[IDEM libro sexagensimo quinto digestorum. ] §38.1.25.prPatronus, qui operas liberti sui locat, non statim intellegendus est mercedem ab eo capere: sed hoc ex genere operarum, ex persona patroni atque liberti colligi debet.
[같은 저자, 『학설휘찬』 제65권에서] 자신의 해방노예의 노역을 임대하는 후원자는, 즉시 그로부터 대가를 받고 있는 것으로 이해되어서는 안 된다. 오히려 이 점은 노역의 종류, 그리고 후원자와 해방노예의 인적 상황으로부터 판단되어야 한다.
§38.1.25.1Nam si quis pantomimum uel archimimum libertum habeat et eius mediocris patrimonii sit, ut non aliter operis eius uti possit quam locauerit eas, exigere magis operas quam mercedem capere existimandus est.
왜냐하면 만일 어떤 사람이 판토마임 배우나 광대 대장을 해방노예로 두고 있고, 그의 자산이 그 노역을 임대하는 것 외에는 달리 이용할 수 없을 정도로 보통 수준이라면, 그는 대가를 받기보다 오히려 노역을 청구하고 있는 것으로 여겨져야 하기 때문이다.
§38.1.25.2Item plerumque medici seruos eiusdem artis libertos perducunt, quorum operis perpetuo uti non aliter possunt, quam ut eas locent.
마찬가지로 의사들은 흔히 같은 기술을 가진 노예들을 해방노예로 삼는데, 이들의 노역을 임대하는 것 외에는 달리 지속적으로 이용할 수 없다.
ea et in ceteris artificibus dici possunt.
이러한 점은 다른 장인들의 경우에도 적용될 수 있다.
§38.1.25.3Sed qui operis liberti sui uti potest et locando pretium earum consequi mallet, is existimandus est mercedem ex operis liberti sui capere.
그러나 자신의 해방노예의 노역을 이용할 수 있음에도 불구하고, 임대를 통해 그 대가를 얻기를 더 선호하는 자는, 자신의 해방노예의 노역으로부터 대가를 받고 있는 것으로 여겨야 한다.
§38.1.25.4Nonnunquam autem ipsis libertis postulantibus patroni operas locant: quo facto pretium magis operarum quam mercedem capere existimandi sunt.
하지만 때로는 해방노예 본인의 요청에 따라 후원자가 그 노역을 임대하기도 하는데, 이 경우 그들은 대가라기보다는 오히려 노역의 값(대가)을 받는 것으로 여겨져야 한다.