[PAULUS libro quadragensimo ad edictum.
[パウルス、告示註釈第四十巻において。
] §38.1.16.prEius artificii, quod post manumissionem didicerit libertus, operas debebit praestare, si haec sint, quae quandoque honeste et sine periculo uitae praestantur, nec semper hae, quae manumissionis tempore praestari debuerunt.
] 解放奴隷が解放の後に習得した技術の労役について、もしそれらが、いつでも品位を保ち、かつ生命の危険なしに提供されるものであるならば、彼はこれを提供する義務を負うのであり、常に解放の時点で提供されるべきであった労役ばかりが義務とされるわけではない。
sed si turpes operas postea exercere coeperit, praestare debebit eas, quas manumissionis tempore praestabat.
しかし、もし彼がその後に恥ずべき労役を営み始めたならば、彼は解放の時点で提供していた労役を提供しなければならない。
§38.1.16.1Tales patrono operae dantur, quales ex aetate dignitate ualetudine necessitate proposito ceterisque eius generis in utraque persona aestimari debent:
パトロヌスに対しては、両当事者における年齢、社会的地位、健康状態、必要性、意図、およびその他の同種の事柄から評価されるべきであるような、そのような労役が提供される。