Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §38.17.2.11-38.17.2.20

胎児の存在と特殊な親族における母の相続順位

6087 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

胎児や乳幼児が遺産占有に与える影響や、父母が混在する場合の相続順位、母親が同父姉妹を兼ねる特殊な親族関係におけるテルトゥリアヌス元老院議決の適用関係について論じている。

[IDEM libro tertio decimo ad Sabinum. ] §38.17.2.11Si quis ex liberis, dum est in utero, in possessione missus sit, mox natus sit et ante bonorum possessionem acceptam decesserit, an matri noceat, uidendum, quasi bonorum possessor.
もし子供たちのうち誰かが、胎内にいる間に占有へと送られ、まもなく生まれて、遺産占有を受け取る前に死亡した場合、遺産占有者としての彼が母親の障害になるか(母親を排除するか)が検討されねばならない。
et puto non nocere, si non suus patri adgnascitur: neque enim sufficit mitti in possessionem, nisi natus quoque acceperit bonorum possessionem.
そして、もし彼が父親に対して「自己の相続人」として生まれてこないのであれば、障害にはならないと私は考える。 というのも、生まれた者自身が遺産占有を受け取らなければ、占有に送られるだけでは十分ではないからである。
igitur et si furioso decreto petita sit possessio et priusquam ipse mentis compos factus bonorum possessionem petierit, decesserit, matri non obstabit.
したがって、精神異常者のために決定によって占有が請求され、彼自身が正気に戻って遺産占有を請求する前に死亡した場合も、母親を妨げることはないであろう。
§38.17.2.12Sed si quis, cum status controuersiam pateretur, Carbonianam solam acceperit, an noceat matri bonorum possessio, quaesitum quidem est: sed cum haec tempore finiatur, dicendum est matri post tempus non nocere aut, si impubes decesserit, matrem posse admitti.
しかし、もし誰かが身分訴訟に直面している間に、カルボニアヌス遺産占有のみを受け取った場合、その遺産占有が母親の障害になるかが問われた。 しかし、これは時間の経過とともに終了するものであるから、期限の後は母親の障害にならない、あるいは、もし彼が未成年で死亡したならば母親が認められ得ると言うべきである。
§38.17.2.13Sed si infanti per tutorem petita sit possessio, licet statim decesserit, dicendum erit matri obstitisse: non enim similis est ei, quae furioso datur.
しかし、もし乳幼児のために後見人を通じて占有が請求された場合は、たとえすぐに死亡したとしても、母親の障害となったと言うべきである。 なぜなら、精神異常者に与えられるものとは似ていないからである。
§38.17.2.14Ita demum autem mater senatus consulti beneficio excludetur, si filius adiit legitimam hereditatem: ceterum si omiserit legitimam hereditatem, mater ex senatus consulto Tertulliano admittetur.
しかし、このようにして初めて、息子が法定相続財産を承認した場合にのみ、母親は元老院議決の恩恵から排除されるであろう。 他方、もし彼が法定相続財産を放棄したならば、母親はテルトゥリアヌス元老院議決に基づいて認められるであろう。
sed si non sit solus iste filius legitimus heres, sed sint qui cum eo admittantur, nec in partem eorum mater ex senatus consulto erit uocanda.
しかし、もしその息子が唯一の法定相続人なのではなく、彼とともに認められる他の相続人たちがいるならば、母親は元老院議決に基づいて彼らの分け前において呼び出されるべきではない。
§38.17.2.15Obicitur matri pater in utriusque bonis tam filii quam filiae, siue heres siue bonorum possessor existat.
息子および娘の両方の財産において、父親は、相続人としてであれ遺産占有者としてであれ存在するならば、母親の障害となる。
sed neque auus neque proauus in Tertulliano matri nocent, quamuis fiduciam contraxerint.
しかし、祖父も曾祖父も、たとえ信託契約を結んでいたとしても、テルトゥリアヌス元老院議決において母親の障害にはならない。
pater autem tantum naturalis, non etiam adoptiuus matri nocet: uerius est enim, cum pater esse desierit, a matre eum excludi: sed nec ad bonorum possessionem contra tabulas eum admitti, cum pater esse desierit.
しかし、実の父親だけが母親の障害となり、養父は障害とならない。 なぜなら、彼が父親であることをやめた場合、母親によって彼が排除されるというのが、より正しいからである。 そしてまた、彼が父親であることをやめた以上、遺言条項に反する遺産占有にも認められない、というのも正しい。
§38.17.2.16Undecumque autem acceperit bonorum possessionem pater naturalis, siue legitimus siue contra tabulas, ex quauis parte excludit matrem.
しかし、実の父親がどのような根拠から遺産占有を受け取ろうとも、それが法定相続人としてであれ、あるいは遺言条項に反するものであれ、いかなる割合においても母親を排除する。
§38.17.2.17Si sit adgnatus defuncti et naturalis pater sit in adoptiua familia, sit et mater, admittimus matrem, quoniam patrem adgnatus exclusit.
もし被相続人の父系血族がおり、実の父親が養子家族におり、母親もいる場合、我々は母親を認める。 なぜなら、父系血族が父親を排除したからである。
§38.17.2.18Si sit consanguinea soror defuncti, sit et mater, sit et pater adoptatus uel emancipatus: si consanguinea uelit habere hereditatem, matrem ex senatus consulto una cum ea uenire, patrem excludi placet: si consanguinea repudiet, matrem ex senatus consulto propter patrem non uenire: et quamuis alias non soleat mater exspectare consanguineam, uelit nec ne adire hereditatem, nunc tamen exspectaturam: consanguinea enim est, quae patrem excludit.
もし被相続人の同父姉妹がおり、母親もおり、また養子に出されたかあるいは解放された父親がいる場合:もし同父姉妹が相続財産を手にすることを望むなら、母親は元老院議決に基づいて彼女とともに加わり、父親は排除される、というのが通説である。 もし同父姉妹が拒絶するなら、母親は父親がいるために元老院議決に基づいては加わらない。 そして、他の場合には、同父姉妹が相続を承認することを望むか否かを母親が待たないのが通常であるとしても、今回はしかし待つことになる。 なぜなら、父親を排除するのは同父姉妹だからである。
repudiante igitur consanguinea bonorum possessionem habebit mater cum patre quasi cognata, sed et in hac moram patietur nec ante accipiet bonorum possessionem quam pater petierit, quoniam omittente eo potest ex senatus consulto succedere.
それゆえ、同父姉妹が拒絶した場合には、母親は父親とともに血縁者として遺産占有を有することになるが、これにおいても遅滞を被り、父親が請求する前には受け取らない。 なぜなら、父親が放棄した場合にのみ、彼女は元老院議決に基づいて取って代わることができるからである。
§38.17.2.19Sed et si ipsa mater cadem sit et soror consanguinea, ut puta quoniam pater matris nepotem suum ex filia adoptauit, sit praeterea et pater naturalis: haec mater si quidem quasi consanguinea ueniat, excludet patrem: si ius consanguineae repudiauit uel capitis deminutione amisit, ex senatus consulto nenire propter patrem non potest, repudiante uero patre rursum ex senatus consulto potest uenire.
しかし、もし母親自身が同時に同父姉妹でもある場合(例えば、母親の父親が娘から生まれた自身の孫を養子としたためにそうなり)、さらに実の父親も存命である場合:この母親は、もし同父姉妹として加わるのであれば、父親を排除するであろう。 もし彼女が同父姉妹としての権利を放棄したか、あるいは身分格下げによって失ったならば、父親がいるために元老院議決に基づいて加わることはできない。 しかし、父親が拒絶したならば、再び元老院議決に基づいて加わることができる。
§38.17.2.20Si mater hereditatem filii filiaeue non adierit ex senatus consulto Tertulliano, in bonorum possessione antiquum ius seruandum est: cum enim esset praelatio matre omittente senatus consulti beneficium, ius succedit uetus.
もし母親がテルトゥリアヌス元老院議決に基づいて、息子または娘の相続財産を承認しなかったならば、遺産占有においては古い法が維持されるべきである。 なぜなら、母親が元老院議決の恩恵を放棄することによって優先権がなくなった場合、古い法が適用されるからである。

語釈・文法注

  1. §38.17.2.11quasi bonorum possessor — `quasi bonorum possessor`(あたかも遺産占有者のように)という表現は、胎内にいる間に占有を認められたものの誕生後すぐに死亡した「子供」を修飾しており、彼が実質的に「遺産占有者」とみなされて母親の相続権を阻む(排除する)効果を持つか否かを問題にしている。
  2. §38.17.2.18uelit nec ne adire hereditatem — `consanguineam`(同父姉妹)の意志を説明する間接疑問節。通常、元老院議決による母親の相続権は他の親族の承認行為に左右されないが、この特殊な事例(他家にある父親が生存している場合)においては、同父姉妹が「相続を承認することを望むか否か」を母親が待つ必要がある。
  3. §38.17.2.19pater matris nepotem suum ex filia adoptauit — 母親の父親(母方の祖父)が、自分の娘(母親)から生まれた孫を養子(adoptavit)に迎えたという設定。これにより、この被相続人となった孫は、法的には自身の母親と同父の兄弟(養子)の関係になり、母親は被相続人の「母親」であると同時に「同父姉妹(soror consanguinea)」としての身分を兼ねることになる。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §38.17.2.11-38.17.2.20. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:38.17.2.11-38.17.2.20

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。