Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §37.8.1.pr-37.8.1.10

解放された子と孫たちの遺産占有合流と持分計算

5797 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

本チャンクは、プラエトルの告示に基づく「解放された子とその子(孫)たちとの遺産占有における合流(coniunctio)」の要件と、相続分の計算事例を規定している。養子、廃嫡、黙過などの様々な状況において、解放された父親とその系統の孫たちとの間での遺産占有の帰属関係を解説する。

[ULPIANUS libro quadragensimo ad edictum. ] §37.8.1.prSi quis ex his, quibus bonorum possessionem praetor pollicetur, in potestate parentis, cum is moritur, non fuerit, ei liberisque quos in ciusdem familia habuit, si ad eos hereditas suo nomine pertinebit neque notam exheredationis meruerunt, bonorum possessio eius partis datur, quae ad eum tineret, si in potestate permansisset, ita ut ex ea parte dimidiam, reliquam liberi eius hisque dumtaxat bona sua conferat.
[ウルピアーヌス著『告示注解』第40巻] プラエトルが遺産占有を約束する者たちのうち、被相続人が死亡したときにその権力下になかった者がいる場合、その者、および彼が同じ家族内に有していた子どもたちに対して、もし相続が彼ら自身の名において彼らに帰属することになり、かつ廃嫡の烙印に値しなかったならば、もし彼が権力下にとどまっていたとしたら彼に帰属したであろう部分の遺産占有が与えられる。 ただし、その部分から半分を彼が、残りを彼の子どもたちが受け取り、そして彼ら(子どもたち)のみが自己の財産を持ち寄るものとする。
§37.8.1.1Hoc edictum acquissimum est, ut neque emancipatus solus ueniat et excludat nepotes in potestate manentes, neque nepotes iure potestatis obiciantur patri suo.
この告示はきわめて公平なものである。 すなわち、解放された者が単独で現れて権力下にとどまっている孫たちを排除することがなく、また孫たちが権力上の権利を理由にその父に対抗されることのないようになっている。
§37.8.1.2Et in adoptionem datus filius et heres institutus ad hoc edictum pertinet, ut ei iungatur, nepos, qui in aui sui naturalis potestate est.
また、養子に出された息子で相続人に指定された者もこの告示の適用を受け、実の祖父の権力下にある孫が彼に合流させられる。
iungitur autem nepos patri suo emancipato, siue pater praeteritus sit siue institutus.
他方、孫は、解放された自分の父親が黙過されているか相続人に指定されているかを問わず、その父親に合流させられる。
et haec crit differentia inter in adoptionem datum et emancipatum, quod in adoptionem quidem dato non alias iungitur nisi instituto et alio committente edictum, emancipato autem, siue sit institutus emancipatus siue sit praeteritus.
そして、養子に出された者と解放された者との違いは次のようになる。 すなわち、養子に出された者の場合には、彼が相続人に指定され、かつ他の者が告示を求める場合でなければ合流させられないのに対し、解放された者の場合には、その解放された者が相続人に指定されているか黙過されているかを問わないということである。
§37.8.1.3Filio in potestate ex besse, emancipato ex triente herede instituto Iulianus ait nepotem praeteritum petita contra tabulas bonorum possessione patruo sextantem, patri unciam ablaturum.
権力下にある息子が12分の8、解放された息子が12分の4の相続人に指定されている場合において、黙過された孫が遺言に反する遺産占有を請求したときには、叔父から6分の1を、父親から12分の1を奪い取ることになる、とユリアーヌスは言う。
§37.8.1.4Si pater emancipatus exheredatus sit nepotibus ex eo praeteritis qui erant in potestate retenti, nepotes admittuntur: absurdum enim est, cum patri praeterito iungantur, instituto eo uel exheredato non admitti.
もし解放された父親が廃嫡され、彼から生まれた孫たちで権力下に留め置かれていた者が黙過されている場合、孫たちは認められる。 なぜなら、彼らが黙過された父親に合流させられるのに、その父親が指定されたり廃嫡されたりした場合に認められないというのは不条理だからである。
§37.8.1.5Sed et si patruus eorum, qui erat in potestate, sit praeteritus, pater exheredatus, debent nepotes admitti: nam exheredatus pater eorum pro mortuo habetur.
しかし、彼らの叔父(権力下にあった者)が黙過され、父親が廃嫡されている場合であっても、孫たちは認められるべきである。 なぜなら、廃嫡された彼らの父親は、死んだものとみなされるからである。
§37.8.1.6Si pater in potestate manens exheredatus uel institutus sit, nepotem ex eo siue in potestate manentem siue emancipatum ad bona aui neque uocari neque uocandum esse Scaeuola ait: totiens enim nepoti consulendum est, quotiens in potestate retentus est patre emancipato.
もし権力下にとどまっている父親が廃嫡されたか相続人に指定されている場合、彼から生まれた孫(権力下にとどまっている者であれ、解放された者であれ)は、祖父の財産へ呼び出されることもなく、呼び出されるべきでもない、とスカエウォラは言う。 なぜなら、孫の利益が考慮されるべきなのは、父親が解放されているのに(孫が)権力下に留め置かれている場合に限られるからである。
liberos igitur in familia esse oportet, ut huic edicto locus sit, eius scilicet familia, cuius bonorum possessio petitur.
したがって、この告示が適用されるためには、子どもたちが家族内、すなわちその遺産占有が請求されている者の家族内にいなければならない。
sed et si postumus natus sit ex emancipato ante emancipationem conceptus, idem erit dicendum.
しかし、解放前に懐胎され、解放された者の後に生まれた死後子の場合にも、同様のことが言われるべきである。
§37.8.1.7Liberos autem non omnes simul uocat praetor, sed gradatim, hoc est eos, qui sui sunt, scilicet nepotes, si sunt, si minus, eos qui sunt inferioris gradus: nec eos miscebimus.
しかし、プラエトルは子どもたち全員を同時に呼び出すのではなく、段階的に呼び出す。 すなわち、自己の相続人である者たち、つまり孫たちがいれば彼らを、いなければより低い親等の者を呼び出すのであり、これらを混同することはない。
plane si sint ex emancipato nepos et ex nepote eius alio pronepos, dicendum erit utrumque ci iungi: ambo enim in suorum loco successerunt.
もっとも、もし解放された者から生まれた孫と、別の孫から生まれた曾孫がいるならば、両者が彼に合流させられると言うべきである。 なぜなら、両者ともに自己の相続人の地位を承継したからである。
§37.8.1.8Si postliminio nepos redierit, dicendum est eum patri emancipato coniungi.
もし捕虜帰還権によって孫が帰還したならば、彼は解放された父親に合流させられると言うべきである。
§37.8.1.9Si pater ex duobus filiis, quos in potestate habuit, alterum emancipauerit et nepotem ex eo in locum filii adoptauerit et praeterito emancipato decesserit: Iulianus ait nepoti in locum filii adoptato succurri oportere, ut quasi filius portionem habeat, quam haberet et si extraneus adoptatus esset.
もし父親が、権力下に置いていた2人の息子のうち、一方を解放し、その解放された息子から生まれた孫を息子の代わりに養子とし、解放された息子を黙過して死亡したならば、息子の代わりに養子とされた孫は救済されるべきであり、あたかも実の息子のように、部外者が養子にされた場合にも得られたであろう持分を持つべきである、とユリアーヌスは言う。
sic fiet, inquit, ut filius, qui in potestate fuit, tertiam partem, nepos in locum filii adoptatus aliam tertiam emancipatus filius cum nepote altero retento in potestate partiatur: nec enim minus debet ferre nepos in locum filii adoptatus, quam si ab extraneo esset adoptatus.
彼が言うには、こうして、権力下にあった息子が3分の1を、息子の代わりに養子とされた孫が別の3分の1を、解放された息子が権力下に留め置かれていたもう一人の孫とともに(残る)3分の1を分け合うことになる。 なぜなら、息子の代わりに養子とされた孫は、部外者から養子とされた場合よりも少ない分け前を受け取るべきではないからである。
§37.8.1.10Illud non interest, quota portio hereditatis ad nepotem pertineat, an perquam modicam: nam et si modica sit, attamen dicemus locum esse huic parti edicti.
孫に帰属する遺産の持分がどれほどであるか、あるいは極めてわずかであるかは重要ではない。 なぜなら、たとえわずかであっても、告示のこの部分が適用されると言うべきだからである。

語釈・文法注

  1. §37.8.1.prliberisque quos in eiusdem familia habuit — 「彼が同じ家族内に有していた子どもたち」という表現は、父親が解放される際に、実の祖父(被相続人)の家父長権下にそのまま留め置かれた孫たちを指す。動詞 'habuit' は解放される前の状態を基準とする。
  2. §37.8.1.3patruo sextantem, patri unciam ablaturum — 12分法に基づく持分の調整を説明している。遺言に反する遺産占有を求めると、叔父と父(解放された息子)の各系統に均等に1/2(6/12)ずつ帰属することになる。叔父は当初の8/12から6/12に減少し、2/12(sextans)を失う。父親は当初の4/12から、自系統の6/12を孫と折半して3/12となり、1/12(uncia)を失う。孫は叔父から2/12、父から1/12を奪い、合計3/12(1/4)を獲得する。
  3. §37.8.1.9nepoti in locum filii adoptato succurri oportere — 被相続人(祖父)が、解放した息子Bの子である孫N1を「息子の代わり(in locum filii)」に養子とした事例。N1は独立した養子として(部外者の場合と同様に)1/3の持分を保証され、残る1/3が解放されたBと権力下にとどまっていた孫N2の間で折半される。これは、養子とされた孫の権利を不当に縮小させないための救済措置である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §37.8.1.pr-37.8.1.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:37.8.1.pr-37.8.1.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。