Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §37.5.8.pr-37.5.8.6

遺言に反する遺産占有における頭割りの分け前の算定

5757 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアヌスは、遺言に反する遺産占有が認められる場合における、保護されるべき親族への「頭割りの分け前」の算出方法を提示し、持参金の特例などについて解説している。

[ULPIANUS libro quadragesimo ad edictum. ]
[ウルピアヌス『告示注解』第40巻] 頭割りの分け前がどのように理解されるべきか、見てみよう。
§37.5.8.prUirilis portio quemadmodum accipienda sit, uideamus. pone duos esse, qui contra tabulas bonorum possessionem accipiunt, unum esse ex liberis parentibusque: uirilis tertia erit portio: sed si tres sunt, qui contra tabulas acceperunt, quarta erit uirilis: hoc idem et in legatis obseruabitur.
遺言に反する遺産占有を受け取る者が2人おり、子や親のうちの者が1人いると仮定せよ。 頭割りの分け前は3分の1となる。 しかし、もし遺言に反して受け取った者が3人いれば、頭割りの分け前は4分の1となる。 これと同じことが、遺贈においても遵守されるであろう。
sed si unus sit ex liberis, qui accepit contra tabulas bonorum possessionem, plures sint, qui ex liberis parentibusque legata acceperunt, sic hoc accipiendum est, ut filius praeteritus semissem habeat, ceteri omnes, qui sunt ex liberis parentibusue, semissem.
しかし、もし遺言に反して遺産占有を受け取った子が1人であり、子や親のうちで遺贈を受け取った者が複数人いるならば、これは次のように理解されるべきである。 すなわち、看過された息子が半分を得て、子や親のうちのその他すべての者が半分を得る、と。
§37.5.8.1Si quis ex liberis parentibusque et heres institutus sit et legatum acceperit, utrum tantum portionem ei conseruamus an uero et legatum an alterutrum quod elegerit? et magis est, ut utrumque conseruetur, sed sic, ne amplius in utroque quam uirilem habeat.
もし、子や親のうちのある者が、相続人にも指定され、かつ遺贈も受け取っている場合、我々は彼に対して分け前だけを保護するのか、それとも遺贈も保護するのか、あるいは彼が選択したどちらか一方を保護するのか。 そして、両方が保護されるべきであるが、ただし、両方において頭割りの分け前より多くを彼が手にしないように、とされるのがより好ましい。
§37.5.8.2Si adierit hereditatem is cui uirilis conseruatur, libertates competent ex necessitate per aditionem: uerumtamen uidendum est, an de dolo actione teneatur qui adit.
もし頭割りの分け前が保護される者が相続を承認したならば、承認によって必然的に、奴隷解放が効力を生じる。 しかしながら、承認した者が悪意訴訟の責任を負うかどうか、検討されねばならない。
et magis est, ut, si denuntiante eo, qui praeteritus accepit contra tabulas bonorum possessionem, hic adiit hereditatem pollicente eo portionem uirilem, sit quod ei imputetur et de dolo actione teneatur: damno enim adficit hereditatem, dum competunt libertates.
そして、もし遺言で看過されて遺言に反する遺産占有を受け取った者が警告したにもかかわらず、この承認した者が、前者が頭割りの分け前を約束している中で相続を承認したならば、彼に帰せられるべき過失があり、悪意訴訟の責任を負う、とされるのがより好ましい。 なぜなら、奴隷解放が効力を生じることによって、彼は遺産に損害を与えるからである。
§37.5.8.3Si quid uxori nuruique fuerit legatum praeter dotem, accepta contra tabulas bonorum possessione non praestabitur.
もし妻や息子の嫁に対して、持参金以外に何かが遺贈された場合、遺言に反する遺産占有が受け取られたときには、それは支払われない。
§37.5.8.4Nurus autem appellatione et pronurum ceterasque contineri nulla dubitatio est.
なお、息子の嫁という名称には、孫息子の嫁やその他の者たちも含まれることに疑いはない。
§37.5.8.5Cum autem dotis nomine legatur, non puto ad uirilem uxorem nurumue redigendam, cum mulier ista ad aes alienum ueniat.
しかし、持参金の名目で遺贈される場合、妻や息子の嫁は頭割りの分け前にまで削減されるべきではないと私は考える。 なぜなら、その女性は債権を回収するために来ているからである。
§37.5.8.6Non solum autem dotem praelegatam praetor complectitur, uerum etiam si pro dote aliquid fuerit relictum, ut puta si dos in rebus sit et pro rebus ei quantitas relinquatur uel contra: dum tamen hoc nominetur, quod pro dote relinquitur.
しかし、法務官が含めているのは、あらかじめ遺贈された持参金だけではなく、持参金の代わりに何かが残された場合も同様である。 例えば、持参金が特定の物であり、その物の代わりに彼女に一定額の金銭が残される場合、あるいはその逆の場合である。 ただし、持参金の代わりとして残されるということが明記されている場合に限る。

語釈・文法注

  1. 37.5.8.prpone duos esse — 動詞 pone は pono(仮定する)の命令法単数現在形であり、duos esse および後続の unum esse という対格不定詞句を従えて「〜であると仮定せよ」という仮定の状況を提示している。
  2. 37.5.8.2pollicente eo — 現在分詞 pollicente と代名詞 eo による独立奪格であり、eo は先行する関係代名詞の先行詞(遺言に反する遺産占有を得る看過された者)を指す。「彼が頭割りの分け前を(支払うと)約束している状況で」という付帯状況を表す。
  3. 37.5.8.5cum mulier ista ad aes alienum ueniat — 接続詞 cum は理由(〜なので)を表す。aes alienum(負債、債務)に対して mulier ista が ueniat(至る、請求しに来る)という表現は、持参金の返還請求が実質的に債権(債務の回収)と同等であることを法学的に比喩表現したものである。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §37.5.8.pr-37.5.8.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:37.5.8.pr-37.5.8.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。