Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §37.10.3.pr-37.10.3.6

カルボ告示の適用範囲と身分訴訟の延期判断

5818 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアヌスは、カルボ告示による遺産占有が適用される範囲、とりわけ身分と財産が同時に争われる場合の手続きを解説し、審理の延期が未成年者の利益に資するかどうかを法務官が慎重に判断すべきであるとするハドリアヌスの勅答を引用する。

[ULPIANUS libro quadragensimo primo ad edictum. ] §37.10.3.prCarbonianum edictum aptatum est ad contra tabulas bonorum possessionem et intestati, cum et in secundum tabulas in quibusdam casibus possit uideri necessarium edictum, ueluti si pater familias ita instituerit: 'postumus heres esto' uel 'postuma heres esto' et negetur esse uerum, quod in testamento scriptum est.
[ULPIANUS libro quadragensimo primo ad edictum.] カルボ告示は、遺言に反する遺産占有および無遺言の場合の遺産占有に適用されるよう整えられているが、特定の事例においては、遺言に沿う遺産占有においてもこの告示が必要であると見なされ得る。 例えば、家父が「死後に出生する男子は相続人たれ」または「死後に出生する女子は相続人たれ」と指定し、かつ遺言に書かれていることが真実ではないと主張される場合などである。
§37.10.3.1Et cum de fideicommissis uel de legatis quaeritur, differri potest causa in tempus pubertatis: id enim diuus Pius Claudio Hadriano rescripsit.
また、遺言信託や遺贈について争われる場合にも、訴訟は思春期の時期まで延期されることができる。 神君ピウスがクラウディウス・ハドリアヌスにそのように勅答したからである。
§37.10.3.2Quamuis scripto heredi non promitti bonorum possessionem ex edicto Carboniano certum sit, tamen quaestionem status in tempus pubertatis differri procul dubio est.
カルボ告示に基づき、書面による相続人に対して遺産占有が約束されないことは確実であるが、それでも身分に関する問題が思春期の時期まで延期されることは疑いがない。
ergo si quidem de parentis bonis simul et de statu controuersia fiat, hoc edictum locum habebit: sin uero tantum status, differetur quaestio in tempus pubertatis, sed non ex Carboniano, sed ex constitutionibus.
したがって、もし親の財産と同時に身分についても争いが生じるならば、この告示が適用される。 しかし、もし身分だけであるならば、問題は思春期の時期まで延期されるが、それはカルボ告示に基づくのではなく、憲章に基づくのである。
§37.10.3.3Puberi quamuis minori uiginti quinque annis Carbonianum non succurrit.
思春期に達した者に対しては、たとえ25歳未満であっても、カルボ告示は救済を与えない。
sed et si, cum esset pubes, quasi impubes obrepserit bonorumque possessionem accepit, dicen.
しかし、もし彼が思春期に達しているのに、思春期未達の者であるかのように欺き入って遺産占有を受け取った場合、彼は何も行わなかったと言うべきである。
dum erit nihil eum egisse: nam et si impubes esset mox pubes factus, finiretur bonorum possessionis emolumentum.
なぜなら、仮に彼が思春期未達であったとしても、すぐに思春期に達したならば、遺産占有の利益は終了したであろうからである。
§37.10.3.4Causae cognitio in eo uertitur, ut, si manifesta calumnia appareret eorum, qui infantibus bonorum possessionem peterent, non daretur bonorum possessio.
事実審理は次の点にかかっている。 すなわち、幼児たちのために遺産占有を請求する者たちの明らかな虚偽請求が判明した場合には、遺産占有は与えられないということである。
summatim ergo, cum petitur ex Carboniano bonorum possessio, debet praetor cognoscere: et si quidem absolutam causam inuenerit euidenterque probatur filium non esse, negare debet ei bonorum possessionem Carbonianam: si uero ambiguam causam, hoc est uel modicum pro puero facientem, ut non uideatur cuidenter filius non esse, dabit ei Carbonianam bonorum possessionem.
したがって、要約すると、カルボ告示に基づく遺産占有が請求されるとき、法務官は審理を行わなければならない。 そして、もし明確な事件を見出し、かつ子ではないことが明白に証明されるならば、彼に対してカルボ告示による遺産占有を拒否しなければならない。 しかし、もし曖昧な事件、すなわち、その子供にとって少しでも有利であり、明白に子ではないとは見なされないような場合には、法務官は彼にカルボ告示による遺産占有を与えるであろう。
§37.10.3.5Duae autem sunt causae cognitiones, una dandae Carbonianae possessionis, quae habet commodum illud, ut, perinde atque si nullam controuersiam pateretur impubes, possessionem accipiat, alia causae cognitio illa, utrum differri debeat in tempus pubertatis cognitio an repraesentari.
ところで、事実審理には二つある。 一つは、カルボ告示による占有を与えるための審理であり、これは、あたかもその思春期未達の者が何の争いも受けていないかのように占有を受け取るという利益を有する。 もう一つは、審理が思春期の時期まで延期されるべきか、それともただちに行われるべきかという事実審理である。
hoc autem diligentissime praetori examinandum est, an expediat pupillo repraesentari cognitionem an potius differri in tempus pubertatis, et maxime inquirere hoc a cognatis matre tutoribusque pupilli debet.
そして法務官は、被後見人にとって審理をただちに行うことが有益か、それともむしろ思春期の時期まで延期することが有益かを極めて入念に調査しなければならず、特にこのことを被後見人の血族、母親、および後見人たちから聞き出さなければならない。
finge esse testes quosdam, qui dilata controuersia aut mutabunt consilium aut decedent aut propter temporis interuallum non eandem fidem habebunt: uel finge esse anum obstetricem uel ancillas, quae ueritatem pro partu possunt insinuare, uel instrumenta satis idonea ad uictoriam uel quaedam alia argumenta, ut magis damnum patiatur pupillus, quod differtur cognitio, quam compendium, quod non repraesentatur: finge pupillum satisdare non posse et admissos in possessionem, qui de hereditate controuersiam faciunt, multa posse subtrahere nouare moliri: aut stulti aut iniqui praetoris erit rem in tempus pubertatis differre cum summo eius incommodo, cui consultum uelit.
例えば、争いが延期されたならば、考えを変えるか、死亡するか、あるいは時間の経過のために同じ信用を持たなくなるような、何らかの証人たちが存在すると仮定せよ。 あるいは、出産の真実を明らかにできる老齢の産婆や女奴隷たちが存在すると仮定せよ。 あるいは、勝訴のための十分に適切な証書やその他のいくつかの論拠が存在し、その結果、審理が延期されることによって被後見人が被る損失の方が、ただちに行われないことによる利益よりも大きいと仮定せよ。 被後見人が保証を提供することができず、遺産について争っている者たちが占有へ受け入れられ、多くの財産を持ち去り、変造し、画策することができると仮定せよ。 そのような場合、自らが配慮してやりたいと望む相手の極めて大きな不利益を伴って、事柄を思春期の時期まで延期することは、愚かであるか不公正な法務官のすることであろう。
diuus etiam Hadrianus ita rescripsit: 'Quod in tempus pubertatis res differri solet, pupillorum causa fit, ne de statu periclitentur, antequam se tueri possint.
神君ハドリアヌスもまた次のように勅答した。 「事柄が思春期の時期まで延期される習慣があるということは、被後見人たちの利益のために行われることであり、彼らが自らを防衛できるようになる前に、その身分について危険にさらされないようにするためである。
ceterum si idoncos habeant, a quibus defendantur, et tam expeditam causam, ut ipsorum intersit mature de ea iudicari, et tutores eorum iudicio experiri uolunt: non debet aduersus pupillos obseruari, quod pro ipsis excogitatum est, et pendere status eorum, cum iam possit indubitatus esse'.
しかし、もし ellos が自らを防衛してくれる適切な代理人を有しており、かつ、事件が非常に迅速に解決し得るものであるため、速やかに判決が下されることが彼ら自身の利益となり、彼らの後見人たちも訴訟によって解決することを望むならば、彼らのために考案された事柄が被後見人たちに不利に適用されるべきではなく、すでに疑いのないものとされ得るのに、彼らの身分が未解決のまま留まるべきではない。
§37.10.3.6Si mater impuberis subiecti partus rea postulata causam optinuerit, poterit adhuc superesse status quaestio, ut puta si dicatur aut non esse ex ipso defuncto conceptus aut ex ipso quidem, sed non ex matrimonio editus.
」もし、すり替えられた子供であるとされる思春期未達の者の母親が、被告として告発され訴訟に勝訴したとしても、身分に関する問題はなおも残り得る。 例えば、彼が亡くなった者自身から懐妊されたのではないと言われるか、あるいは、彼自身からではあるが、婚姻から生まれたのではないと言われる場合などである。

語釈・文法注

  1. 37.10.3.prcum et in secundum tabulas in quibusdam casibus possit uideri necessarium edictum — 接続法 possit を伴う cum は、譲歩(〜であるけれども、〜である一方)の意味を表す。カルボ告示が「遺言に反する(contra tabulas)」「無遺言(intestati)」の遺産占有に適用されるという原則に対比して、例外的に「遺言に沿う(secundum tabulas)」場合にも必要とされる状況を提示している。
  2. 37.10.3.3nam et si impubes esset mox pubes factus, finiretur bonorum possessionis emolumentum — 接続法未完了過去 esset および finiretur を用いた反事実的条件文。実際には思春期に達していた者に対する仮定ではなく、仮に彼が(欺くことなしに真実として)思春期未達(impubes)であったとしても、その後すぐに思春期に達した(pubes factus)ならば、その遺産占有の利益が終了したであろうという、仮定的な推論を表している。
  3. 37.10.3.5magis damnum patiatur pupillus, quod differtur cognitio, quam compendium, quod non repraesentatur — magis... quam による比較構造。quod は「〜ということによって」という事実・原因を表す接続詞。審理が延期される(differtur)ことによって被後見人が被る「損失(damnum)」の方が、審理がただちに行われない(non repraesentatur)ことによる「利益(compendium)」よりも大きい、という比較関係を示している。
  4. 37.10.3.5aut stulti aut iniqui praetoris erit — 所有の属格の叙述的用法。stulti aut iniqui praetoris はコピュラ動詞 erit の補語であり、「〜することは、愚かであるか不公正な法務官のすることである(その特徴である)」という意味を表す。主語は不定詞句 rem in tempus pubertatis differre 以下である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §37.10.3.pr-37.10.3.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:37.10.3.pr-37.10.3.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。