Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §36.1.65.8-36.1.65.15

条件付き信託返還と控除および強制承認の例外

5619 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

条件付きの相続承認や改名条件がある場合の信託遺贈の返還手続き、ファルキディウス法の利益や控除の適用関係、債務超過における相続強制の制限および奴隷解放を伴う例外規定について説明する。

[GAIUS libro secundo fideicommissorum. ] §36.1.65.8Si dandae pecuniae condicio adscripta est heredi, debet ei offerre pecuniam is qui poscit fideicommissum, ut hereditatem impleta condicione possit adire et restituere.
もし金銭を支払う条件が相続人に付されているなら、信託遺贈を請求する者は相続人に金銭を提供しなければならない。 それは、条件が満たされた上で相続人が相続を承認し返還することができるようにするためである。
§36.1.65.9Quod si condicio adscripta est et ea est, quam praetor remittit, sufficit edictum, ut Iulianus ait: hactenus iubendus est, ut constituat praetoris actionibus uti aut petat bonorum possessionem secundum tabulas, ut ita nanctus actiones tunc restituta hereditate transferat eas ex senatus consulto.
しかし、もし条件が付されており、それが法務官の免除する種類のものであるなら、ユリアヌスが言うように、告示で十分である。 彼(相続人)は、法務官の訴権を用いることを決定するか、あるいは遺言書通りの遺産占有を請求するように、この限度においてのみ命じられるべきである。 それは、このようにして訴権を獲得した上で、そのとき遺産を返還して、それらの訴権を元老院議決に基づいて移行させるためである。
§36.1.65.10Si uero nominis ferendi condicio est, quam praetor exigit, recte quidem facturus uidetur, si eam expleuerit: nihil enim male est honesti hominis nomen adsumere, nec enim in famosis et turpibus nominibus hanc condicionem exigit praetor.
しかし、もし(他人の)名前を名乗るという条件であり、それを法務官が要求するならば、彼がそれを満たしたなら正しく行うことになると思われる。 なぜなら、誠実な人の名前を引き受けることは何も悪いことではないし、実際、不名誉で卑しい名前について法務官がこの条件を要求することはないからである。
sed tamen si recuset nomen ferre, remittenda est ei condicio, ut Iulianus ait, et permittendae utiles actiones, aut bonorum possessio secundum tabulas danda est, uti nanctus actiones transferat eas ex senatus consulto.
しかしながら、もし彼が名前を名乗ることを拒むなら、ユリアヌスが言うように、彼に対して条件は免除されるべきであり、かつ、実質的訴権が認められるべきである、あるいは遺言書通りの遺産占有が与えられるべきである、彼が訴権を獲得した上で元老院議決に基づいてそれらを移行させるために。
§36.1.65.11Si cum suspectam uideret, hereditatem postulante me iussu praetoris adieris et restitueris mihi, ita utar legis Falcidiae beneficio aduersus legatarios, si tu quoque ea lege uti poteras et quatenus uti poteras: nam si quid praeterea a me alicui per fideicommissum relictum sit, id quasi a legatario relictum non uenit in computationem eius legis, sed extrinsecus numeratur.
もし、遺産が債務超過の疑いがあると見ていたときに、私が請求したことによって、君が法務官の命令で相続を承認し、私に返還したなら、私は、君自身もその法律を利用することができたのであり、かつ利用することができた限度においてのみ、受遺者たちに対してファルキディウス法の利益を利用することになる。 なぜなら、もしこれ以外に、私から誰かに対して信託遺贈によって何かが残されていたとしても、それは受遺者から残されたもののようにその法律の計算には入らず、枠外で計算されるからである。
§36.1.65.12Si Titius rogatus sit hereditatem Maeuio restituere, Maeuius Seio certam pecuniam, et Titius quartae retinendae beneficio aduersus Maeuium usus fuerit: Neratius scribit Maeuium quoque Seio eo minus aequum esse praestare, ne ipse de suo damnum sentiat.
もしティティウスがマエウィウスに遺産を返還するように求められ、マエウィウスはセイウスに特定の金銭を支払うよう求められ、そしてティティウスがマエウィウスに対して4分の1を留保する利益を用いた場合、ネラティウスは、マエウィウスもセイウスに対してその分を差し引いて提供するのが公平である、彼自身が自分の財産から損失を被らないために、と書いている。
§36.1.65.13Iulianus ait, si heres institutus Titio rogatus sit restituere, substitutus Maeuio et institutus suspectam sibi hereditatem esse dicat, desiderante Titio iubendum eum adire et restituere.
ユリアヌスは言う。 もし指定相続人がティティウスに返還するよう求められ、予備相続人がマエウィウスに返還するよう求められ、そして指定相続人が自分にとって遺産が債務超過の疑いがあると言っている場合、ティティウスが要求するなら、彼(指定相続人)は相続を承認し返還するよう命じられるべきである。
§36.1.65.14Si quis bonorum possessoris fidei commiserit de hereditate restituenda et is passus fuerit diem bonorum possessionis adgnoscendae transire aut per hoc tempus, quo is, cui restitui debebit hereditas, aliqua ex causa non potuit adire praetorem et postulare, ut petita bonorum possessione restituatur sibi hereditas, succurri ei debet, id est ut restituatur tempus bonorum possessionis admittendae exhibendi fideicommissi gratia.
もしある人が、遺産の返還について遺産占有者の信託に委ね、その遺産占有者が遺産占有を申し出るための期日を経過させてしまった場合、あるいは、遺産が返還されるべき相手方(信託受取人)が、何らかの理由で、遺産占有を請求した上で自分に遺産が返還されるよう法務官のもとに行って要求することができなかった期間中、彼には救済が与えられるべきである。 すなわち、信託遺贈を履行するために、遺産占有を受け入れるための期間が回復されるべきである。
§36.1.65.15Admonendi autem sumus, si is, qui soluendo non sit, Titio herede instituto seruum liberum esse iusserit et rogauerit Titium hereditatem eidem restituere, uix esse, ut Titius recusans adire hereditatem cogatur.
しかし、我々は次のことに注意しなければならない。 もし、債務超過である者が、ティティウスを相続人に指定した上で、奴隷を自由にするよう命じ、かつティティウスに遺産をその奴隷に返還するよう求めた場合、ティティウスが相続承認を拒むのを、強制的に承認させることはほとんど不可能である。
nam licet desiderante seruo Titius adierit hereditatem, non tamen potest libertas seruo competere quasi in fraudem creditorum data, licet Titius locuples sit: qua de causa nec hereditas ei restitui potest.
なぜなら、たとえ奴隷の要求によってティティウスが相続を承認したとしても、たとえティティウスが富裕であっても、自由は債権者を害するために与えられたものであるかのように、奴隷に帰属することはできないからである。 そのため、遺産も彼に返還されることはできない。
sed ex sententia legis dicendum est perinde habendum, ac si is seruus solus liber et heres scriptus esset nec Titius heres esset.
しかし、法の趣旨に基づき、まるでその奴隷だけが自由とされ指定相続人となり、ティティウスは相続人ではないかのように扱われるべきである、と言わなければならない。

語釈・文法注

  1. §36.1.65.11ita utar... si tu quoque ea lege uti poteras et quatenus uti poteras — 条件節(si...)は、先行する副詞 ita(そのように、〜の場合に限り)によって制限されており、信託受取人がファルキディウス法(遺産の一部留保)を主張できるのは、相続人自身がその権利を有していた場合に限定されることを示している。
  2. §36.1.65.12Maeuius Seio certam pecuniam — 動詞句(restituere または praestare rogatus sit)が省略されており、前文の「Titius rogatus sit hereditatem Maeuio restituere」からその並行構造を補って解釈する。
  3. §36.1.65.15uix esse, ut Titius recusans adire hereditatem cogatur — 非人称表現 uix esse(ほとんどあり得ない)に、名詞節を導く接続詞 ut 節が続いている。相続の承認を拒む相続人に対して、これを強制することが実際上極めて困難であることを意味する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §36.1.65.8-36.1.65.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:36.1.65.8-36.1.65.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。