Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §37.14.17.pr-37.14.17.1

パトローヌスによる告発と子孫の遺産請求権

5867 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

共同皇帝マルクス・アウレリウスとルキウス・ウェルスによる勅答を通じて、パトロヌス(祖父や父)による解放奴隷の告発が、その子や孫の遺産請求権に及ぼす法的な不利益(汚名)の影響が議論される。

[IDEM libro undecimo ad legem Iuliam et Papiam. ]
[同著者、同『ユリウス・パピウス法』第11巻注解] 神君たる兄弟皇帝たちは、次の文言で勅答した。
§37.14.17.prDiui fratres in haec uerba rescripserunt: 'Comperimus a peritioribus dubitatum aliquando, an nepos contra tabulas auiti liberti bonorum possessionem petere possit, si eum libertum pater patris, cum annorum uiginti quinque esset, capitis accusasset, et Proculum, sane non leuem iuris auctorem, in hac opinione fuisse, ut nepoti in huiusmodi causa non putaret dandam bonorum possessionem.
「我々は、より専門的な法学者たちの間でかつて疑問とされていたことを知った。 すなわち、もしその解放奴隷を、父の父が25歳のときに死罪で告発していた場合、孫が祖父の解放奴隷の遺言に反して遺産占有を請求できるかどうか、そして、決して軽んずべきではない法の権威者であるプロクルスが、このような事件において孫に遺産占有を与えるべきではないと考える意見を持っていたことを。
cuius sententiam nos quoque secuti sumus, cum rescriberemus ad libellum Caesidiae Longinae: sed et Uolusius Maecianus amicus noster ut et iuris ciuilis praeter ueterem et bene fundatam peritiam auxie diligens religione rescripti nostri ductus sit ut coram nobis adfirmauit non arbitratum se aliter respondere debere.
我々もまた、カエシディア・ロンギナの請願書に対して勅答した際、彼の意見に従った。 しかし、我々の友人であるウォルシウス・マエキアヌスもまた、市民法に関する古くから定着した専門知識に加えて極めて誠実な人物であるが、我々の勅答に対する敬意に導かれ、彼自身が我々の面前で言明したように、自らは異なる回答をすべきではないと考えたのである。
sed cum et ipso Maeciano et aliis amicis nostris iuris peritis adhibitis plenius tractaremus, magis uisum est nepotem neque uerbis neque sententia legis aut edicti praetoris ex persona uel nota patris sui excludi a bonis auiti liberti: plurium etiam iuris auctorum, sed et Salui Iuliani amici nostri clarissimi uiri hanc sententiam fuisse'.
しかし、マエキアヌス自身および他の法律に精通した我々の友人たちを招いてより十分に討議したところ、孫は、その父の身分や汚名によって、祖父の解放奴隷の財産から、法律あるいは法務官告示の文言によっても精神によっても排除されない、とする方が妥当であると思われるにいたった。 そして、多くの法の権威者たち、なかんずく我々の友人であり極めて高名な人物であるサルウィウス・ユリアヌスの意見もこれと同じであったことを知った。
§37.14.17.1Item quaesitum est, si patroni filius capitis accusauerit libertum, an hoc noceat liberis ipsius.
」同様に、もしパトロヌスの息子が解放奴隷を死罪で告発した場合、このことが彼自身の子供たちに不利益を及ぼすかが問われた。
et Proculus quidem in hac fuit opinione notam adspersam patroni filio liberis eius nocere, Iulianus autem negauit: sed hic idem quod Iulianus erit dicendum.
そして、プロクルスは、パトロヌスの息子に付された汚名は彼の子供たちに不利益を及ぼすという意見であったが、ユリアヌスはこれを否定した。 しかし、この点についてはユリアヌスと同じことが言われなければならない。

語釈・文法注

  1. 37.14.17.prpater patris — 「父の父」、すなわち父方の祖父(パトロヌス)を指す。後半部分で「その父の身分または汚名(ex persona uel nota patris sui)」とあるため、祖父の告発がなぜ孫の「父」の汚名として扱われるのか、あるいは「patris sui」が「祖父の(aui sui)」の誤記であるか等の解釈上の議論があるが、本訳では原文の語義通り「父の父」および「その父」として解釈を一致させている。
  2. 37.14.17.prauxie diligens — 写本に見られる `auxie` は、副詞 `anxie`(極めて、細心の注意を払って)の誤記とみなされる。形容詞 `diligens`(誠実な、入念な)を修飾し、ウォルシウス・マエキアヌスの極めて慎重で誠実な実務姿勢を表している。
  3. 37.14.17.prreligione rescripti nostri ductus sit — `ut ... ductus sit` の節は、ウォルシウス・マエキアヌスの状況を説明する従属節であり、その中の `ut coram nobis adfirmauit` は「彼が我々の面前で言明したように」という挿入的な比較節である。`religione` は原因を表す奪格(勅答に対する敬意・畏敬によって)であり、受動態分詞/動詞 `ductus sit`(導かれた)にかかる。
  4. 37.14.17.1notam adspersam — 分詞 `adspersam`(ふりかけられた、被せられた)は `notam`(汚名、不名誉)を修飾する。パトロヌスの息子が解放奴隷を死罪で告発したことにより生じる法的な不名誉(汚名)を指し、この汚名がその子供たち(パトロヌスの孫)にまで及ぶかどうかが争点となっている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §37.14.17.pr-37.14.17.1. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:37.14.17.pr-37.14.17.1

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。