Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §38.17.2.21-38.17.2.38

母による相続の拒絶と後見人請求義務の不履行

6088 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

母親が相続を放棄あるいは熟慮中の場合の法的承継先、および母親が子供のために適正な後見人や保佐人を遅滞なく請求する義務と、それを怠った場合の相続権喪失の制裁について議論している。

[IDEM libro tertio decimo ad Sabinum. ] §38.17.2.21Sed si mater repudiauerit bonorum possessionem, de adeunda autem hereditate deliberet, dicendum erit adgnatum non succedere, quoniam nondum uerum est non adisse matrem.
しかし、もし母親が遺産占有を拒絶したが、相続財産の承認については熟慮中であるならば、父系血族はまだ相続しないと言うべきである。 なぜなら、母親が承認しなかったということは未だ確定していないからである。
§38.17.2.22Quod autem diximus ius antiquum seruari matre non adeunte, cui personae deferatur hereditas, uidendum, utrum ei, quae nunc proxima inuenitur, cum mater repudiat, an ei quae fuit, cum intestato decessisse certum est? ut puta fuit patruus, cum intestato decederet, et patrui filius: cum mater repudiasset, patruo nondum delatam hereditatem atque ideo defuncto eo matre deliberante patrui filium uocari.
ところで、母親が承認しない場合に古い法が維持されると我々が言ったことについて、相続財産がいかなる人に帰属すべきか、すなわち、母親が拒絶した時に今や最も近いと見出される人に対してか、あるいは、無遺言で死亡したことが確定した時に最も近かった人に対してか、を検討しなければならない。 例えば、無遺言で死亡した時に叔父と叔父の息子がいたとする。 母親が拒絶した時、叔父にはまだ相続財産が供与されておらず、したがって母親が熟慮している間に叔父が死亡したため、叔父の息子が呼び出される。
§38.17.2.23Si mater non petierit tutores idoneos filiis suis uel prioribus excusatis reiectisue non confestim aliorum nomina ediderit, ius non habet uindicandorum sibi bonorum intestatorum filiorum.
もし母親が自分の息子たちのために適当な後見人を請求しなかった場合、あるいは最初の後見人たちが免除されたり拒絶されたりした後に、直ちに他の者たちの名前を提出しなかった場合、彼女は無遺言の子供たちの財産を自分に請求する権利を持たない。
et quidem si non petit, incidit: ait enim 'uel non petere'.
そして確かに、もし彼女が請求しないならば、その制裁に該当する。 なぜなら『あるいは請求しないこと』と言われているからである。
sed a quo non petere? loquitur quidem de praetore constitutio: sed puto et in prouinciis locum habere, etiamsi a magistratibus municipalibus non petat, quoniam et magistratibus municipalibus dandi necessitas iniungitur.
しかし、誰から請求しないことなのか。 勅法は確かに法務官について語っている。 しかし私は、属州においても、たとえ地方自治体の政務官に請求しなくても、その適用があると考える。 なぜなら、地方自治体の政務官にも与える義務が課されているからである。
§38.17.2.24Quid ergo, si petiit, sed admonita uel a libertis uel a cognatis, an incidat in senatus consultum? et puto eam incidere, si compulsa fecit, non si, cum petere non cunctaretur, admonita est.
では、もし彼女が請求したものの、解放自由人たちあるいは血縁者たちから促されてのことであった場合、彼女は元老院議決に該当するであろうか。 そして私は、もし彼女が強制されてそうしたのであれば該当するが、もし彼女が請求することをためらっていなかった時に促されたのであれば該当しないと考える。
§38.17.2.25Quid si pater eis peti prohibuerat tutorem, quoniam per matrem rem eorum administrari uoluit? incidet, si nec petat nec legitime tutelam administrat.
もし父親が、子供たちの財産が母親によって管理されることを望んだために、彼らのために後見人を請求することを禁止していた場合はどうであろうか。 もし彼女が請求もせず、また法的に後見を執り行いもしないならば、彼女は該当するであろう。
§38.17.2.26Quod si penitus egenis filiis non petit, ignoscendum est ei.
しかし、もし完全に貧困な息子たちのために請求しないのであれば、彼女は許されるべきである。
§38.17.2.27Sed si forte absens a libertis praeuenta est uel ab aliis, dicendum est eam non excludi, nisi forte cum frustraretur, id contigit.
しかし、もし仮に彼女が不在の間に、解放自由人たちあるいは他の者たちに先を越された場合、彼女は排除されないと言うべきである。 ただし、もし彼女が不当に遅延させていた時にそれが起きたのであれば別である。
§38.17.2.28Filiis autem non petendo punitur, utique et filiabus.
息子たちのために請求しないことによって彼女は処罰されるが、もちろん娘たちのために請求しない場合も同様である。
quid si nepotibus? similiter non petendo punitur.
では、孫たちの場合はどうか。 同様に請求しないことによって処罰される。
§38.17.2.29Quid si curatores non petiit? uerba rescripti deficiunt, sed dicendum est, si quidem impuberibus curatores non petiit, eandem esse rationem, si iam puberibus, cessare debere.
もし彼女が保佐人を請求しなかった場合はどうであろうか。 答弁の文言には欠けているが、もし未成年者のために保佐人を請求しなかったのであれば、同じ理屈であり、もし既に思春期に達した者のためにであれば、適用されるべきではないと言うべきである。
§38.17.2.30Quid si cum praegnas esset, bonis non petiit curatorem? dico in sententiam incidere: nam et si apud hostes habuit impuberem, idem erit dicendum.
もし彼女が妊娠している時に、財産のために保佐人を請求しなかった場合はどうか。 私は、彼女はその判断に該当すると言う。 なぜなら、たとえ敵陣に未成年者を置いていた場合であっても、同じことが言われるべきだからである。
§38.17.2.31Quid si furioso tutorem uel curatorem non petiit? magis est, ut incidat.
もし精神異常者のために後見人または保佐人を請求しなかった場合はどうか。 該当するとする方が有力である。
§38.17.2.32Non solum autem quae non petiit coercetur, sed et quae defunctorie petiit, ut rescripto declaratur, uel priuilegio munitum uel oneratum tribus puta tutelis, sed ita demum, si data opera hoc fecit.
また、請求しなかった女性だけでなく、形だけに請求した女性も制裁を受ける。 これは答弁に明らかにされている通りである。 例えば、特権によって保護されている者、あるいは例えば3つの後見という重荷を負っている者を請求した場合がそうである。 ただし、このようにして初めて、彼女が故意にそうした場合にのみ処罰される。
§38.17.2.33Quid ergo, si tales petiit et susceperunt nihilo minus uel detenti sunt? excusata erit mater.
では、もし彼女がそのような者たちを請求し、それでもなお彼らが引き受けたか、あるいは保持された場合はどうなるか。 母親は許されるであろう。
§38.17.2.34Quid si indignos, id est minus habiles ad tutelam petierit, quoniam sciebat praetorem eos non daturum? quid tamen si dedit eos praetor matris petitionem secutus? iam quidem praetoris delictum est, sed et matris punimus consilium.
もし彼女が、法務官が彼らを与えないことを知っていたために、不適格な者たち、すなわち後見をする能力がより低い者たちを請求した場合はどうであろうか。 しかし、もし法務官が母親の請求に従って彼らを与えてしまったらどうなるか。 それはもはや法務官の過失であるが、我々は母親の計画をも処罰する。
§38.17.2.35Igitur si forte excusati sint illi uel improbati, debet mater alios sine mora petere.
したがって、もし仮に彼らが免除されたり拒絶されたりしたならば、母親は遅滞なく他の者たちを請求しなければならない。
§38.17.2.36Ergo siue non petierit siue idoneos non petierit, punietur, etiamsi dati fuerint minus idonei praetore errante.
それゆえ、彼女が請求しなかった場合であれ、適当な者を請求しなかった場合であれ、たとえ法務官の誤りによって不適当な者たちが与えられたとしても、彼女は処罰されるであろう。
§38.17.2.37Idoneos autem utrum facultatibus an et moribus petere debeat, dubitationis esse potest.
ところで、適当な者とは、資力においてであるべきか、それとも素行においてもであるべきか、疑問が生じ得る。
puto autem facile ei ignosci, si locupletes sint hi, quos petiit.
しかし、彼女が請求した者たちが富裕であるならば、彼女は容易に許されると私は考える。
§38.17.2.38Sed et si prioribus excusatis reiectisue non confestim aliorum nomina ediderit, punitur.
しかしまた、最初の後見人たちが免除されたり拒絶されたりした後に、直ちに他の者たちの名前を提出しなかった場合も、彼女は処罰される。

語釈・文法注

  1. §38.17.2.21non adisse matrem — 形容詞句 `nondum uerum est`(未だ真実ではない)の主語となる対格不定詞構文で、`matrem` が意味上の主語、`adisse` が完了活性不定詞である。
  2. §38.17.2.22cui personae deferatur hereditas, uidendum — 無人称の動形容詞構文 `uidendum (est)` (検討されるべきである)に対して、間接疑問節 `cui personae deferatur hereditas` が主語として機能している。
  3. §38.17.2.23uindicandorum sibi bonorum — `ius`(権利)を修飾する属格の動形容詞構文。名詞 `bonorum` が動形容詞 `uindicandorum` に一致し、「自分に財産を請求することの権利」という意味を表す。
  4. §38.17.2.32data opera — 名詞 `opera` と分詞 `data` による奪格独立構文で、副詞的に「わざと、故意に、意図的に」という意味を表す慣用表現。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §38.17.2.21-38.17.2.38. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:38.17.2.21-38.17.2.38

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。