Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §36.1.26.pr-36.1.26.3

受益者死亡時の権利帰属と遺産奴隷をめぐる補償

5578 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

信託遺贈の権利確定前後に受益者が死亡した際における財産の帰属先と、遺産に属する奴隷が解放、または第三者から遺贈された際の相続人の補償義務について議論している。

[IULIANUS libro trigensimo nono digestorum.
[ユリアヌス、学説彙纂第三十九巻。
] §36.1.26.prQuidam ita testamento scripserat: 'a te, heres, peto fideique tuae committo, ut quidquid ex hereditate mea ad te peruenerit, filio meo prima quaque die aut, si prius quid ei acciderit, matri eius reddas'.
] ある人が遺言に次のように書いていた。 「相続人よ、私はあなたに求め、あなたの信託に委ねる。 私の相続財産からあなたの手に渡るものは何であれ、可能な限り早い日に私の息子に、あるいは、もしそれより前に彼に何か(死など)が起きたならば、その母親に返還するように。
quaeritur, cum antequam adeatur hereditas puer decesserit, an fideicommissum matri debeatur.
」相続財産が承認される前にその男の子が死亡した場合、信託遺贈が母親に支払われるべきかが問われる。
respondi, si puer, antequam dies fideicommissi cedat, decessisset, fideicommissum translatum esse ad matrem, postea autem quam dies fideicommissi cedit si decesserit, ad heredem pueri fideicommissum pertinere.
私は答えた。 もし男の子が、信託遺贈の権利が発生する前に死亡したならば、信託遺贈は母親に移転する。 しかし、信託遺贈の権利が発生した後に死亡したならば、信託遺贈は男の子の相続人に帰属する。
sed an ea uoluntas fuit patris familias, ut, si ante restitutum fideicommissum puer decessisset, matri potius quam heredibus praestaretur, praetor aestimabit ex persona matris et ex persona heredis pueri.
しかし、信託遺贈が返還される前に男の子が死亡した場合には、相続人たちよりもむしろ母親にそれが提供されることが家父の意志であったかどうかは、法務官が母親の立場および男の子の相続人の立場から判断するであろう。
MARCELLUS: sed testatoris uoluntati congruum est, quandocumque puer decesserit, siue antequam dies fideicommissi cedit siue postea, ad matrem transferri fideicommissum, si non iam puer hoc acceperit, eoque iure utimur.
マルケッルス:しかし、遺言者の意志に適合しているのは、男の子がいつ死亡したとしても(信託遺贈の権利が発生する前であろうと後であろうと)、男の子がすでにそれを受け取っていない限り、信託遺贈が母親に移転することであり、私たちはこの法を用いている。
§36.1.26.1Si seruo herede scripto dominus rogatus est eidem seruo restituere hereditatem, cum liber esset, utile fideicommissum est.
奴隷が相続人として指定されている場合、主人が、その奴隷が自由の身となったときに彼自身に相続財産を返還するように頼まれたならば、信託遺贈は有効である。
§36.1.26.2Si quis filium suum ex asse heredem instituit et codicillis, quos post mortem filii aperiri iussit, fidei eius commisit, ut, si sine liberis decesserit, hereditatem suam sorori suae restitueret, et filius cum sciret, quod in codicillis scriptum esset, Stichum seruum hereditarium testamento suo liberum esse iussit: heredes filii pretium eius serui sorori defuncti praestare debent libertate fauore sui seruata.
ある人が自分の息子を単独相続人に指定し、息子の死後に開封することを命じた遺言補足書において、もし子供なしに死亡した場合には自分の相続財産を自分の姉妹に返還することを息子の信託に委ね、そして息子が遺言補足書に何が書かれているかを知りながら、相続財産に含まれる奴隷スティクスを自分の遺言によって自由にするよう命じた場合、息子の相続人たちは、その奴隷の自由が彼自身への好意から維持される一方で、被相続人の姉妹に対してその奴隷の価格を支払う義務がある。
hoc amplius et si ignorasset filius codicillos a patre factos, nihilo minus heredes eius pretium praestare debebunt, ne factum cuiusquam alteri damnum adferat.
さらにそれだけでなく、もし息子が父親によって作られた遺言補足書を知らなかったとしても、誰の行為も他人に損害をもたらさないために、彼の相続人たちは同様にその価格を支払う義務がある。
§36.1.26.3Sed et si seruus iste a Sempronio heres institutus sit eamque hereditatem, posteaquam ex testamento fratris ad libertatem peruenerat, adierit, hereditatis quoque aestimationem heredes fratris sorori eius praestare debent, quia, si manumissus non esset, iussu mulieris adire eam potuisset.
しかしまた、もしその奴隷がセンプローニウスによって相続人に指定され、兄弟の遺言によって自由の身となった後にその相続を引き受けたならば、兄弟の相続人たちは、その相続財産の評価額をも彼の姉妹に支払わなければならない。 なぜなら、もし彼が解放されていなかったなら、彼女の命令によってそれを引き受けることができたはずだからである。
si uero uiuente filio Sempronius decesserit, hereditas in causa fideicommissi non deduceretur: quippe ab ipso filio adire iussus hereditatem ei adquireret.
しかし、もし息子が生存している間にセンプローニウスが死亡したならば、その相続財産は信託遺贈の対象には含まれなかったであろう。 なぜなら、息子自身から引き受けるよう命じられたことによって、彼は息子にその相続財産を獲得させたであろうからである。

語釈・文法注

  1. §36.1.26.prdies fideicommissi cedat — 信託遺贈の権利が発生する時点を指す。ローマ法において「dies cedit」は、遺贈や信託遺贈の権利が受贈者に確定的に帰属(vested)する時点を表現する文言である。
  2. §36.1.26.3fratris — ここでの「兄弟(frater)」は、信託遺贈の受益者である「姉妹(soror)」から見た兄弟、すなわち前項 §36.1.26.2 で言及された「息子(filius)」を指す。
  3. §36.1.26.3iussu mulieris — 「女性の命令によって」。ここでの「女性(mulier)」は同じく姉妹(soror)を指す。奴隷が解放されていなければ、信託の返還によって彼女の所有となっており、彼女が主人として命令を下す権限を持っていたはずであることを示す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §36.1.26.pr-36.1.26.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:36.1.26.pr-36.1.26.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。