Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §37.4.20.pr-37.4.20.3

廃除子と解放子の権利と財産合算や遺贈義務

5748 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

手元の息子を廃除し解放された息子を黙過した遺言に関して、指定相続人が相続を承認するか放棄するかによって生じる両息子の法的保護の範囲と、財産合算(コラツィオ)の要否、および遺贈の支払義務について論じている。

[IDEM libro nono decimo disputationum. ] §37.4.20.prFilium quem in potestate habebat exheredauit, emancipatum praeteriit: quaesitum est, quatenus emancipatus bonorum possessionem habiturus sit.
(父親は)自らの支配下にあった息子を廃除し、解放された息子を黙過した。 解放された息子がどの程度遺産占有を取得することになるかが問われた。
dixi, si scripti heredes extranei adierint hereditatem, repellendum esse filium, qui mansit in potestate.
私は答えた。 もし指定された外部の相続人が相続を承認したならば、支配下にとどまった息子は排除されるべきである。
quod si hi repudiauerint hereditatem (quod facile sunt facturi nihil laturi ex hereditate propter eum, qui contra tabulas accepit bonorum possessionem), filius ab intestato patris suus heres deprehendetur: emancipatus autem petens contra tabulas bonorum possessionem solus habebit bonorum possessionem.
しかし、もし彼らが相続を放棄した場合(彼らは、遺言に反する遺産占有を受け取った者のために、遺産から何も得られないので、そうすることは容易であろう)、息子は父親の無遺言相続における自権相続人であることが判明する。 一方、解放された息子は、遺言に反する遺産占有を請求することで、単独で遺産占有を有することになる。
sed cum exheredatio non adita hereditate ex testamento nullius sit momenti (ideoque non obstare eam nec quo minus contra tabulas libertorum patris accipiat bonorum possessionem, Iulianus recte respondit, ne testamentum per omnia irritum ad notam exheredationis solam profecisse uideatur), redit res ad intestati exitum, ut aduersus filium suum ex asse heredem ab intestato patri emancipatum praetor in parte dimidia tueatur.
しかし、遺言による相続が承認されない場合、廃除は効力を持たないため(したがって、遺言が全面的に無効であるにもかかわらず、廃除という不名誉な点だけで効力を生じたように見えないよう、父親の解放自由人に関する遺言に反する遺産占有を受け取ることを、その廃除が妨げることはないとユリアヌスが正しく回答したのも同様の理由からである)、事態は無遺言相続の結果に帰着し、政務官は、無遺言の父親に対して単独で相続人となった自権の息子に対抗して、解放された息子を2分の1の限度で保護することになる。
erit ergo uenale beneficium scripti heredis extranei, ut, cum ipse iure hereditatis nihil sit consecuturus, adeundo repellat filium in potestate relictum praestetque assem emancipato filio iure contra tabulas bonorum possessionis: si autem omiserit hereditatem, in portionem bonorum exheredatum effectu admittet, iure factum solum suum heredem.
したがって、指定された外部の相続人の好意は売り物になる。 というのも、彼自身は相続権によって何も得られないとしても、承認することによって、支配下にとどまった息子を排除し、解放された息子に遺言に反する遺産占有の権利によって遺産全体を提供できるからである。 しかし、もし彼が相続を放棄した場合は、事実上、廃除された息子(法律上は単独の自権相続人となった者)を遺産の取り分に参入させることになる。
sed quemadmodum praetor emancipatum tueatur, si adita non fuerit hereditas, ita nec filius qui in potestate remansit aditione adhibita in totum expellendus erit, sed ad hereditatis petitionem admittendus est ex causa inofficiosi querellae contra emancipatum mouendae.
しかし、相続が承認されない場合に政務官が解放された息子を保護するのと同様に、支配下にとどまった息子も、相続の承認がなされたからといって全面的に排除されるべきではなく、解放された息子に対して不道徳遺言訴権を提起することによって遺産回復請求に受け入れられるべきである。
§37.4.20.1Uideamus tamen isto casu, quo utrique ad bona patris ueniunt, an ei conferre debeat emancipatus: nam neque ex hac parte edicti uerbis id facere cogitur, unde contra tabulas accepit bonorum possessionem, quae inter eos, quibus ita bonorum possessio dabitur, caueri de collatione ab emancipato iubet: iste enim qui mansit in potestate quod exheredatus nominatim fuit, non est uocatus ad bonorum possessionem contra tabulas: neque ex illa parte edicti, qua intestato patre mortuo emancipatus ad bonorum possessionem admissus ad collationem compellitur, quia etsi frater ab intestato heres sit, emancipatus tamen non inde accepit bonorum possessionem.
しかし、両者が父親の遺産を受け継ぐこのケースにおいて、解放された息子が彼に対して財産合算をすべきかどうかを見てみよう。 なぜなら、彼がそれに基づいて遺言に反する遺産占有を受け取った、告示のこの部分の文言からは、そうすることを強制されないからである。 そこでは、そのように遺産占有を与えられる者の間で、解放された息子による財産合算の保証を求めているが、支配下にとどまっていたあの息子は、名指しで廃除されたために、遺言に反する遺産占有には呼び出されていないからである。 また、父親が無遺言で死亡した場合に解放された息子が遺産占有に受け入れられ、合算を強制されるという、告示のあの部分からも強制されない。 なぜなら、たとえ兄弟が無遺言相続人であるとしても、解放された息子はそこから(無遺言相続に基づいて)遺産占有を受け取ったわけではないからである。
et uereor, ne hactenus filio suo profuerit factum heredis scripti non adeuntis, ut eum ad portionem admitteret bonorum paternorum, non etiam eorum, quae emancipatus propria habuit, et hoc sit consequens illi, quod, cum ex minore parte scriptus a patre heres relictus in potestate, admisso fratre emancipato ad contra tabulas bonorum possessionem, eius beneficio plus consequatur, quamuis edicti uerbis collatio inducatur, ex mente praetoris denegandam eam respondetur.
そして、私は、相続を承認しない指定相続人の行為が、支配下の息子に対して、父親の遺産の取り分への参入を認めるという限度においてのみ役立ち、解放された息子が固有に持っていた財産にまでは及ばないのではないかと危惧する。 そしてこれは、父親から少額の取り分で指定された支配下の相続人が、解放された兄弟が遺言に反する遺産占有に受け入れられた際、その恩恵によって(合算を通じて)より多くを得る場合、告示の文言からは合算が導かれるとしても、政務官の意図からはそれが拒否されるべきだと回答されていることと一貫している。
multo magis autem huic conferri non oportet, quia ei a patre exheredatus, a praetore ad bonorum possessionem contra tabulas non uocatus occasione omissae hereditatis a scripto herede (nihil habituro propter delatam emancipato a praetore contra tabulas bonorum possessionem) nomen sui heredis adeptus est.
さらに言えば、本件の彼(支配下にとどまった息子)に対して合算を行うべきではないことはなおさらである。 なぜなら、彼は父親によって廃除され、政務官によって遺言に反する遺産占有に呼び出されなかったにもかかわらず、指定相続人が(政務官から解放された息子に遺言に反する遺産占有が与えられたために何も得られないために)相続を放棄した機会に乗じて、自権相続人の名を得たからである。
§37.4.20.2Legata tamen ex parte sua iste emancipatus liberis et parentibus praestare cogetur non solida, sed deminuta in dimidium, quod relinquitur manenti in potestate.
しかし、この解放された息子は、自らの取り分から、卑属や尊属に対して、遺贈を全額ではなく、支配下にとどまった者に残される2分の1を差し引いて減額した上で支払うよう強制される。
sed nec aduersus eum constituendae actionis legatorum ratio est, qui mero iure intestato heres exstitit.
しかし、単なる法(厳格法)上、無遺言相続人となった者に対しては、遺贈の訴えを提起する根拠はない。
§37.4.20.3Sed qui accepit contra tabulas bonorum possessionem, etiamsi non fuerit adita hereditas a scripto, praestat legata ea parte testamenti data, contra quam bonorum possessio accepta est.
しかし、遺言に反する遺産占有を受け取った者は、たとえ指定相続人による相続の承認がなされなかったとしても、その遺産占有を受け取る理由となった遺言の該当部分で与えられた遺贈を支払う。
erit ergo melior hoc casu condicio in familia relicti filii, quam foret, si exheredatus non esset.
したがって、この場合、家にとどまった息子の地位は、もし彼が廃除されていなかった場合よりも良好なものとなるであろう。

語釈・文法注

  1. §37.4.20.prsed cum exheredatio non adita hereditate ex testamento nullius sit momenti (ideoque non obstare eam... uideatur), redit res ad intestati exitum — この箇所は、理由を表す従属節 `cum` 節と、それに続く主節 `redit res...` の間に、ユリアヌスの回答を引用した長い挿入句 `(ideoque non obstare... uideatur)` が挟み込まれている。構文上、`cum exheredatio ... nullius sit momenti`(遺言による相続が承認されない場合、廃除は効力を持たないため)という前提から、直接 `redit res ad intestati exitum`(事態は無遺言の結果に戻る)という帰結につながる。挿入句内では、`non obstare` を主動詞とする間接話法(対格不定詞構文)が用いられており、その目的を示す `ne` 節(`ne testamentum... profecisse uideatur`)がさらに従属している。
  2. §37.4.20.prsed quemadmodum praetor emancipatum tueatur... ita nec filius... in totum expellendus erit — `quemadmodum... ita`(〜と同様に…また〜)の相関構造により、相続が承認されない場合(`si adita non fuerit hereditas`)に解放された息子を保護するプラエトルの措置と、承認がなされた場合(`aditione adhibita`)に支配下にとどまった息子を保護する措置が対比されている。後者の主節 `nec filius... expellendus erit`(息子も排除されるべきではない)には、義務・当然を示す未来受動分詞(動形容詞)`expellendus` が用いられており、さらにそれに続いて権利の回復手段を示す `sed ad hereditatis petitionem admittendus est` が並置されている。
  3. §37.4.20.1et uereor, ne hactenus filio suo profuerit... ut eum ad portionem admitteret... non etiam eorum, quae... — 懸念を示す動詞 `uereor`(私は恐れる、危惧する)の後に、否定の懸念(〜ではないかと懸念する)を表す接続詞 `ne` と接続法完了 `profuerit` が導かれている。さらにその結果・範囲を限定する `hactenus... ut`(〜という限度においてのみ〜である)の構造が続き、相続人の不承認という事実がもたらす効果が、父親の遺産の取り分(`portionem bonorum paternorum`)に限定され、解放された息子の固有財産(`eorum, quae emancipatus propria habuit`)に対する財産合算(`collatio`)にまでは及ばないことを説明している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §37.4.20.pr-37.4.20.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:37.4.20.pr-37.4.20.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。