Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §36.1.46.pr-36.1.46.1

遺産信託の承継と遺産の範囲に含まれる果実

5599 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

解放奴隷の遺産信託の承継および相続人の強制承認時における訴権の行方と、遅滞がない状況において「遺産」の範囲に賃貸借の賃料や利息債権が含まれるか否かを扱う。

[MARCELLUS libro quinto decimo digestorum. ] §36.1.46.prPostulante Sticho, qui eodem testamento libertatem et fideicommissam hereditatem acceperat, heres suspectam adiit: mox Stichus, antequam moram in recipienda hereditate faceret, decessit relicto herede Titio.
[マルケッルス、『学説彙纂』第15巻] 同一の遺言において自由と信託遺産を受け取っていたスティクスが要求したため、相続人は(破産の恐れがあるとして)疑わしいものとして相続を承認した。 間もなくスティクスは、遺産を受け取るにあたって遅滞に陥る前に、相続人ティティウスを残して死亡した。
quaero, an in Titium, si nolit recipere fideicommissam hereditatem, actiones ex senatus consulto competant.
私は、もしティティウスが信託遺産を受け取ることを望まない場合、元老院議決に基づく訴権がティティウスに対して認められるかどうかを問う。
respondi: quoniam fere is, qui compulsus est adire hereditatem, confestim ei restituet, de manumisso dumtaxat senatus consulto comprehensum est nec heredis facta est mentio.
私は答えた。 相続を承認するよう強制された者は通常、直ちにその者に(遺産を)返還するため、元老院議決では解放奴隷についてのみ規定されており、その相続人については言及されていない。
potest tamen euenire, ut restitutionem distulerit heres, ueluti si pecuniam ei debuerit defunctus, quam retinere maluit quam petere.
しかし、相続人が返還を遅らせることは起こり得る。 例えば、被相続人が相続人に対して債務を負っており、相続人がそれを請求するよりも(返還前に)保持することを望んだ場合などである。
ceterum existimo idem in herede eius constituendum, quod in illo constitutum est: cur enim recusaret, quam recusare non potuit is, cuius hereditatem suscepit? quod si forte ante hereditatis restitutionem sine herede decesserit libertus, perinde bona cius creditoribus hereditariis uendere permittendum est, ac si restituta hereditate decessit.
しかしながら、その者の相続人についても、あの者について定められたのと同様に定められるべきであると私は考える。 なぜなら、彼が相続を引き受けた相手である者が拒否できなかったことを、なぜ彼が拒否できようか。 だが、もし解放奴隷が遺産の返還前にたまたま相続人なしに死亡したならば、あたかも遺産が返還された後に死亡したかのように、その財産を遺産債権者たちに売却することを許容すべきである。
§36.1.46.1Set in huiusmodi quaestione rogo respondeas, au recte senserim.
しかし、これに類する問題について、私の考えが正しいかどうか、ご回答をお願いします。
rogata est filia ex asse heres restituere hereditatis partem dimidiam deductis legatis minimis et aere alieno non magno, ut legi Falcidiae locus non sit: mora facta non est restitutioni fideicommissi.
単独相続人である娘が、ごく少額の遺贈と大きくない負債を控除した上で、遺産の2分の1を返還するよう信託によって求められた。 これはファルキディウス法の適用がないためである。 信託の返還について遅滞は生じていない。
desidero uerbo tenus mihi restitui hereditatem, ut ex Trebelliano senatus consulto agenti et ex eo competentibus actionibus etiam usuras debitas ex mortis die in tempus restitutionis persequar: item quaero et de pensionibus, quia locationum obligatio in hereditate fuit.
私は、トレベッリアヌス元老院議決に基づいて訴えを提起する者として、またそれによって認められる訴権から、被相続人の死亡日から返還の時までに生じた利息をも請求するために、言葉の上だけで(形式的に)遺産が私に返還されることを望む。 同様に、賃貸借の債務関係が遺産の中にあったため、賃料についても問う。
ab herede fructus nullos peto, sed illa desiderat refundere me aut concedere ci actiones usurarum et pensionum: non possum persuadere hereditatis appellatione, quam rogata erat mihi restituere, etiam hanc stipulationem usurarum ad me pertinere.
私は相続人から果実を求めてはいないが、彼女は私に(費用を)払い戻すか、あるいは彼女に対して利息や賃料の訴権を認めることを望んでいる。 私は彼女に、返還するよう求められていた「遺産」という名称によって、この利息の約定も私に帰属することが含まれていると納得させることができない。
respondi: omnia hace hereditatis appellatione continentur: quantum enim quod ad hoc refert, inter haec ceteraque, quae sub condicione sunt promissa aut in annos singulos uel menses, nihil interest.
私は答えた。 これらはすべて「遺産」という呼称に含まれる。 なぜなら、この点に関する限り、これらと、条件付きで約束された他のもの、あるいは年ごと、月ごとに約束された他のものとの間には、何の違いもないからである。
sane pro fructu rei, quae hereditate continetur, haec cedunt, nec fructus fideicommissarium sequitur, si mora non intercessit.
なるほど、これらは遺産に含まれる物の果実に準ずるものであり、遅滞が生じていないならば、果実は信託受益者に帰属しない。
sed quia non ut heres fidcicommissum, ut sic dixerim, suppleat postulet, set qualis nunc est hereditas, desideret restitui sibi, nequaquam id debet heres recusare: nam et quodammodo in partem hereditatis senatus recipi uoluit fideicommissarium et haberi heredis loco, pro qua parte ei restituta esset hereditas.
しかし、彼は、いわば相続人に対して信託を補填するよう求めているのではなく、現在のままの遺産が自分に返還されることを望んでいるのであるから、相続人は決してこれを拒むべきではない。 なぜなら、元老院は、信託受益者が、彼に遺産が返還された割合に応じて、ある意味で遺産の一部として受け入れられ、相続人の地位に置かれることを望んだからである。
sed cum hereditarios nummos faenerauit aut ex fundis fructus percepit, nihil eo nomine praestat ei, cui hereditas per fideicommissum relicta est, si non intercessit mora, scilicet quia suo periculo faenerauit colendoue fundo uel in cogendis fructibus insumpsit operam: nec aequum erat alterius, ut sic dixerim, procuratorem constitui.
しかし、相続人が遺産に属する金を利子付きで貸し付けたり、土地から果実を収取したりした場合、遅滞が生じていないのであれば、信託によって遺産を遺贈された者に対して、その名目で何ら給付しない。 それは当然、相続人が自己の危険において貸し付けを行い、また土地の耕作や果実の収穫に労力を費やしたからであり、いわば他人の代理人に仕立てられるのは公平ではないからである。
nullum autem impendium uel opera intercedit heredis, cum his modis, de quibus est quaesitum, augmentum hereditas recepit.
しかし、問われているような方法によって遺産が増加した場合には、相続人の出費や労力は介在していない。

語釈・文法注

  1. 36.1.46.prheres suspectam adiit — suspectam は、省略された女性単数名詞 hereditatem(遺産)を修飾する形容詞。相続財産が債務超過などで破産する危険があり「疑わしい(suspecta)」状態において、信託受益者の請求により相続人が元老院決議に従って強制的に相続を承認(adire)したことを示す。
  2. 36.1.46.prcur enim recusaret, quam recusare non potuit is, cuius hereditatem suscepit? — recusaret は不完全過去接続法で、過去における可能・義務(「なぜ拒否できただろうか」)を表す。関係代名詞 quam の先行詞は前文の fideicommissam hereditatem(女性単数)であり、recusare の直接目的語。cuius は関係代名詞属格で is(解放奴隷スティクス)に係り、hereditatem suscepit の所有者を示す。全体として「彼(ティティウス)が相続を引き受けた相手(スティクス)が拒否できなかった信託遺産を、なぜ彼(ティティウス)が拒否できようか」という二重の反語的構造を持つ。
  3. 36.1.46.1non possum persuadere hereditatis appellatione... etiam hanc stipulationem usurarum ad me pertinere — persuadere は与格支配だが、ここでは与格の代名詞(ei 「彼女に」)が省略されている。hereditatis appellatione は手段・原因の奪格(「遺産という名称によって」)。etiam hanc... pertinere は persuadere の直接目的語となる対格不定詞句(「この利息の約定も私に帰属すること」)を形成する。全体として「私は、返還を求められていた『遺産』という名称によって、この利息の約定もまた私に帰属するのだということを、(相続人である彼女に)納得させることができない」という構造になる。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §36.1.46.pr-36.1.46.1. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:36.1.46.pr-36.1.46.1

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。