[ULPIANUS libro quadragesimo ad edictum. ]
[ウルピアーヌス『告示注解』第40巻] この章には明白な公平性がある。
§37.6.1.prHic titulus manifestam habet aequitatem: cum enim praetor ad bonorum possessionem contra tabulas emancipatos admittat participesque faciat cum his, qui sunt in potestate, bonorum paternorum: consequens esse credit, ut sua quoque bona in medium conferant, qui appetant paterna.
なぜなら、政務官は遺言に反する遺産占有に解放された子らを認め、父親の財産に関して彼らを権力内にある者たちと分かち合う者とするのであるから、父親の財産を求める者たちが自己の財産もまた場に持ち寄るのは当然の結論であると考えられるからである。
§37.6.1.1Inter eos dabitur collatio, quibus possessio data est.
財産持寄は、遺産占有を与えられた者たちの間で行われる。
§37.6.1.2Plane si minorem uel alium, quem restituere in integrum solet praetor, restituerit ad bonorum possessionem contra tabulas petendam quam omiserat, utique etiam collationis commodum ei restituit.
明らかに、もし政務官が、遺言に反する遺産占有の請求を怠っていた未成年者その他の者を(その請求に)原状回復させたならば、当然ながらその者に対して財産持寄の利益をも回復させる。
§37.6.1.3Si ex dodrante fuit institutus filius qui erat in potestate, extraneus ex quadrante, emancipatum accipientem contra tabulas pro quadrante tantum bona sua collaturum Iulianus ait, quia solum quadrantem fratri abstulit: argumentum pro hac sententia adfert Pomponius, quod filius emancipatus nepotibus ex se natis solis conferre cogitur.
もし権力内にあった息子が12分の9の割合で、外部の者が12分の3の割合で相続人に指定されており、解放された(もう一人の)息子が遺言に反して遺産占有を受け取る場合、彼は12分の3の割合についてのみ自身の財産を持ち寄ることになるとユリアヌスは言う。 なぜなら、彼が兄弟から奪ったのは12分の3にすぎないからである。 ポンポニウスはこの説に対する根拠として、解放された息子は自らから生まれた孫に対してのみ持ち寄ることを強制されるという事実を挙げている。
§37.6.1.4Pater filium quem in potestate habebat et extraneum heredem scripsit, emancipatum praeteriit: bonorum possessionem contra tabulas uterque filius accepit.
父親が権力内に有していた息子と外部の者を相続人として遺言に書き、解放された息子を黙過した。 両方の息子が遺言に反する遺産占有を受け取った。
potest non incommode dici emancipatum ita demum conferre fratri suo debere, si aliquid ei ex causa hereditaria abstulerit: nam si minore ex parte quam dimidia is qui in potestate erat heres scriptus fuerit, inique uidebitur collationem postulare ab eo, propter quem amplius hereditate paterna habiturus est.
解放された息子は、相続の原因によって兄弟から何らかのものを奪った場合に限り、その兄弟に対して持ち寄るべきである、と不都合なく言われうる。 なぜなら、もし権力内にいた者が全体の半分より少ない割合で相続人に指定されていたとすれば、その者のために父親の遺産からより多くを受け取る(ことになる)相手に対して持寄を要求することは不当であると思われるからである。
§37.6.1.5Totiens igitur collationi locus est, quotiens aliquo incommodo adfectus est is qui in potestate est interuentu emancipati: ceterum si non est, collatio cessabit.
したがって、解放された者の介入によって権力内にいる者が何らかの不利益を被ったときにはいつでも、財産持寄の余地がある。 しかし、不利益がないのであれば、持寄は行われない。
§37.6.1.6Uel maxime autem tunc emancipatum conferre non oportet, si etiam iudicium patris meruit nec quicquam amplius nanciscitur, quam ei pater dedit.
しかし、もし解放された者が父親の判断(意思)に値しており(遺言で適切に扱われており)、かつ父親が与えた以上のものを何も得ていないのであれば、彼が持ち寄るべきでないことは特に極めて明白である。
§37.6.1.7Sed et si legatis meruit semissem uel tantum, quantum contra tabulas bonorum possessione occupat, dicendum est non esse cogendum ad collationem.
また、もし彼が遺贈によって半分、あるいは遺言に反する遺産占有によって占めるのと同等の額を(受け取るに)値していた場合にも、持寄を強制されるべきではないと言うべきである。
§37.6.1.8Ibidem Iulianus ait, si bonorum possessione accepta decesserit is qui in potestate est, ad collationem bonorum cogendum emancipatum, ut tantum heredi eius conferat, quantum conferret ipsi, si uiueret.
同じ箇所でユリアヌスは、もし権力内にいた者が遺産占有を受け取った後に死亡したならば、解放された者は、その者の相続人に対し、もしその者が生きていればその者自身に持ち寄せたであろうのと同額を持ち寄るよう強制される、と言う。
quod si ante acceptam bonorum possessionem decesserit suus, heredem eius praetor ita tueri debebit, inquit, pro ea parte, qua heres scriptus fuit is qui in potestate erat, non tamen ultra uirilem: ad collationem autem non admittit eum in hunc casum, quia bonorum possessio admissa non est.
しかし、もしその自権相続人が遺産占有を受け取る前に死亡したならば、政務官は、権力内にいた者が相続人に指定されていた割合に応じて、ただし頭割り分を超えない範囲で、その相続人を保護すべきである、と彼は言う。 しかし、政務官はこの場合には解放された者を持寄に認めない。 なぜなら、遺産占有が承認されていなかったからである。
Iubet autem praetor ita fieri collationem, ut recte caueatur: caueri autem per satisdationem oportere Pomponius ait.
また政務官は、適切な担保が立てられる(caueatur)ように持寄が行われることを命じる。 ポンポニウスは、保証人(satisdatio)による担保が立てられるべきであると言う。
an pignoribus caueri possit, uideamus: et Pomponius libro septuagesimo nono ad edictum scripsit et reis et pignoribus recte caueri de collatione, et ita ego quoque puto.
質権によって担保が立てられうるか、検討しよう。 ポンポニウスは告示注解第79巻において、主たる債務者(rei)および質権の両方によって持寄について適切に担保が立てられると書いており、私もまたそのように考える。
§37.6.1.9Si frater cauere non possit, curator portionis eius constituitur, apud quem refecta pecunia collocetur, ut tunc demum recipiat quod redactum est, cum bona propria contulerit.
もし兄弟が担保を立てることができないならば、その取り分の管理人が選任され、そのもとに回収された金銭が置かれ、彼が自身の財産を持ち寄ったときに初めて、回収された分を受け取ることができるようにする。
quod si per contumaciam actiones denegatae sint, oblata postea cautione recipit pristinum ius.
しかし、もし不従順のために訴権が拒絶された場合であっても、後に担保が提供されれば、彼は元の権利を回復する。
§37.6.1.10Quamuis autem edictum praetoris de cautione loquatur, tamen etiam re posse fieri collationem Pomponius libro septuagesimo nono ad edictum scripsit.
しかし、政務官の告示は担保(言約)について語っているが、持寄は現物(res)によっても行われうるとポンポニウスは告示注解第79巻に書いている。
aut enim re, inquit, aut cautione facienda collatio est.
なぜなら、持寄は現物によるか担保によるかのいずれかでなされるべきだからである、と彼は言う。
igitur diuidat, inquit, bona sua cum fratribus et quamuis non caueat, satisfacit edicto.
したがって、彼が自身の財産を兄弟たちと分割するならば、担保を立てないとしても、告示を満たすことになる、と彼は言う。
sed et si quaedam diuidat, de quibusdam caueat, aeque dicimus eum satisfecisse.
しかし、彼が一部を分割し、一部について担保を立てる場合にも、私たちは彼が同様に(告示を)満たしたと言う。
sed cum possint esse quaedam in occulto, non satis confert qui non cauit, quamuis diuidat.
しかし、隠されているものが存在する可能性がある以上、担保を立てない者は、たとえ分割するとしても、十分に持ち寄ったとは言えない。
si igitur constet inter partes, quid sit in bonis emancipati, sufficiens collatio est diuisio: si non constet, sed dicantur quaedam non esse in commune redacta, tunc propter incertum cautio erit interponenda.
したがって、解放された者の財産に何があるかについて当事者間で争いがなければ(明白であれば)、分割だけで十分な持寄となる。 もし争いがあり、一部のものが共有(の場)に持ち込まれていないと主張されるならば、その不確実性のために担保が立てられなければならない。
§37.6.1.11Sed et si tantum forte in bonis paternis emancipatus remittat, quantum ex collatione suus habere debet, dicendum est emancipatum satis contulisse uideri: idem et si nomen paterni debitoris delegauerit uel fundum remue aliam dederit pro portione bonorum, quae conferre debuit.
しかしまた、もし解放された者が、父親の遺産のうち、自権相続人が持寄によって受け取るべき額と同等の額を(受け取るのを)放棄するならば、解放された者は十分に持ち寄ったとみなされるべきであると言うべきである。 父親の債務者の債権を譲渡(delegare)した場合、あるいは、彼が持ち寄るべき財産の割合に応じて土地その他の物を与えた場合にも、同様である。
§37.6.1.12Si, cum duobus conferre deberet, alteri contulerit, alteri non, uel cum cauet uel cum diuidit: uidendum est, utrum sextantis tantum ei auferatur emolumentum an uero trientis totius detrahi debeat.
もし彼が二人に対して持ち寄る義務があるときに、担保を立てるにせよ分割するにせよ、一方に対しては持ち寄り、他方に対しては持ち寄らなかったならば:(解放された者に帰すべき全体の取り分のうち)6分の1に相当する利益のみが彼から奪われるべきか、それとも3分の1全体の利益が差し引かれるべきか、検討されるべきである。
et puto, si quidem per contumaciam non caueat, totius trientis ei denegandas actiones (nec enim uidetur cauisse, qui non omnibus cauit): quod si per inopiam, sextantis tantum denegandas, sic tamen, ut possit supplere cautionem uel collatione uel ceteris modis quibus supra diximus, aut curator constituatur rem ei saluam facturus: haberi enim debet ratio eius, qui non per contumaciam collationem non implet.
そして私は、もし彼が不従順のために担保を立てないならば、3分の1全体について彼に対する訴権が拒絶されるべきであると考える(なぜなら、全員に対して担保を立てていない者は、担保を立てたとはみなされないからである)。 しかし、もしそれが貧困によるものであるならば、6分の1のみについて拒絶されるべきであり、ただしそれは、彼が持寄あるいは上記で述べた他の方法によって担保を補うことができるように、あるいは、その財産を確保するための管理人が選任されるような形で行われるべきである。 なぜなら、不従順によるのではなく持寄を履行しない者の事情は考慮されるべきだからである。