[PAULUS libro secundo ad Uitellium. ] §36.2.21.prSi dies adposita legato non est, praesens debetur aut confestim ad eum pertinet cui datum est: adiecta quamuis longa sit, si certa est, ueluti Kalendis Ianuariis centesimis, dies quidem legati statim cedit, sed ante diem peti non potest: at si incerta, quasi 'cum pubes erit' 'cum in familiam nupserit' 'cum 'magistratum inierit' cum aliquid demum, quod scribenti comprehendere sit commodum, fecerit: nisi tempus condicioue optigit, neque res pertinere neque dies legati cedere potest.
[パウルス『ウィテッリウス註解』第2巻] もし遺贈に期限(dies)が付されていないならば、直ちに支払われるべき(debetur)であるか、あるいはそれが与えられた者に直ちに帰属する。 たとえそれがどんなに遠い未来であっても、確実な期限が付されている場合、例えば「100回目の1月1日に」というように、遺贈の時期(dies legati)は直ちに到来する(cedit)が、その期限の到来前には請求することができない。 しかし、もし「成人した時に」、「ある家に嫁いだ時に」、「政務官に就任した時に」、あるいは要するに、書き手にとって挙げるのが都合のよい何らかの行為を遂に遂げた時に、というように、不確実な期限である場合には、その時期の到来または条件の成就が起こらない限り、遺贈物が帰属することも、遺贈の時期が到来することもあり得ない。
§36.2.21.1Si sub condicione, qua te heredem institui, sub ea condicione Titio legatum sit, Pomponius putat perinde huius legati diem cedere atque si pure relictum esset, quoniam certum esset herede existente debitum iri: neque enim per condicionem heredum fieri incerta legata nec multum interesse tale legatum ab hoc 'si heres erit, dato'.
もし、私があなたを相続人に指定したのと同じ条件の下で、ティティウスに遺贈がなされているならば、ポンポニウスは、この遺贈の時期は、あたかも無条件(pure)で遺贈されたのと同様に到来すると考える。 なぜなら、相続人が存在することになれば、それが支払われる(debitum iri)ことになるのは確実だからである。 というのも、相続人(の指定)にかかる条件によって遺贈が不確実になることはなく、またそのような遺贈は「相続人となるならば、与えよ」というものと大差ないからである。