[PAULUS libro quadragensimo ad edictum.
[パウルス、『告示注解』第四十巻において。
] §38.1.20.prquod nisi fiat, praetorem ipsam patrono denegaturum operarum praestationem: idque est uerum, quia unusquisque, quod spopondit, suo impendio dare debet, quamdiu id quod debet in rerum natura est.
] もしこれがなされないならば、法務官はパトローヌスに対して労役の提供それ自体を拒絶するであろう。 そしてこれは正しいことである。 なぜなら、各人は自分が約束したものを、その債務の対象が存続している限り、自己の費用で提供せねばならないからである。
§38.1.20.1Ex prouincia libertum Romam uenire debere ad reddendas operas Proculus ait: sed qui dies interea cesserint, dum Romam uenit, patrono perire, dummodo patronus tamquam uir bonus et diligens pater familias Romae moraretur uel in prouinciam proficiscatur: ceterum si uagari per orbem terrarum uelit, non esse iniungendam necessitatem liberto ubique eum sequi.
プロクルスは、解放自由人は労役を提供するために地方からローマへと来なければならないと言う。 しかし、彼がローマへと来ている間に経過した日々は、パトローヌスが誠実な人かつ入念な家長としてローマに滞在しているか、あるいは地方へと赴くのである限りは、パトローヌスにとって失われる。 しかし、もしパトローヌスが世界中を放浪したいと望むなら、解放自由人にいたる所で彼に付き従う義務を課すべきではない。