[IDEM libro sexagensimo quinto digestorum.
[同著者、『学説』第六十五巻において。
] §38.1.25.prPatronus, qui operas liberti sui locat, non statim intellegendus est mercedem ab eo capere: sed hoc ex genere operarum, ex persona patroni atque liberti colligi debet.
] 自己の解放奴隷の労役を賃貸するパトローヌスは、直ちに彼から賃金を受け取っていると理解されるべきではない。 そうではなく、このことは労役の種類、パトローヌスおよび解放奴隷の境遇から判断されなければならない。
§38.1.25.1Nam si quis pantomimum uel archimimum libertum habeat et eius mediocris patrimonii sit, ut non aliter operis eius uti possit quam locauerit eas, exigere magis operas quam mercedem capere existimandus est.
というのも、もしある人がパントマイム役者または道化師の長を解放奴隷として有しており、かつその人の資産が、その労役を賃貸する以外にはそれを利用できないほどに中等のものであるならば、その人は賃金を受け取っているというよりは、むしろ労役を請求しているとみなされるべきだからである。
§38.1.25.2Item plerumque medici seruos eiusdem artis libertos perducunt, quorum operis perpetuo uti non aliter possunt, quam ut eas locent.
同様に、医師たちはしばしば同業の奴隷を解放奴隷とし、彼らの労役を、それらを賃貸する以外には恒常的に利用することができない。
ea et in ceteris artificibus dici possunt.
これらのことは、他の職人の場合にも言われうる。
§38.1.25.3Sed qui operis liberti sui uti potest et locando pretium earum consequi mallet, is existimandus est mercedem ex operis liberti sui capere.
しかし、自己の解放奴隷の労役を利用することができるにもかかわらず、それを賃貸することによってその対価を得ることを好む者は、自己の解放奴隷の労役から賃金を受け取っているとみなされるべきである。
§38.1.25.4Nonnunquam autem ipsis libertis postulantibus patroni operas locant: quo facto pretium magis operarum quam mercedem capere existimandi sunt.
しかし時には、解放奴隷自身の求めに応じてパトローヌスがその労役を賃貸することもある。 これがなされた場合、彼らは賃金というよりは、むしろ労役の対価を受け取っているとみなされるべきである。