Humanitext Reader

유스티니아누스 1세 · 학설휘찬 §38.17.1.pr-38.17.1.12

오르피티우스 원로원 의결에 따른 자녀의 모친 상속

9271개 구절 중 6085번째 · 라틴어

요약

오르피티우스 원로원 의결에 따른 자녀의 어머니 상속재산 상속권에 관하여 태아, 혼외자, 신분 미정, 인격감등, 형벌 등 특수한 상황에서의 법적 취급을 논한다. 또한 상속 포기가 있을 때의 옛 법 적용과 판결 및 화해의 효력에 대한 해석을 제공한다.

[ULPIANUS libro duodecimo ad Sabinum. ] §38.17.1.prSiue ingenua siue libertina mater est, admitti possunt liberi ad hereditatem eius ex senatus consulto Orphitiano.
[울피아누스, 『사비누스 주석』 제12권] 어머니가 자유인 출신이든 해방자유인 출신이든, 자녀들은 오르피티우스 원로원 의결에 따라 그녀의 상속재산에 인정될 수 있다.
§38.17.1.1Si ea sit mater, de cuius statu dubitatur, utrum mater familias sit an filia familias, ut puta quoniam pater eius ab hostibus captus sit: si certum esse coeperit matrem familias esse, liberi admittentur.
만일 그 신분에 대해 가모인지 가녀인지 의심스러운 어머니가 있고, 예컨대 그녀의 아버지가 적에게 붙잡혔기 때문인 경우, 그녀가 가모임이 확실해지기 시작하면 자녀들이 인정될 것이다.
unde tractari potest, an medio tempore, dum status pendet, succurri eis per praetorem debeat, ne, si medio tempore decesserint, nihil ad heredem transmittant: et magis est, ut subueniatur, ut in multis casibus placuit.
이로부터 신분이 미정인 중간 기간 동안, 그들이 중간 기간에 사망했을 때 자신의 상속인에게 아무것도 전하지 못하는 일이 없도록 법무관을 통해 구제되어야 하는지가 논의될 수 있다. 그리고 많은 사례에서 합의된 바와 같이, 구제되어야 한다는 것이 더 타당하다.
§38.17.1.2Sed et uulgo quaesiti admittuntur ad matris legitimam hereditatem.
그러나 또한 혼외자라 하더라도 어머니의 법정상속재산에 인정된다.
§38.17.1.3Interdum et in seruitute quaesito erit concedenda hereditas legitima, ueluti si post moram fideicommissariae libertati matris suae factam natus sit.
때로는 노예 신분에서 태어난 자에게도 법정상속재산이 허용되어야 하는데, 예컨대 그의 어머니의 신탁해방에 대하여 지체가 발생한 후에 그가 태어난 경우이다.
certe si post manumissionem matris fuerit natus, licet in seruitute conceptus, ad legitimam eius hereditatem admittetur.
확실히 만일 그가 어머니의 해방 후에 태어났다면, 비록 노예 신분에서 잉태되었을지라도 그녀의 법정상속재산에 인정될 것이다.
sed et si apud hostes conceptus a captiua procreatus cum ea rediit, secundum rescriptum imperatoris nostri et diui patris eius ad Quinium Tertullum poterit ex hoc senatus consulto admitti quasi uulgo quaesitus.
그러나 또한 만일 적지에서 잉태되어 포로가 된 어머니로부터 태어났고 그녀와 함께 귀환했다면, 우리 황제와 그 선황이 키니우스 테르툴루스에게 보낸 칙답에 따라, 이 원로원 의결에 의해 마치 혼외자인 것처럼 인정될 수 있다.
§38.17.1.4Filio, qui mortis tempore matris ciuis Romanus fuit, si ante aditam hereditatem in seruitutem deducatur, legitima hereditas non defertur nec si postea liber factus sit, nisi forte seruus poenae effectus beneficio principis sit restitutus.
어머니가 사망한 시점에 로마 시민이었던 아들에 대하여, 만일 상속을 승인하기 전에 그가 노예 신분으로 떨어졌다면 법정상속재산은 부여되지 않으며, 그가 나중에 자유인이 되었다 하더라도 마찬가지이다. 다만 형벌 노예가 된 자가 황제의 은혜에 의해 복권된 경우는 예외이다.
§38.17.1.5Sed si matris exsecto uentre filius editus sit, magis dicendum est hunc quoque ad legitimam hereditatem admitti: nam et institutus secundum tabulas et ab intestato unde cognati et multo magis unde legitimi bonorum possessionem petere potuit: argumento est, quod uenter in possessionem ex omni parte edicti mittitur.
그러나 어머니의 배를 갈라 아들이 태어났다면, 이 자 역시 법정상속재산에 인정된다고 해야 할 것이다. 왜냐하면 그는 유언서에 따라 지정된 경우에도, 그리고 무유언 상속에서 '혈족' 범주로부터, 또한 훨씬 더 '법정상속인' 범주로부터 유산점유를 청구할 수 있었기 때문이다. 그 근거는 고시의 모든 부분에서 태아가 점유로 보내진다는 사실에 있다.
§38.17.1.6Qui operas suas ut cum bestiis pugnaret locauit quiue rei capitalis damnatus neque restitutus est, ex senatus consulto Orphitiano ad matris hereditatem non admittebatur: sed humana interpretatione placuit eum admitti.
맹수와 싸우기 위해 자신의 노역을 제공한 자나, 중죄로 유죄 판결을 받고 복권되지 않은 자는 오르피티우스 원로원 의결에 따라 어머니의 상속재산에 인정되지 않았다. 그러나 인도적인 해석에 의해 그가 인정되는 것으로 합의되었다.
idem erit dicendum et si hic filius in εius sit potestate, qui in causa supra scripta sit, posse eum ex Orphitiano admitti.
만일 이 아들이 위에 적힌 사유가 있는 자의 권력 하에 있는 경우에도, 그가 오르피티우스 원로원 의결에 따라 인정될 수 있다는 동일한 말이 적용되어야 한다.
§38.17.1.7Sed si mater testamento facto filium heredem scripserit uuum sub condicione, cum plures haberet, si condicione pendente possessionem petierit et postea condicio defecit, aequum est ceteris etiam filiis legitimam hereditatem non auferri: quod et Papinianus libro sexto decimo quaestionum scripsit.
그러나 어머니가 유언을 작성하여 여러 자녀가 있음에도 한 명의 아들을 조건부 상속인으로 지정했는데, 조건이 미정인 동안 그가 유산점유를 청구했고 그 후 조건이 불성취되었다면, 나머지 다른 자녀들에게도 법정상속재산이 박탈되지 않는 것이 공평하다. 이 점은 파피니아누스도 『질의집』 제16권에서 기술하였다.
§38.17.1.8Capitis minutio saluo statu contingens liberis nihil nocet ad legitimam hereditatem: nam uetus sola hereditas, quae lege duodecim tabularum defertur, capitis minutione peremitur, nouae uel ex lege uel ex senatus consultis delatae non peremuntur capitis deminutione.
자녀들의 자유를 보존한 채 발생하는 인격감등은 법정상속재산에 아무런 해를 끼치지 않는다. 왜냐하면 12표법에 의해 부여되는 옛 상속만이 인격감등에 의해 소멸하며, 법률이나 원로원 의결에 의해 부여되는 새로운 상속은 인격감등에 의해 소멸하지 않기 때문이다.
proinde siue quis ante delatam capite minuatur, ad legitimam hereditatem admittetur, nisi magna capitis deminutio interueniat, quae uel ciuitatem adimit, ut puta si deportetur.
따라서 상속이 부여되기 전에 누군가 인격감등을 겪었다 하더라도, 예컨대 유배에 처해지는 경우처럼 시민권을 박탈하는 중대한 인격감등이 개입하지 않는 한, 그는 법정상속재산에 인정될 것이다.
§38.17.1.9'Si nemo filiorum eorumue, quibus simul legitima hereditas defertur, uolet ad se eam hereditatem pertinere, ius antiquum esto'. hoc ideo dicitur, ut, quamdiu uel unus filius uult legitimam hereditatem ad se pertinere, ius uetus locum non habeat: itaque si ex duobus alter adierit, alter repudiauerit hereditatem, ei portio adcrescet.
"자녀들이나 그들과 동시에 법정상속재산이 부여되는 자들 중 아무도 그 상속재산이 자신에게 귀속되기를 원하지 않는다면, 옛 법이 적용된다." 이 말이 쓰인 것은, 단 한 명의 자녀라도 법정상속재산이 자신에게 귀속되기를 원하는 한, 옛 법이 적용될 여지가 없도록 하기 위함이다. 따라서 두 명 중 한 명이 승인하고 다른 한 명이 상속을 포기했다면, 그 지분은 승인한 자에게 귀속된다.
et si forte sit filius et patronus, repudiante filio patrono defertur.
그리고 만약 자녀와 후원자가 있는데 자녀가 포기한다면 후원자에게 부여된다.
§38.17.1.10Si quis adita matris hereditate per in integrum restitutionem fuerit abstentus, an ius antiquum possit locum habere? uerba admittunt, ut possit: 'uolet ad se', inquit, 'eam hereditatem pertinere': nam et hic non uult, etsi aliquando uoluit: et dico posse ius antiquum locum habere.
만일 누군가가 어머니의 상속재산을 승인한 후에 원상회복에 의해 배제되었다면, 옛 법이 적용될 여지가 있을까? 조문의 문언은 그것이 가능함을 허용한다. 조문에서 "자신에게 귀속되기를 원한다"라고 하기 때문이다. 실제로 이 자도 한때는 원했을지라도 지금은 원하지 않는 것이다. 따라서 나는 옛 법이 적용될 여지가 있다고 주장한다.
§38.17.1.11Utrum autem ei defertur successio, qui tunc legitimus deprehenditur, an uero ei, qui tunc, fuit, cum filio defertur? ut puta proponamus fuisse defunctae consanguineum eiusque filium, deliberante filio defunctae consanguineum obisse, mox filium repudiasse matris hereditatem: an consanguinei filius admitti possit? et Iulianus recte putat circa Tertullianum locum esse succedenti adgnato.
그런데 상속은 그때 법정상속인으로 밝혀진 자에게 부여되는가, 아니면 아들에게 부여되었던 시점에 존재했던 자에게 부여되는가? 예컨대 피상속인에게 동부형제와 그의 아들이 있었고, 피상속인의 아들이 숙려하는 동안 동부형제가 사망했으며, 그 직후 아들이 어머니의 상속재산을 포기했다고 가정해 보자. 이 경우 동부형제의 아들이 인정될 수 있는가? 율리아누스는 테르툴리아누스 원로원 의결과 관련하여 상속하는 아그나투스에게 여지가 있다고 생각하며, 이는 옳다.
§38.17.1.12Quod ait senatus: 'quae iudicata transacta finitaue sunt, rata maneant', ita intellegendum est, ut iudicata' accipere debeamus ab eo cui iudicandi ius fuit, 'transacta' scilicet bona fide, ut ualeat transactio, 'finita' uel consensu uel longo silentio sopita.
원로원이 "판결되었거나 화해되었거나 종결된 일들은 유효하게 유지된다"라고 말한 것은 다음과 같이 이해되어야 한다. 즉 '판결된 것'은 판결할 권한이 있는 자에 의한 것으로 받아들여야 하고, '화해된 것'은 물론 선의에 의한 것이어서 화해가 유효해야 하며, '종결된 것'은 합의에 의하거나 오랜 침묵에 의해 가라앉은 것이어야 한다.

어휘·문법 주석

  1. 38.17.1.1succurri eis per praetorem debeat — 대명사 eis는 선행하는 liberi(자녀들)를 가리키며, 후속하는 decesserint의 주어도 이와 같다. 어머니의 신분(자권자 혹은 타권자 여부)이 미정(pendet)인 상태에서 자녀들이 사망할 경우, 그들의 상속인(heredem)에게 권리가 승계되지 못하는 것을 방지하기 위한 법무관의 구제(subueniri) 필요성 여부가 논의되고 있다.
  2. 38.17.1.5unde cognati — unde cognati 및 후속하는 unde legitimi는 법무관 고시(Edictum Praetoris)에 따른 유산점유(bonorum possessio) 청구 순위를 나타내는 기술적 용어이다. unde는 고시의 장 또는 범주('혈족 집단으로부터', '법정상속인 집단으로부터')를 가리킨다.
  3. 38.17.1.8capitis minutio saluo statu — saluo statu(자유로운 신분을 보존한 채)라는 제한을 통해, 여기서의 인격감등(capitis minutio)은 시민권과 자유를 잃지 않는 최소 인격감등(capitis deminutio minima, 가족적 지위의 변경만 해당)을 의미한다. 이는 고대 시민법(ius ciuile)에 기반한 상속과 달리, 원로원 의결에 의한 새로운 상속권을 소멸시키지 않는 성질을 가진다.
  4. 38.17.1.11deliberante filio defunctae consanguineum obisse — 동사 proponamus에 의해 인도되는 대격과 부정사 구문(Aci)이다. 그 내부에는 독립탈격구 deliberante filio(아들이 숙려하는 동안)가 삽입되어 있으며, defunctae는 속격으로서 consanguineum(피상속인의 동부형제)을 수식하고, 이것이 부정사 obisse의 의미상 주어(대격)로 기능하고 있다.

이 구절 인용하기

유스티니아누스 1세, 학설휘찬 §38.17.1.pr-38.17.1.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/ko/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:38.17.1.pr-38.17.1.12

AI 초고 번역임과 열람 날짜를 함께 적어 주세요.

번역·주석·요약은 AI가 생성한 초고이며 독자 의견을 반영해 수정됩니다.