Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §37.4.13.pr-37.4.13.3

解放された子の請求財産の範囲と相続分の計算

5741 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

本チャンクは、遺言に反する遺産占有(contra tabulas bonorum possessio)が生じた際、解放された子が請求できる財産の範囲、および養子縁組や解放が絡む複雑な家族関係における遺産の均等分割(三分の一ずつなど)の計算方法について規定している。

[IULIANUS libro uicesimo tertio digestorum. ] §37.4.13.prCum emancipatus bonorum possessionem contra tabulas accipit, scriptus heres ei hereditatem petenti cogendus est et praedia et seruos hereditarios praestare: omne enim ius transferri aequum est, quod per causam hereditariam scriptus heres nanciscitur, ad eum, quem praetor heredis loco constituit.
[ユリアヌス執筆『学説彙纂』第二十三巻] 解放された息子が遺言に反する遺産占有を受けるとき、指定された相続人は、遺産を請求する彼に対して、遺産に属する土地も奴隷も引き渡すよう強制されなければならない。 というのも、指定された相続人が相続原因によって獲得するすべての権利が、政務官が相続人の地位に置いた者へと移転されるのが公平だからである。
§37.4.13.1Qui duos filios et ex altero eorum nepotem habebat, eum in adoptionem dedit et heredem instituit praeterito altero filio: quaeritur, quid in his seruari debeat, utrum in partem patris sui admittatur an uirilem portionem habeat.
二人の息子、およびそのうちの一人から生まれた孫を有していた者が、その孫を養子に出し、もう一人の息子を黙過して彼(その孫)を相続人に指定した。 これらにおいていかなる準則が守られるべきか、すなわち、彼がその父親の分け前にあずかるべきか、それとも一人分の分け前を持つべきかが問われる。
respondi: in adoptionem datus nepos et heres scriptus, quamdiu pater eius aut in potestate aut emancipatus est, non potest contra tabulas bonorum possessionem accipere: sed et si pater eius, antequam bonorum possessionem acciperet, decesserit, non admittitur nepos ad bonorum possessionem.
私は答えた。 養子に出され、かつ相続人に指定された孫は、その父親が家長権に服しているか、または解放されている限り、遺言に反する遺産占有を受けることはできない。 しかし、たとえその父親が、遺産占有を受ける前に死亡したとしても、孫は遺産占有を認められない。
§37.4.13.2Si pater emancipato filio praeterito heredes duos scripserit, filium quem in potestate habebat et alterum quem in adoptionem dederat, ex quo duos nepotes in familia reliquerat, qui et ipsi testamento praeteriti sint: bonorum possessionem pro parte tertia emancipatus, pro parte tertia is qui in potestate remansit, pro parte tertia qui in adoptionem datus est et filii eius simul habebunt, ita ut sextans patri, sextans nepotibus cedat.
もし父親が、解放された息子を黙過して二人を相続人に指定し、一人は家長権に服させていた息子、もう一人は養子に出した別の息子であって、その息子から(父親は)自身の家の中に二人の孫を残しており、その彼らもまた遺言において黙過されていた場合、解放された息子が三分の一の割合で、家長権に留まっていた息子が三分の一の割合で、養子に出された息子とその子らが共同で三分の一の割合で遺産占有を有することになり、その結果、六分の一がその父親に、六分の一がその孫たちに帰属する。
§37.4.13.3Si pater ex duobus filiis alterum habentem filios emancipauerit et unum ex nepotibus, quem ante emancipauerat, in locum filii adoptauerit, praeterito deinde emancipato decesserit, aequius erit nepoti, qui in locum filii uenerit, succurri et in tres partes hereditatem diduci, ut unam habeat qui in potestate remanserit, alteram nepos adoptatus in locum filii, tertiam emancipatus cum filio suo, qui nepotis loco fuerit.
もし父親が、二人の息子のうち子(孫たち)を持つ一方を解放し、かつ、かつて解放していた孫たちの一人を息子の地位に養子入りさせ、その後、解放された息子を黙過して死亡した場合、息子の地位に入ったその孫が救済され、遺産が三つの部分に分割されるのがより公平であろう。 すなわち、家長権に留まっていた者が三分の一を、息子の地位に養子入りした孫がもう三分の一を、解放された息子が、孫の地位にあった自身の子とともに残りの三分の一を有するように。
sed etsi mortuo filio alter ex nepotibus in locum filii adoptatus fuerit, tres partes in bonis fient, cum sit aequius eum, qui in locum filii adoptatus est, non minus habere, quam si non ex numero nepotum, sed extraneus adoptatus esset.
しかし、たとえ息子が死亡したため、孫たちの一人が息子の地位に養子入りした場合であっても、遺産は三分割されることになる。 なぜなら、息子の地位に養子入りした者が、孫たちのうちからではなく、部外者が養子入りした場合に比して劣らない分を取得することが、より公平であるからである。

語釈・文法注

  1. §37.4.13.prei hereditatem petenti — 現在分詞与格 `petenti` は代名詞 `ei` (解放された子)を修飾し、「彼が遺産を請求する際に」という時間・条件を表す。これは受動の述語形容詞 `cogendus est` に対する行為者・間接目的語の役割を果たす。
  2. §37.4.13.1Qui duos filios ... habebat, eum in adoptionem dedit — 先行詞を内包する関係代名詞 `Qui` から始まる関係節が文頭に置かれ、主節の他動詞 `dedit` の目的語として代名詞 `eum` が再び提示される構造(懸垂・倒置構文)。実質的には「...を有していた者が、彼を養子に出した」という意味になる。
  3. §37.4.13.2ex quo duos nepotes in familia reliquerat — 関係代名詞奪格 `quo` の先行詞は直前の `alterum [filium]` (養子に出されたもう一人の息子)である。一方、動詞 `reliquerat` の主語は文頭の `pater` (祖父)であり、養子に出された息子自身ではない。祖父がその家族の中に(その息子から生まれた)二人の孫を残していた状況を示す。
  4. §37.4.13.3non minus habere, quam si... adoptatus esset — `non minus... quam si...` は、反実仮想(接続法過去完了 `adoptatus esset`)を伴って「もし部外者が養子に入っていたとしても、それより少なく持たない」という意味になり、「部外者が養子に入った場合と同等(またはそれ以上)の分け分を得るべきである」という公平性の要請を表現している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §37.4.13.pr-37.4.13.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:37.4.13.pr-37.4.13.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。