matre, diuus Pius decreuit cessare senatus consultum Tertullianum et simul esse admittendas ad bonorum possessionem unde proximi cognati matrem et filiam.
しかし、もし誰かが、適法に養子に出した娘と、母親とを残して死亡した場合、神聖なるピウスは、テルトゥリアヌス元老院議決の適用は停止し、母親と娘は「最も近い血縁者から」のカテゴリーにおいて同時に遺産占有へと認められるべきであると裁決した。
sed quod idem Iulianus scripsit matrem ex senatus consulto non posse admitti, si filia in bonorum possessione petenda cessauerit, uerum non erit: succedit enim filiae.
しかし、同じくユリアーヌスが、もし娘が遺産占有の請求を怠ったならば母親は元老院議決に基づいて認められ得ないと書いたことは、正しくないであろう。 なぜなら、彼女は娘に取って代わるからである。
et ideo dicendum erit matrem, donec filia bonorum possessionem petere potest, bonorum possessionem accipere non posse, quoniam succedere quasi legitima speraretur.
したがって、娘が遺産占有を請求できる間は、母親は遺産占有を受け取ることができないと言うべきである。 なぜなら、彼女は法定相続人のようにして取って代わることが期待されるからである。
§38.17.2.10Si bonorum possessione accepta filius emancipatus abstinuerit se hereditate per in integrum restitutionem, uerum est senatus consultum posse locum habere: sed si fuerit rursus immixtus, rursus debet mater abstinere.
もし遺産占有を受け取った後に、解放された息子が原状回復によって相続から離脱した場合、元老院議決が適用され得るというのは正しい。 しかし、もし彼が再び関与したならば、母親は再び離脱しなければならない。