[IULIANUS libro uicensimo secundo digestorum.
[ユリアーヌス、『学説』第二十二巻において。
] §38.1.23.prHae operae, quas libertus promittit, multum distant a fabrilibus uel pictoriis operis.
] 解放奴隷が約束するこれら[通常]の労役は、職人や画家の労役とは大きく異なっている。
denique si libertus faber aut pictor fuerit, quamdiu id artificium exercebit, has operas patrono praestare cogitur.
要するに、もし解放奴隷が職人や画家であるならば、彼がその技術を営んでいる限り、これらの労役をパトローヌスに提供する義務を負う。
quare sicut fabriles operas quis potest sibi aut Titio stipulari, ita patronus a liberto operas sibi aut Sempronio recte stipulatur: et libertus obligatione soluetur, si tales operas extraneo dederit, quales patrono praestando liberaretur.
それゆえ、職人の労役を、ある人が自分自身のため、またはティティウスのために約束させることができるのと同様に、パトローヌスも解放奴隷から、自分自身のため、またはセンプローニウスのために労役を正当に約束させることができる。 そして解放奴隷は、パトローヌスに提供すれば義務を免れるであろうような労役を第三者に提供したならば、その義務から免除される。
§38.1.23.1Si patroni plures consulto in diuersas regiones discesserint et liberto simul operas indixerint, potest dici diem operarum cedere, sed libertum non obligari, quia non per eum, sed per patronos staret, quo minus operae dentur, sicut accidit, cum aegrotanti liberto operae indicuntur.
もし複数のパトローヌスが故意に異なる地方へ赴き、かつ解放奴隷に対して同時に労役を命じたならば、労役の日数は進行するが、解放奴隷は義務を負わないと言われうる。 なぜなら、労役が提供されないのは彼(解放奴隷)のせいではなく、パトローヌスたちのせいだからであり、これは病気の解放奴隷に対して労役が命じられた場合に生じるのと同様である。
quod si diuersarum ciuitatium patroni sint et in sua quisque moretur, consentire debent in operis ab eo accipiendis: durum alioquin est eum, qui se liberare potest decem diebus operando, simul operis indictis, si in accipiendis non consentiant, compelli ad praestandam alteri quinque operarum aestimationem.
しかし、もしパトローヌスたちが異なる都市の者であり、かつ各自が自分の都市にとどまっているならば、彼らはその解放奴隷から労役を受け取ることについて合意しなければならない。 そうでなければ、10日間の労働によって自身を解放できる者が、同時に労役を命じられた際、もし彼ら(パトローヌスたち)が受け取りについて合意しないがために、他方のパトローヌスに対して5日分の労役の評価額を支払うよう強制されることは酷だからである。