Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §36.2.14.pr-36.2.14.3

用益権か金銭かの選択的遺贈と受遺者の地位

5655 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

受遺者の選択に委ねられた用益権または金銭の遺贈について、それぞれの性質に応じた権利発生時期の基準、および条件付き遺贈と受遺者の法的地位(他人の支配下への移行、家子としての直接受領)が遺贈の帰属に与える影響について論じる。

[ULPIANUS libro uicesimo quarto ad Sabinum. ] §36.2.14.prSi usus fructus aut decem, utrum legatarius uoluerit, sint legata, utrumque spectandum et mortem testatoris et aditionem hereditatis, mortem propter decem, aditionem propter usum fructum: quamuis enim electio sit legatarii, tamen nondum electioni locus esse potest, cum proponatur aut nondum testatorem decessisse aut eo mortuo hereditas nondum adita.
[ウルピアヌス、『サビヌス註釈』第24巻] 用益権、あるいは十(の金銭)のいずれか受遺者が欲する方が遺贈される場合、遺言者の死亡と相続の承認との両方が考慮されるべきであり、十のためには死亡が、用益権のためには承認が考慮される。 なぜなら、選択権は受遺者にあるとはいえ、遺言者がまだ死亡していないか、あるいは彼が死亡していても相続がまだ承認されていないと想定されるときには、未だ選択の余地はあり得ないからである。
§36.2.14.1Inde quaerit Iulianus, si post mortem testatoris legatarius decedat, an ad heredem transferat decem legatum, et libro trigensimo septimo digestorum scribit posse dici decem transtulisse, quia mortuo legatario dies legati cedit.
そこからユリアヌスは、もし遺言者の死亡後に受遺者が死亡する場合、その相続人に十(の金銭)の遺贈を移行させるかどうかを問い、『学説彙纂』第37巻において、受遺者が死亡したことで遺贈の権利が発生する(dies cedit)ため、十を移行させたと解することができると書いている。
argumentum Iulianus pro sententia sua adfert tale: 'Seiae decem aut, si pepererit, fundum heres meus dato': nam si, antequam pariat, inquit, decesserit, ad heredem suum decem transmittet.
ユリアヌスは自らの見解を支持するために、次のような論拠を挙げている。 「セイアに十を、あるいは、もし彼女が出産したならば、土地を私の相続人は与えよ。 」なぜなら、もし彼女が出産する前に死亡するならば、彼女は自らの相続人に十を伝達する(移行させる)ことになるからである、と彼は言う。
§36.2.14.2Si ita quis legauerit filio familias, ut ipsi soluatur, potest procedere legatum nec imputari heredi, cur non patri, sed potius filio soluat: finge enim hoc nominatim expressum ita ut filio || soluat': certe si pater petat, exceptione erit repellendus.
もし誰かが家子に対して、彼自身に支払われるようにと遺贈したならば、遺贈は有効に成立し得るのであり、なぜ父親にではなく、むしろ息子に支払うのかと相続人が非難されることもない。 なぜなら、このことが「息子に支払うように」と名指しで明記されていたと仮定してみよ。 確かに、もし父親が請求するなら、彼は抗弁によって退けられるべきだからである。
§36.2.14.3Si dies legati cesserit, deinde legatarius in ius alienum peruenit, ipsi potius debetur legatum, in cuius ipse ius peruenit: transeunt enim cum eo, quae ei debebantur.
もし遺贈の権利が発生し(dies cesserit)、その後に受遺者が他人の権利の下に入る(他人の権力に服する)ことになるなら、その遺贈は、彼がその権利の下に入ることになったその人に対して、むしろ支払われるべき義務となる。 なぜなら、彼に対して支払われるべきであったものは、彼とともに移行するからである。
sed si sub condicione fuerit legatum, non transit, sed exspectabit condicionem eique adquiretur, cuius iuris erit condicionis existentis tempore: quod si sui iuris fuerit eo tempore, sibi potius adquiret.
しかし、もし遺贈が条件付きであったなら、移行せず、むしろ条件が成就するのを待ち、条件が成就した時点で、彼がその権利の下にあることになるその人に取得される。 しかし、もしその時点で彼が自権者であるならば、彼自身がむしろ取得する。

語釈・文法注

  1. §36.2.14.prutrum legatarius uoluerit — utrum は代名詞 uter(二つのうちいずれか)の対格中性で、副詞的に機能して「受遺者が望む方のいずれかを」を意味し、受遺者の自由選択権を表している。
  2. §36.2.14.prmortem propter decem, aditionem propter usum fructum — 前文の動形容詞(義務)非人称構文に基づく spectandum [esse] を各句に補って解釈する。「十(の金銭)のためには死亡が[考慮されるべきであり]、用益権のためには承認が[考慮されるべきである]」という極めて簡潔な対比的省略構造である。
  3. §36.2.14.1posse dici decem transtulisse — transtulisse は完了不定詞能動態で、その意味上の主語は先行する legatarius である。対格不定詞(A.C.I.)構文として「受遺者が十を移行させたと解されうる(言われうる)」と読む。
  4. §36.2.14.2nec imputari heredi, cur non patri, sed potius filio soluat — imputari は受動態不定詞。cur 節は間接疑問節で、「なぜ父親にではなく、むしろ息子に支払うのか」という非難(imputatio)の内容を示す。非人称的な構文であり、相続人にその非難・責任が帰せられることはないという意。
  5. §36.2.14.3eique adquiretur, cuius iuris erit condicionis existentis tempore — cuius は関係代名詞 qui の属格で、cuius iuris で「誰の支配(権利)下にあるか」という所属を表す。その先行詞は主節の ei である。condicionis existentis tempore は時の奪格(「条件が成就する時点で」)。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §36.2.14.pr-36.2.14.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:36.2.14.pr-36.2.14.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。