[ULPIANUS libro duodecimo ad Sabinum. ] §38.17.1.prSiue ingenua siue libertina mater est, admitti possunt liberi ad hereditatem eius ex senatus consulto Orphitiano.
[ウルピアーヌス、『サビヌス註釈』第12巻] 母親が自由生まれであろうと、解放自由人であろうと、オルフィティウス元老院議決に基づき、子供たちはその相続財産に認められ得る。
§38.17.1.1Si ea sit mater, de cuius statu dubitatur, utrum mater familias sit an filia familias, ut puta quoniam pater eius ab hostibus captus sit: si certum esse coeperit matrem familias esse, liberi admittentur.
もしその地位について、家母であるか家娘であるか疑わしい母親であり、例えば彼女の父親が敵に捕らえられたためであるような場合、彼女が家母であることが確実になり始めたならば、子供たちは認められるであろう。
unde tractari potest, an medio tempore, dum status pendet, succurri eis per praetorem debeat, ne, si medio tempore decesserint, nihil ad heredem transmittant: et magis est, ut subueniatur, ut in multis casibus placuit.
ここから、地位が未定である中間の期間において、彼らが中間の期間に死亡した場合にその相続人に何も承継させないということにならないよう、政務官によって彼らが救済されるべきかどうかが議論され得る。 そして、多くの事例で合意されているように、救済されるべきであるというのがより妥当な見解である。
§38.17.1.2Sed et uulgo quaesiti admittuntur ad matris legitimam hereditatem.
しかしまた、庶出子であっても母親の法定相続財産に認められる。
§38.17.1.3Interdum et in seruitute quaesito erit concedenda hereditas legitima, ueluti si post moram fideicommissariae libertati matris suae factam natus sit.
ときには、奴隷身分において生まれた者に対しても法定相続財産が認められるべきであり、例えば、彼の母親の信託遺贈による解放に対して遅滞が生じた後に彼が生まれた場合がそれである。
certe si post manumissionem matris fuerit natus, licet in seruitute conceptus, ad legitimam eius hereditatem admittetur.
確かに、もし彼が母親の解放後に生まれたのであれば、たとえ奴隷身分において懐胎されたとしても、彼女の法定相続財産に認められるであろう。
sed et si apud hostes conceptus a captiua procreatus cum ea rediit, secundum rescriptum imperatoris nostri et diui patris eius ad Quinium Tertullum poterit ex hoc senatus consulto admitti quasi uulgo quaesitus.
しかしまた、もし敵国において懐胎され、捕虜となった女性から産まれ、彼女と共に帰還したならば、我らの皇帝およびその神聖なる父のキニウス・テルトゥルスに宛てた勅答に従って、この元老院議決に基づき、あたかも庶出子であるかのように認められ得る。
§38.17.1.4Filio, qui mortis tempore matris ciuis Romanus fuit, si ante aditam hereditatem in seruitutem deducatur, legitima hereditas non defertur nec si postea liber factus sit, nisi forte seruus poenae effectus beneficio principis sit restitutus.
母親の死亡の時点でローマ市民であった息子に対して、もし相続の承認の前に彼が奴隷身分に落とされた場合、法定相続財産はもたらされず、その後彼が自由の身になったとしても同様である。 ただし、刑罰奴隷とされた者が、皇帝の恩恵によって回復された場合はこの限りではない。
§38.17.1.5Sed si matris exsecto uentre filius editus sit, magis dicendum est hunc quoque ad legitimam hereditatem admitti: nam et institutus secundum tabulas et ab intestato unde cognati et multo magis unde legitimi bonorum possessionem petere potuit: argumento est, quod uenter in possessionem ex omni parte edicti mittitur.
しかし、もし母親の腹を切り裂いて息子が生み出された場合、この者もまた法定相続財産に認められると言うべきである。 なぜなら、遺言に従って指定された場合にも、無遺言による「血縁者から」のカテゴリー、そしてさらにより強く「法定相続人から」のカテゴリーにおいても、彼は遺産占有を請求することができたからである。 その根拠は、告示のあらゆる部分において胎児が占有へと送り込まれることにある。
§38.17.1.6Qui operas suas ut cum bestiis pugnaret locauit quiue rei capitalis damnatus neque restitutus est, ex senatus consulto Orphitiano ad matris hereditatem non admittebatur: sed humana interpretatione placuit eum admitti.
猛獣と戦うために自らの労役を提供した者、あるいは、重罪で有罪判決を受け、かつ復権されていない者は、オルフィティウス元老院議決に基づき母親の相続財産に認められなかった。 しかし、人道的な解釈によって、彼が認められることが合意された。
idem erit dicendum et si hic filius in εius sit potestate, qui in causa supra scripta sit, posse eum ex Orphitiano admitti.
もしこの息子が、上に書かれた状態にある者の権力下にある場合でも、彼がオルフィティウス元老院議決に基づいて認められ得るという、同じことが言われるべきである。
§38.17.1.7Sed si mater testamento facto filium heredem scripserit uuum sub condicione, cum plures haberet, si condicione pendente possessionem petierit et postea condicio defecit, aequum est ceteris etiam filiis legitimam hereditatem non auferri: quod et Papinianus libro sexto decimo quaestionum scripsit.
しかし、もし母親が遺言を作成して、複数の子供を持っていたにもかかわらず、一人の息子を条件付きで相続人として指定し、条件が未定である間に彼が遺産占有を請求し、その後に条件が不成就となった場合、残りの他の子供たちに対しても法定相続財産が奪われないということは公平である。 このことはパピニアーヌスも『実務論集』第16巻で書いている。
§38.17.1.8Capitis minutio saluo statu contingens liberis nihil nocet ad legitimam hereditatem: nam uetus sola hereditas, quae lege duodecim tabularum defertur, capitis minutione peremitur, nouae uel ex lege uel ex senatus consultis delatae non peremuntur capitis deminutione.
自由を保ったままで生じる子供たちの人格減等は、法定相続財産に対して何ら害を及ぼさない。 なぜなら、十二表法によってもたらされる古い相続だけが人格減等によって消滅するのであり、法律または元老院議決によってもたらされる新しい相続は人格減等によって消滅しないからである。
proinde siue quis ante delatam capite minuatur, ad legitimam hereditatem admittetur, nisi magna capitis deminutio interueniat, quae uel ciuitatem adimit, ut puta si deportetur.
したがって、たとえ相続がもたらされる前に誰かが人格減等を受けたとしても、重大な人格減等、例えば市民権を奪うようなもの、例として流刑に処された場合が介在しない限り、彼は法定相続財産に認められるであろう。
§38.17.1.9'Si nemo filiorum eorumue, quibus simul legitima hereditas defertur, uolet ad se eam hereditatem pertinere, ius antiquum esto'.
「もし、子供たち、あるいは彼らと同時に法定相続財産がもたらされる者のうち、誰もその相続財産が自己に帰属することを望まないならば、古い法が適用されるものとする。
hoc ideo dicitur, ut, quamdiu uel unus filius uult legitimam hereditatem ad se pertinere, ius uetus locum non habeat: itaque si ex duobus alter adierit, alter repudiauerit hereditatem, ei portio adcrescet.
」これが言われるのは、ただ一人の子供であっても法定相続財産が自己に帰属することを望んでいる限り、古い法が適用される余地がないようにするためである。 したがって、二人のうち一人が相続を承認し、他方が相続を放棄した場合、その分け前は彼に帰属する。
et si forte sit filius et patronus, repudiante filio patrono defertur.
そして、仮に子供と保護者がいる場合、子供が放棄したときには、保護者に相続がもたらされる。
§38.17.1.10Si quis adita matris hereditate per in integrum restitutionem fuerit abstentus, an ius antiquum possit locum habere? uerba admittunt, ut possit: 'uolet ad se', inquit, 'eam hereditatem pertinere': nam et hic non uult, etsi aliquando uoluit: et dico posse ius antiquum locum habere.
もし誰かが母親の相続財産を承認した後に、原状回復によって相続から離脱させられた場合、古い法が適用され得るだろうか。 文言は、それが可能であることを許容している。 なぜなら、条文には「その相続財産が自己に帰属することを望むであろう」とあるからである。 実際、この者もかつては望んだものの、現在は望んでいないのである。 したがって、私は古い法が適用され得ると主張する。
§38.17.1.11Utrum autem ei defertur successio, qui tunc legitimus deprehenditur, an uero ei, qui tunc, fuit, cum filio defertur? ut puta proponamus fuisse defunctae consanguineum eiusque filium, deliberante filio defunctae consanguineum obisse, mox filium repudiasse matris hereditatem: an consanguinei filius admitti possit? et Iulianus recte putat circa Tertullianum locum esse succedenti adgnato.
ところで、相続は、そのときに法定相続人であることが見出される者に与えられるのか、それとも、息子に相続が与えられたその時点で存在していた者に与えられるのか。 例えば、被相続人に同父の兄弟とその息子がいたとし、被相続人の息子が熟慮している間にその兄弟が死亡し、その後すぐに息子が母親の相続財産を放棄したと仮定しよう。 この場合、その兄弟の息子は認められ得るだろうか。 そしてユリアーヌスは、テルトゥリアヌス元老院議決に関して、相続するアグナートゥスに余地があると考えており、これは正しい。
§38.17.1.12Quod ait senatus: 'quae iudicata transacta finitaue sunt, rata maneant', ita intellegendum est, ut iudicata' accipere debeamus ab eo cui iudicandi ius fuit, 'transacta' scilicet bona fide, ut ualeat transactio, 'finita' uel consensu uel longo silentio sopita.
元老院が「判決が下されたこと、和解されたこと、あるいは終了したことは、有効にとどまるものとする」と言っているのは、次のように理解されるべきである。 すなわち、「判決が下されたこと」とは裁判権を持っていた者によってなされたものと受け取るべきであり、「和解されたこと」とは当然ながら善意によるものであって和解が有効となるものであるべきであり、「終了したこと」とは合意によるか、あるいは長期の沈黙によって消滅したものであるべきである。