[ULPIANUS libro quadragesimo ad edictum. ]
[울피아누스 『고시주해』 제40권] 이 타이틀은 명백한 공평성을 담고 있다.
§37.6.1.prHic titulus manifestam habet aequitatem: cum enim praetor ad bonorum possessionem contra tabulas emancipatos admittat participesque faciat cum his, qui sunt in potestate, bonorum paternorum: consequens esse credit, ut sua quoque bona in medium conferant, qui appetant paterna.
왜냐하면 법무관이 해방된 자들을 유언에 반하는 유산점유에 받아들이고, 지배권 아래에 있는 자들과 함께 아버지의 재산을 나누어 가지도록 하는 이상, 아버지의 재산을 요구하는 자들이 자신의 재산 역시 공동의 장에 반입하는(conferre) 것이 당연한 귀결이라고 생각되기 때문이다.
§37.6.1.1Inter eos dabitur collatio, quibus possessio data est.
재산반입은 유산점유를 부여받은 자들 사이에서 행해질 것이다.
§37.6.1.2Plane si minorem uel alium, quem restituere in integrum solet praetor, restituerit ad bonorum possessionem contra tabulas petendam quam omiserat, utique etiam collationis commodum ei restituit.
분명히, 만약 법무관이 유언에 반하는 유산점유의 청구를 해태했던 미성년자나 그가 원상회복시켜 주곤 하는 다른 자를 원상회복시켰다면, 당연히 그에게 재산반입의 이익도 회복시켜 준다.
§37.6.1.3Si ex dodrante fuit institutus filius qui erat in potestate, extraneus ex quadrante, emancipatum accipientem contra tabulas pro quadrante tantum bona sua collaturum Iulianus ait, quia solum quadrantem fratri abstulit: argumentum pro hac sententia adfert Pomponius, quod filius emancipatus nepotibus ex se natis solis conferre cogitur.
만약 지배권 아래에 있던 아들이 12분의 9의 지분으로, 외래인이 12분의 3의 지분으로 상속인에 지정되었고, 해방된 아들이 유언에 반하여 유산점유를 받는 경우, 그는 12분의 3의 지분에 대해서만 자신의 재산을 반입할 것이라고 율리아누스는 말한다. 왜냐하면 그가 형제로부터 빼앗은 것은 12분의 3에 불과하기 때문이다. 폼포니우스는 이 견해에 대한 근거로서, 해방된 아들이 자신에게서 태어난 손자들에게만 재산을 반입하도록 강제된다는 사실을 제시한다.
§37.6.1.4Pater filium quem in potestate habebat et extraneum heredem scripsit, emancipatum praeteriit: bonorum possessionem contra tabulas uterque filius accepit.
아버지가 지배권 아래에 두었던 아들과 외래인을 상속인으로 기재하고, 해방된 아들을 묵과하였다. 두 아들 모두 유언에 반하는 유산점유를 받았다.
potest non incommode dici emancipatum ita demum conferre fratri suo debere, si aliquid ei ex causa hereditaria abstulerit: nam si minore ex parte quam dimidia is qui in potestate erat heres scriptus fuerit, inique uidebitur collationem postulare ab eo, propter quem amplius hereditate paterna habiturus est.
해방된 아들은 상속 원인으로 인해 형제로부터 무언가를 빼앗은 경우에 한하여 그 형제에게 재산을 반입해야 한다고 무리 없이 말할 수 있다. 왜냐하면 지배권 아래에 있던 자가 절반보다 적은 지분의 상속인으로 지정되었다면, 그 자로 인해 자신이 아버지의 유산에서 더 많은 것을 가지게 될 상대방에게 재산반입을 요구하는 것은 부당해 보이기 때문이다.
§37.6.1.5Totiens igitur collationi locus est, quotiens aliquo incommodo adfectus est is qui in potestate est interuentu emancipati: ceterum si non est, collatio cessabit.
그러므로 해방된 자의 개입으로 인해 지배권 아래에 있는 자가 어떤 불익을 입은 때에는 언제나 재산반입이 행해진다. 그러나 불이익이 없다면 재산반입은 중단될 것이다.
§37.6.1.6Uel maxime autem tunc emancipatum conferre non oportet, si etiam iudicium patris meruit nec quicquam amplius nanciscitur, quam ei pater dedit.
하지만 해방된 자가 아버지의 의사(판단)를 얻을 만했고, 아버지가 그에게 준 것보다 더 많은 것을 얻지 못했다면, 그가 재산을 반입하지 않는 것이 가장 타당하다.
§37.6.1.7Sed et si legatis meruit semissem uel tantum, quantum contra tabulas bonorum possessione occupat, dicendum est non esse cogendum ad collationem.
또한 만약 그가 유증을 통해 절반을 받았거나, 유언에 반하는 유산점유로 차지하는 것만큼의 액수를 받을 만했다면, 재산반입을 강제해서는 안 된다고 말해야 한다.
§37.6.1.8Ibidem Iulianus ait, si bonorum possessione accepta decesserit is qui in potestate est, ad collationem bonorum cogendum emancipatum, ut tantum heredi eius conferat, quantum conferret ipsi, si uiueret.
같은 곳에서 율리아누스는, 만약 지배권 아래에 있던 자가 유산점유를 수락한 후에 사망했다면, 해방된 자는 그의 상속인에게 자신이 그가 살아있었을 경우 그에게 반입했을 만큼을 반입하도록 재산반입을 강제받는다고 말한다.
quod si ante acceptam bonorum possessionem decesserit suus, heredem eius praetor ita tueri debebit, inquit, pro ea parte, qua heres scriptus fuit is qui in potestate erat, non tamen ultra uirilem: ad collationem autem non admittit eum in hunc casum, quia bonorum possessio admissa non est.
그러나 만약 자권상속인이 유산점유를 수락하기 전에 사망했다면, 법무관은 지배권 아래에 있던 자가 상속인으로 지정된 지분에 비례하여, 그러나 1인 분량(virilis portio)을 넘지 않는 범위에서 그의 상속인을 보호해야 한다고 그는 말한다. 하지만 법무관은 이 경우에 그를 재산반입에 받아들이지 않는데, 이는 유산점유가 수락되지 않았기 때문이다.
Iubet autem praetor ita fieri collationem, ut recte caueatur: caueri autem per satisdationem oportere Pomponius ait.
또한 법무관은 적절히 담보가 제공되도록(caueatur) 재산반입이 행해질 것을 명한다. 폼포니우스는 보증(satisdatio)을 통해 담보를 제공해야 한다고 말한다.
an pignoribus caueri possit, uideamus: et Pomponius libro septuagesimo nono ad edictum scripsit et reis et pignoribus recte caueri de collatione, et ita ego quoque puto.
질권으로 담보를 제공할 수 있는지 살펴보자. 폼포니우스는 『고시주해』 제79권에서 주채무자(rei)와 질권 모두로 재산반입에 대해 적절히 담보를 제공할 수 있다고 썼으며, 나 역시 그렇게 생각한다.
§37.6.1.9Si frater cauere non possit, curator portionis eius constituitur, apud quem refecta pecunia collocetur, ut tunc demum recipiat quod redactum est, cum bona propria contulerit.
만약 형제가 담보를 제공할 수 없다면 그 지분의 재산관리인이 선임되어 그에게 회수된 돈을 맡겨두고, 그가 자신의 재산을 반입했을 때 비로소 회수된 것을 돌려받도록 한다.
quod si per contumaciam actiones denegatae sint, oblata postea cautione recipit pristinum ius.
그러나 완고함(불응)으로 인해 소권이 거부되었다 하더라도, 나중에 담보가 제공되면 원래의 권리를 회복한다.
§37.6.1.10Quamuis autem edictum praetoris de cautione loquatur, tamen etiam re posse fieri collationem Pomponius libro septuagesimo nono ad edictum scripsit.
그러나 법무관의 고시는 담보에 관해 말하고 있지만, 재산반입은 현물(res)로도 이루어질 수 있다고 폼포니우스는 『고시주해』 제79권에서 썼았다.
aut enim re, inquit, aut cautione facienda collatio est.
왜냐하면 재산반입은 현물로든 담보로든 이루어져야 하기 때문이다라고 그는 말한다.
igitur diuidat, inquit, bona sua cum fratribus et quamuis non caueat, satisfacit edicto.
그러므로 그가 자신의 재산을 형제들과 분할한다면, 비록 담보를 제공하지 않더라도 고시를 충족하는 것이라고 그는 말한다.
sed et si quaedam diuidat, de quibusdam caueat, aeque dicimus eum satisfecisse.
하지만 일부는 분할하고 일부에 대해서는 담보를 제공하더라도 우리는 그가 마찬가지로 충족했다고 말한다.
sed cum possint esse quaedam in occulto, non satis confert qui non cauit, quamuis diuidat.
그러나 숨겨진 것이 있을 수 있으므로, 담보를 제공하지 않는 자는 비록 분할하더라도 충분히 반입한 것으로 보이지 않는다.
si igitur constet inter partes, quid sit in bonis emancipati, sufficiens collatio est diuisio: si non constet, sed dicantur quaedam non esse in commune redacta, tunc propter incertum cautio erit interponenda.
따라서 해방된 자의 재산에 무엇이 있는지 당사자들 사이에 명확하다면 분할만으로도 충분한 반입이 된다. 만약 명확하지 않고 어떤 것들이 공동의 장으로 반입되지 않았다고 주장된다면, 그때는 불확실성 때문에 담보가 설정되어야 할 것이다.
§37.6.1.11Sed et si tantum forte in bonis paternis emancipatus remittat, quantum ex collatione suus habere debet, dicendum est emancipatum satis contulisse uideri: idem et si nomen paterni debitoris delegauerit uel fundum remue aliam dederit pro portione bonorum, quae conferre debuit.
그러나 해방된 자가 아버지의 재산 중에서 자권상속인이 재산반입에 따라 가져야 할 만큼을 포기한다면, 해방된 자가 충분히 반입한 것으로 보인다고 말해야 한다. 아버지의 채무자에 대한 채권을 양도(delegare)했거나, 그가 반입해야 했던 재산 지분에 상응하여 토지나 다른 물건을 준 경우에도 마찬가지이다.
§37.6.1.12Si, cum duobus conferre deberet, alteri contulerit, alteri non, uel cum cauet uel cum diuidit: uidendum est, utrum sextantis tantum ei auferatur emolumentum an uero trientis totius detrahi debeat.
만약 그가 두 사람에게 재산반입을 해야 함에도 불구하고, 담보를 제공하든 분할을 하든 한 사람에게는 반입하였으나 다른 사람에게는 하지 않았다면, 그에게서 6분의 1의 이익만 박탈되어야 하는지 아니면 3분의 1 전체가 공제되어야 하는지 살펴보아야 한다.
et puto, si quidem per contumaciam non caueat, totius trientis ei denegandas actiones (nec enim uidetur cauisse, qui non omnibus cauit): quod si per inopiam, sextantis tantum denegandas, sic tamen, ut possit supplere cautionem uel collatione uel ceteris modis quibus supra diximus, aut curator constituatur rem ei saluam facturus: haberi enim debet ratio eius, qui non per contumaciam collationem non implet.
그리고 내 생각에, 만약 완고함(불응)으로 인해 담보를 제공하지 않는 것이라면 3분의 1 전체에 대해 소권이 거부되어야 한다(왜냐하면 모든 사람에게 담보를 제공하지 않은 자는 담보를 제공한 것으로 보이지 않기 때문이다). 그러나 가난 때문이라면 오직 6분의 1에 대해서만 거부되어야 하며, 다만 그는 재산반입이나 위에서 말한 다른 방법들로 담보를 보충할 수 있거나, 그의 재산을 보존해 줄 재산관리인이 선임될 수 있도록 해야 한다. 왜냐하면 완고함 때문이 아니라 재산반입을 이행하지 못하는 사람의 사정은 고려되어야 하기 때문이다.