[ULPIANUS libro quadragesimo ad edictum. ]
[울피아누스 『고시주해』 제40권] 머릿수대로의 지분(virilis portio)이 어떻게 이해되어야 하는지 살펴보자.
§37.5.8.prUirilis portio quemadmodum accipienda sit, uideamus. pone duos esse, qui contra tabulas bonorum possessionem accipiunt, unum esse ex liberis parentibusque: uirilis tertia erit portio: sed si tres sunt, qui contra tabulas acceperunt, quarta erit uirilis: hoc idem et in legatis obseruabitur.
유언에 반하는 유산점유를 받는 자가 둘이고, 자녀와 부모 중의 한 사람이 있다고 가정하라. 머릿수대로의 지분은 3분의 1이 될 것이다. 그러나 유언에 반하여 유산점유를 받은 자가 셋이라면 머릿수대로의 지분은 4분의 1이 될 것이다. 이와 똑같은 일이 유증에서도 준수될 것이다.
sed si unus sit ex liberis, qui accepit contra tabulas bonorum possessionem, plures sint, qui ex liberis parentibusque legata acceperunt, sic hoc accipiendum est, ut filius praeteritus semissem habeat, ceteri omnes, qui sunt ex liberis parentibusue, semissem.
그러나 유언에 반하여 유산점유를 받은 자가 자녀 중 한 사람뿐이고, 자녀와 부모 중에서 유증을 받은 자들이 여럿 있다면, 이는 다음과 같이 이해되어야 한다. 즉, 유언에서 누락된 아들이 절반을 가지고, 자녀나 부모에 속하는 다른 모든 자들이 절반을 가지는 것으로 한다.
§37.5.8.1Si quis ex liberis parentibusque et heres institutus sit et legatum acceperit, utrum tantum portionem ei conseruamus an uero et legatum an alterutrum quod elegerit? et magis est, ut utrumque conseruetur, sed sic, ne amplius in utroque quam uirilem habeat.
만약 자녀와 부모 중 누군가가 상속인으로 지정되기도 하고 유증을 받기도 했다면, 우리는 그에게 머릿수대로의 지분만을 보존해 주어야 하는가, 아니면 유증도 함께 보존해 주어야 하는가, 아니면 그가 선택하는 어느 한쪽인가? 그리고 양자 모두 보존되되, 다만 양자 모두에서 머릿수대로의 지분보다 더 많이 가지지 못하도록 하는 것이 더 타당하다.
§37.5.8.2Si adierit hereditatem is cui uirilis conseruatur, libertates competent ex necessitate per aditionem: uerumtamen uidendum est, an de dolo actione teneatur qui adit.
만약 머릿수대로의 지분이 보존되는 자가 상속을 승인했다면, 승인에 의해 필연적으로 노예해방이 효력을 발생할 것이다. 그럼에도 불구하고, 승인한 자가 기망소송(de dolo actio)의 책임을 지는지 살펴보아야 한다.
et magis est, ut, si denuntiante eo, qui praeteritus accepit contra tabulas bonorum possessionem, hic adiit hereditatem pollicente eo portionem uirilem, sit quod ei imputetur et de dolo actione teneatur: damno enim adficit hereditatem, dum competunt libertates.
그리고 유언에서 누락되어 유언에 반하는 유산점유를 받은 자가 경고했음에도 불구하고, 그가 머릿수대로의 지분을 약속하는 상황에서 이 자가 상속을 승인했다면, 그에게 귀책사유가 있어 기망소송의 책임을 지는 것이 더 타당하다. 왜냐하면 노예해방이 효력을 발생하는 동안 그는 유산에 손해를 입히기 때문이다.
§37.5.8.3Si quid uxori nuruique fuerit legatum praeter dotem, accepta contra tabulas bonorum possessione non praestabitur.
만약 아내와 며느리에게 지참금 이외에 다른 유증이 주어졌다면, 유언에 반하는 유산점유가 행해졌을 때 그것은 지급되지 않을 것이다.
§37.5.8.4Nurus autem appellatione et pronurum ceterasque contineri nulla dubitatio est.
또한 '며느리'라는 명칭에는 손자며느리와 그 밖의 아래 세대 며느리들도 포함된다는 점에는 의문의 여지가 없다.
§37.5.8.5Cum autem dotis nomine legatur, non puto ad uirilem uxorem nurumue redigendam, cum mulier ista ad aes alienum ueniat.
그러나 지참금의 명목으로 유증되는 경우, 나는 아내나 며느리가 머릿수대로의 지분으로 감축되어서는 안 된다고 생각한다. 왜냐하면 그 여성은 채권을 청구하기 위해 오는 것이기 때문이다.
§37.5.8.6Non solum autem dotem praelegatam praetor complectitur, uerum etiam si pro dote aliquid fuerit relictum, ut puta si dos in rebus sit et pro rebus ei quantitas relinquatur uel contra: dum tamen hoc nominetur, quod pro dote relinquitur.
나아가 법무관은 미리 유증된 지참금(praelegata dos)뿐만 아니라 지참금의 대가로 유증된 것이 있는 경우도 포함한다. 예컨대 지참금이 물건으로 되어 있고 그 물건 대신에 일정한 금액이 유증되거나 혹은 그 반대인 경우이다. 다만 이것이 지참금의 대가로 유증된다는 점이 명시되어 있어야 한다.