Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §36.1.56.pr

残余遺託における中間支出の按分と担保要求

5609 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ティティウスに対する遺言信託における支出の分担割合について、神君マルクスが公平と先例(軍人の持込財産に関する規則)に基づき判決を下したこと、および受託者に対する担保要求の趣旨を解説する。

[IDEM libro nono decimo quaestionum. ] §36.1.56.prTitius rogatus est, quod ex hereditate superfuisset, Maeuio restituere.
[同[著者]、『質問録』第19巻] ティティウスは、遺産のうち手元に残ったものをマエウィウスに返還するよう求められた。
quod medio tempore alienatum uel deminutum est, ita quandoque peti non poterit, si non interueniendi fideicommissi gratia tale aliquid factum probetur: uerbis enim fideicommissi bonam fidem inesse constat.
中間期間中に処分されたり減少させられたりしたものは、遺言信託を妨げる目的でそのようなことが行われたと証明されない限り、後に請求することはできない。 なぜなら、遺言信託の文言には善意が含まれていることが明らかだからである。
diuus autem Marcus cum de fideicommissaria hereditate cognosceret, his uerbis: 'quidquid ex hereditate mea superfuerit, rogo restituas' et uiri boni arbitrium inesse credidit: iudicauit enim erogationes, quae ex hereditate factae dicebantur, non ad solam fideicommissi deminutionem pertinere, sed pro rata patrimonii, quod heres proprium habuit, distribui oportere.
また、神君マルクスは、「私の遺産のうちに残ったものは何であれ、返還されたい」という文言のある遺言信託遺産について審理した際、[その文言に]善き人の裁量が含まれていると信じた。 すなわち、遺産からなされたと言われる支出は、遺言信託の減少のみに帰せられるべきではなく、相続人が固有のものとして所有していた財産の割合に応じて案分されるべきである、と判決したのである。
quod mihi uidetur non tantum aequitatis ratione, uerum exemplo quoque motus fecisse.
このことを[皇帝は]、単に公平の理念からだけでなく、先例によっても促されて行ったと私には思われる。
cum enim de conferendis bonis fratribus ab emancipato filio quaereretur, praecipuum autem, quod in castris fuerat adquisitum militi, relinqui placeret, consultus imperator sumptus, quos miles fecerat, non ex eo tantummodo patrimonio, quod munus collationis pati debuit, sed pro rata etiam castrensis pecuniae decedere oportere constituit.
というのも、解放された子から兄弟たちへの財産持込について問題となり、他方で、兵士が軍営で得た特有財産は[持込の対象外として]手元に残されるべきであるとされた際、諮問を受けた皇帝は、兵士がなした支出は、持込の義務を負うべき財産からのみ差し引かれるのではなく、軍営財産の割合に応じても差し引かれるべきであると決定したからである。
propter huiusmodi tractatus Maeuius fideicommissi nomine cautionem exigere debet: quod eo pertinet, non ut ex stipulatione petatur, quod ex fideicommisso peti non poterit, sed ut habeat fideiussores eius quantitatis, quam ex fideicommisso petere potuit.
このような議論に基づき、マエウィウスは遺言信託の名目で担保を要求すべきである。 その趣旨は、遺言信託に基づいて請求できないものを問答契約に基づいて請求できるようにすることではなく、遺言信託に基づいて請求できたはずの金額について保証人を確保することにある。

語釈・文法注

  1. §36.1.56.prita quandoque peti non poterit, si non interueniendi fideicommissi gratia — 副詞 `ita` は条件節 `si non` と呼応して「〜でない限りは…ない」という制限的な条件を表す。`interueniendi fideicommissi` は動形容詞(動名詞的形容詞)の属格で、名詞 `fideicommissi` と性・数・格が一致しており、原因・目的を表す前置詞的副詞 `gratia` に支配されて「遺言信託を妨げる(無効にする)目的で」の意味となる。
  2. §36.1.56.pruiri boni arbitrium inesse — `inesse`(動詞 `insum` の不定詞)の主語対格は `arbitrium` であり、これに属格の `uiri boni`(善き人の)が係っている。法学上の概念 *arbitrium boni uiri*(善き人の裁量)を指し、形式的な解釈にとどまらず、誠実かつ合理的な基準に従うべきであることを意味する。
  3. §36.1.56.prquod mihi uidetur non tantum aequitatis ratione, uerum exemplo quoque motus fecisse — 行為者(神君マルクス)が主語の personal 構文であり、`uidetur fecisse` で「彼が〜したと思われる」となる。文頭の `quod` は前文の内容(判決)を指す関係代名詞の連結用法(接続関係詞)で、不定詞 `fecisse` の直接目的語。`motus` は主語を修飾する分詞(「動かされて」)で、手段・原因を表す奪格 `ratione`(理由によって)および `exemplo`(先例によって)を伴う。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §36.1.56.pr. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:36.1.56.pr

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。