[IULIANUS libro uicensimo secundo digestorum. ] §38.1.23.prHae operae, quas libertus promittit, multum distant a fabrilibus uel pictoriis operis.
[율리아누스, 『학설휘찬』 제22권에서] 해방노예가 약속하는 이들 [일반적인] 노역은, 장인이나 화가의 노역과는 크게 다르다.
denique si libertus faber aut pictor fuerit, quamdiu id artificium exercebit, has operas patrono praestare cogitur.
요컨대, 만약 해방노예가 장인이거나 화가라면, 그가 그 기술을 영위하는 한, 이 노역들을 후원자에게 제공할 의무를 진다.
quare sicut fabriles operas quis potest sibi aut Titio stipulari, ita patronus a liberto operas sibi aut Sempronio recte stipulatur: et libertus obligatione soluetur, si tales operas extraneo dederit, quales patrono praestando liberaretur.
그러므로 어떤 사람이 자신을 위해서나 티티우스를 위해 장인의 노역을 약정할 수 있는 것과 마찬가지로, 후원자 역시 해방노예로부터 자신을 위해서나 셈프로니우스를 위해 노역을 정당하게 약정할 수 있다. 그리고 해방노예는, 후원자에게 제공함으로써 의무를 면하게 될 그러한 노역을 제삼자에게 제공했다면 그 의무로부터 면제된다.
§38.1.23.1Si patroni plures consulto in diuersas regiones discesserint et liberto simul operas indixerint, potest dici diem operarum cedere, sed libertum non obligari, quia non per eum, sed per patronos staret, quo minus operae dentur, sicut accidit, cum aegrotanti liberto operae indicuntur.
만약 여러 후원자가 고의로 서로 다른 지방으로 떠나고 해방노예에게 동시에 노역을 명령했다면, 노역의 기한은 진행되지만 해방노예는 의무를 지지 않는다고 말할 수 있다. 왜냐하면 노역이 제공되지 않는 것은 그의 잘못이 아니라 후원자들의 잘못 때문이며, 이는 병든 해방노예에게 노역이 명령되었을 때 일어나는 일과 마찬가지이기 때문이다.
quod si diuersarum ciuitatium patroni sint et in sua quisque moretur, consentire debent in operis ab eo accipiendis: durum alioquin est eum, qui se liberare potest decem diebus operando, simul operis indictis, si in accipiendis non consentiant, compelli ad praestandam alteri quinque operarum aestimationem.
그러나 만약 후원자들이 서로 다른 도시의 사람들이고 각자 자신의 도시에 머물고 있다면, 그들은 그로부터 노역을 제공받는 것에 대해 합의해야 한다. 그렇지 않으면, 10일간의 노동으로써 자신을 해방할 수 있는 자가, 동시에 노역이 명령되었을 때 그들이 수령에 대해 합의하지 않는다는 이유로, 다른 한쪽 후원자에게 5일분 노역의 평가액을 지불하도록 강제되는 것은 가혹하기 때문이다.